фитратнинг хаёти ва ижоди

DOC 79,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1662586247.doc 1-маъруза фитратнинг хаёти ва ижоди (1886-1939) режа: 1. фитрат ва жадидчилик харакати. 2. фитратнинг ижтимоий-сиёсий фаолияти. 3. фитратнинг адабий-бадиий мероси. “сайха” китобидаги шеърларининг хусусиятлари, “уш узбек шоирлари” коллектив тупламга кирган шеърлар. 4. фитрат - насрнавис. “мунозара”, “хинд сайёхи”, “јиёмат” ва бошка хикоя ва киссалари. 5. фитрат - драматург. “чин севиш”, “хинд ихтилочилари” асарлаининг романтик хусусияти. “арслон” асарининг 20-йиллар узбек драматургиясидаги урни. “абулфайзхон” тарихий драмаси фитрат адабий-бадиий ижодини чуккиси. фитрат хаёти ва ижодининг урганилиши. таянч тушунчалар: 1. халк, ватан такдири, мустакиллиги фитрат ижодида етакчилик килади. 2. фитрат - xx аср узбек адабиёти асосчиларидан бири. шоир ва олим, носир ва драматург, укитувчи ва маърифатпарвар абдурауф фитрат адабиётимиз тарихида салмокли урин эгаллайди. узбек адабиёти тарихини, айникса 20-йиллар адабиёти тарихини фитратсиз тасаввур килиш кийин. фитрат хаёти ва ижодининг адабиётимиз тарихида тутган урни ва урганилиши масаласи. фитрат эски усулдаги мактабда, сунг бухоро, истамбул мадрасаларида, дорилфунунларида тахсил куриб, араб, форс, турк тилларини мукаммал урганади. адибнинг …
2
туркияда тахсил олган йиллардан бошлаб ватан ва халк такдири учун куюниш фитратнинг бутун фаолияти асосини ташкил этади. 1917 йилга кадар унинг карашларида, асосан, маърифатпарварлик гоялари етакчилик килган. унинг ижтимоий-сиёсий фаолиятига келсак, фитрат “уш бухороликлар” харакатининг сул, радикал канотига бошчилик килган. 1919-1921 йилларда “чигатой гурунги”нинг рахбари булган. москва шаркшунослик институтида, узбекистон давлат илмий тадкикот институтида, самарканд педакадемиясида, бухоро ва тошкентдаги укитувчилар институтларида, фан комитети кошидаги тил ва адабиёт институтида ишлаган. фитрат йирик олим, адабиётшунос сифатида хам бир канча асарлар яратади. жумладан, “адабиёт конунлари”, “эски узбек адабиёти намуналари”, “аруз хакида” каби илмий кузатишлари адабиётшунослик фани тарихида мухим роль уйнайди. шунингдек, унинг умар хайём, фирдавсий, навоий, бедил, ахмад яссавий, машраб, турди, мукимий, фуркат хакидаги тадкикотлари хам адабиётимиз тарихини урганишда мухим манба булиб хизмат этиши шубхасиздир. фитрат октябр тунтаришини хурсандчилик билан кутиб олади. бирок феврал инкилоби ва октябр тунтариши натижасида тугилган умид учкунлари узини окламади. аммо, барибир ватанни - туркистонни миллий мустакил курмок, халкимиз …
3
идаги республика давлат мукофоти берилди. фитратнинг адабий мероси. фитрат мураккаб ва зиддиятли ижодий эволюция йулини босиб утди. уз ижодини купчилик санъаткорлар сингари шеър ёзишдан бошлади. дастлаб мижмар (чугдон) тахаллуси билан, сунг умр буйи фитрат (тугма истеъдод) тахаллуси билан ижод килди. фитратнинг “сайха”, “учкун”, “шеърлар. достон”, “менинг туним” каби тупламлари ва шунингдек “уш узбек шоирлари” (жамоа муалифлар) тупламига кирган шеърларида шарк мавзуи, миллий озодлик, шахс эрки мотивлари, ватан, миллат, табиат, мухаббат хамда инсоннинг турфа хил туйгуларинининг акс эттирилиши, уларнинг гоявий-бадиий киммати. фитратнинг дастлабки шеърий туплами “сайха” (“фарёд”) 1911 йилда истамбулда нашр этилади. тупламдаги шеърларда асосан, ватан мавзуи хис-хаяжон билан кутарингки рухда мадх этилади: бинмо сахари азми тавофи ватани ман. ох-ох, чи ватан, саждагохи жону тани ман. хам мохи ману осойиши, иззу шарафи ман. хам јаъбаи ман, киблаи ман, хам чамани ман. (мазмуни: ватанимни зиёрат килмокка эрта тонгда кел. хай-хай, кандай ватан бу! у менинг саждагохим жону танимдир. у менинг осмондаги ойим, …
4
охи оркали тасвир этилади. унда миллий онгни уйготиш, элни, юртни, давлатни янгича бошкаришга даъват этиш гояси илгари сурилади. фитрат - драматург. фитратнинг драматик мероси салмокли уринни эгаллайди. маълумки, узбек адабиёти драматургия сохасида муайян тажрибага эга эмас эди. шу маънода адабиётимизни мумтоз драматик асарлар билан бойитишда унинг хизматлари бекиёсдир. хозирги аникланган маълумотларга кура, фитрат жами ун бешга якин драма асарлари ёзган булиб, уларнинг асосий кисмини тарихий драмалар ва фожиалар ташкил этади. адабиётшуносликда фитратнинг “бегижон” (1916), “або муслим” (1916), “темур соганаси” (1918), “угизхон” (1919) каби драмалари ва фожиалари хакида фикр юритилади. бирок бу асарлар нашр этилмаган, кулёзмалари хам хозирча тулигича топилган эмас. унинг “чин севиш” (1919), “хинд ихтилочилари” (кузголончилари 1920), “абулфайзхон” (1924), “арслон” (1926), “фузалар” (1930) каби асарлари хусусида атрофлича фикр юритиш лозим. “чин севиш” ва “хинд ихтилочилари”нинг мавзуи битта, яъни уларда хиндистоннинг озодлиги хакида суз боради. xx аср бошларида шарк мамлакатларида, шу жумладан хиндистонда, мустамлакачиликка карши миллий озодлик харакати кучайиб кетади. …
5
ур томонидан сахналаштирилади. “чин севиш”да тасвир этилган вокеалар, яъни хиндистонни озод этиш гояси “хинд ихтилочилари”да давом эттирилади. икки ёш рахимбахш ва дилнавоз бир-бирларини дилдан севадилар. бирок, юртда нотинчлик, ватан душманлар измида. шу боис севишганлар хам туткинликда. драма уларнинг озод килиниши, “юртимизни куткарамиз! яшасин истиклол!” - деган хитоблар билан якунланади. “арслон” пьесасининг гоявий-бадиий хусусиятлари.пьеса фитратнинг энг сара асарларидан бири булиб, муаллифнинг изохига караганда “бурунги бухоро хонлигида яшаган дехконлар хаётидан олинган” беш пардали драмадир. асарда муаллиф инкилобдан олдинги даврдаги камбагал ва урта хол дехконларнинг аянчли хаётини, бой-баёнларнинг зулмини реалистик холатларда яккол ва таъсирчан курсатишга интилган. драмадаги бош кахрамон арслондир. у уз мехнати билан хаёт кечирувчи захматкаш ва уз хак-хукукини, хакикатни англаб етмай, бойга пичок кутарган узбек-тожик дехконларининг типик бир тимсолидир. асар бошида арслон шахсий орзу-хаваслар огушида севгилиси тулгун висолига етишиш хаёли билан яшайди. хаёт кечиришнинг машаккатларига карамай, у уз севгилисига эришиб, фидойи мехнат килиш, кимсаларга ялинмай яшаш ишки билан ёнади. асарнинг асосини …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "фитратнинг хаёти ва ижоди"

1662586247.doc 1-маъруза фитратнинг хаёти ва ижоди (1886-1939) режа: 1. фитрат ва жадидчилик харакати. 2. фитратнинг ижтимоий-сиёсий фаолияти. 3. фитратнинг адабий-бадиий мероси. “сайха” китобидаги шеърларининг хусусиятлари, “уш узбек шоирлари” коллектив тупламга кирган шеърлар. 4. фитрат - насрнавис. “мунозара”, “хинд сайёхи”, “јиёмат” ва бошка хикоя ва киссалари. 5. фитрат - драматург. “чин севиш”, “хинд ихтилочилари” асарлаининг романтик хусусияти. “арслон” асарининг 20-йиллар узбек драматургиясидаги урни. “абулфайзхон” тарихий драмаси фитрат адабий-бадиий ижодини чуккиси. фитрат хаёти ва ижодининг урганилиши. таянч тушунчалар: 1. халк, ватан такдири, мустакиллиги фитрат ижодида етакчилик килади. 2. фитрат - xx аср узбек адабиёти асосчиларидан бири. шоир ва олим, носир ва драматург, уки...

Формат DOC, 79,0 КБ. Чтобы скачать "фитратнинг хаёти ва ижоди", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: фитратнинг хаёти ва ижоди DOC Бесплатная загрузка Telegram