yorug’likning elektromagnit nazariyasi

DOCX 152,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1695045203.docx yorug’likning elektromagnit nazariyasi yorug’likning elektromagnit nazariyasi reja: kirish 1. maykl faradey nazaryasi 2. jeyms klark maksvell nazaryasi 3. genrix gers nazaryasi xulosa. toshkent 2023 kirish o’tmishga nazar soladigan bo’lsak o’z vaqtida nyuton yorug’lik haqida mulohaza yuritar ekan, bu haqida, "yorug’lik - tezligi deyarli cheksiz bo’lgan mayda zarrachalardan tashkil topadi" deb ta'kidlar edi. nyutonning zamondoshi bo’lgan yana bir mashhur fizik olim xristian gyuygens esa aksincha, yorug’lik to’lqin tabiatiga ega bo’lib, u xuddi tovushning havoda, yoki, istalgan biror moddiy muhitda tarqalishi singari tarqaladi degan g’oyani ilgari surardi. taassufki, gyuygensning g’oyalari nyutonning ilmiy nufuzi soyasida qolib ketdi va akademik doiralarda unchalik ham katta qiziqishga sabab bo’lmadi. hatto, odatda sermulohazaligi bilan ajralib turadigan kuchli olimlar ham, faktlarni tekshirib o’tirmasdan, shunchaki nyutonning ta'kidlariga ishonib qo’ya qolishdi. chunki, ularning fikricha, nyuton noto’g’ri gapirishi ehtimoli mavjud emasdi. maykl faradey nazaryasi elektromagnetizm haqidagi tushunchalarning rivojlanishi asnosida yuzaga kelgan yorug’likning mohiyatiga oid yangi fikrlar, yorug’lik tabiatiga oid avvaldan …

kning mohiyati haqidagi maykl faradey ta'limotlarga yangi qon bo’lib kirib keldi va yorug’lik to’lqinlarining qat'iy ko’ndalangligiga yana bir bora ishora bergan edi. bu esa, olimlar ongida o’rnashib qolgan, efir haqidagi eski aqidaga zid bo’lib, bu faradey g’oyalarining ham xuddi gyuygens g’oyalari kabi shubha ostiga olinishiga sabab bo’lishi mumkin edi. faradey o’zining yorug’likning’ elektromagnit tabiati haqidagi fikrlarini bayon qilar ekan, ko’ndalang to’lqinlar hosil bo’ladigan kuch chiziqlari haqida to’xtalib, shunday deydi: "bizga ma'lum nazariyadagi (olim bunda gyuygensning to’lqin nazariyasini nazarda tutmoqda) - tebranishlar yorug’lik hodisalarining asosini tashkil etishi va u bilan bog’liq hodisalar esa, kuch chiziqlarida sodir bo’lishi mumkinligi haqida taxmin qilib ko’rish mumkin. ushbu kuch chiziqlari zarrachalarni o’zida birlashtiradi. demak, materiyaning massasini va tebranishini umumlashtiradi. agar imkon berilsa, bu g’oya bizni efir tushunchasidan xalos etishi mumkin. boshqa tomondan qaralsa, ushbu tebranishlar aynan efir muhitida yuz beradi deb olinadi". olim elektromagnit kuch chiziqlarida yuz beruvchi tebranishlarning mohiyatini qandaydir mexanik jarayonlarga asoslanmagan, aksincha, …

larning boshqa tarafida ham o’zgarishlar yuz berishiga sabab bo’ladi. yorug’likning, umuman olganda, har qanday nurlanishlarning tarqalishi uchun vaqt zarur bo’ladi. kuch chiziqlaridagi tebranishlar tufayli yorug’lik paydo bo’lishi uchun, ushbu tebranishlarning o’zi ham muayyan vaqt davom etishi kerak". yorug’likning mohiyatini yangi nuqtai nazardan tekshirayotgan faradey ushbu fikrlari orqali fanga yangi bir g’oyani ham olib kirgan edi. ya'ni, u elektromagnit kuch chiziqlarining ko’ndalang tebranishlari orqali, muayyan chekli tezlikka ega bo’lgan yorug’lik nurlari tarqaladi degan ta'limotning yuzaga kelishiga sabab bo’ldi. bunda ikkita muhim g’oya mujassam bo’lgan. birinchisi - elektromagnit hodisalari va yorug’lik hodisalarining mohiyati bir; qolaversa, yorug’lik muayyan vaqt davomida tarqaladi va binobarin, uning tezligi chekli. jeyms klark maksvell nazaryasi jeyms klark maksvel jeyms klark maksvell (1831-1879) shotlandiyaning edinburg shahrida tavallud topgan. u tug’ilganidan bir necha kun o’tib, ota-onasi o’zlariga qarashli glenler yeriga ko’chib o’tishadi. maksvell bolaligida ota-onasi uning uchun muallim yollab, uyda ta'lim berishgan. keyinchalik bo’lajak olim, o’z davri uchun yangilik bo’lgan …

o’yicha ikkinchi o’rinda bo’lgan. endilikda bakalavr diplomiga ega yosh mutaxassis maksvellning ilmiy salohiyatini kembrij universitetidagi o’z ustozlari va umuman ilmiy-pedagogik jamoa juda yaxshi bilardi va uni o’zlarida o’qituvchi sifatida olib qolishga urinishardi. maksvell dastavval o’z ustozlarining taklifiga rozi bo’ldi kembrijdagi triniti-kollejida o’qituvchilik qila boshladi. biroq, uni zamonaviy fizikaning dolzarb masalalari ko’proq qiziqtirardi va u ilmiy tadqiqotlar olamiga sho’ng’imoqchi edi. uning geometriya va ranglar bilan bog’liq fizik hodisalarga qattiq qiziqishi 1852 yildan boshlangan bo’lib, yosh mutaxassis maksvell bu borada uncha-muncha ish qilib qo’ygandi. endi esa, uni faradeyning asarlari orqali, elektromagnit hodisalari qiziqtirib qo’ydi. 1854-yilning 20-fevralida maksvell boshqa bir yirik fizik olim tomsonga yozga xatida o’zining kelajak ilmiy rejalari haqida o’rtoqlashib, endilikda "elektr sohasiga hujum qilmoqchi" ekanini aytadi. tez orada uning ushbu "hujumi"ning amaliy natijalari ham ilmiy jamoatchilik e'tiboriga havola etiladi. olim qalamiga mansub "faradeyning kuch chiziqlari haqida"nomli ilmiy ish uning elektromagnit hodisalarini tadqiq qilishidagi dastlabki yutuqlarini o’zida ifoda etgan. shundan so’ng …

olim 1861-1862 yillarda yozgan bo’lib, "fizik kuch chiziqlari haqida" deb nomlangan. olimning ikkinchi muhim ilmiy ishi esa, yuqorida ham qayd etilgan asar bo’lib, u 1864-1865 yillarda yozib tugatilgan "elektromagnit maydonning dinamik nazariyasi" asaridir. mazkur ilmiy ishlar, xix asr ikkinchi yarmi ilm-fanida tub burilish yasagan eng muhim ilmiy nazariyalardan bo’lib, ushbu ishlar orqali jeyms klark maksvell qandaydir o’n yil ichida yosh mutaxassis o’qituvchilikda, o’z zamonasining eng yirik fizik olimlari qatoriga chiqib bordi. uning elektromagnit maydon nazariyasiga oid izlanishlari fizikaning mazkur yo’nalishida fundamental ishlarga aylandi va termodinamika, statistik fizika, hamda mexanika sohalari bilan bir qatorda, mumtoz fizikaning asoslaridan biriga aylandi. maksvell ilmiy faoliyatining eng cho’qqisi esa, uning "elektr va magnetizm haqida risola" asaridir. unda olim o’zining 1854-yildan boshlab elektromagnetizm sohasida olib borgan, ko’p yillik ilmiy izlanishlari va tajribalarining yakuniy xulosalarini bayon qiladi. shunisi e'tiborga molikki, ushbu "risola'ning muqaddimasini maksvell 1873 yilning 1-fevral sanasi bilan imzolagan. ya'ni, olim o’zining asosiy ilmiy tadqiqoti yuzasidan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"yorug’likning elektromagnit nazariyasi" haqida

1695045203.docx yorug’likning elektromagnit nazariyasi yorug’likning elektromagnit nazariyasi reja: kirish 1. maykl faradey nazaryasi 2. jeyms klark maksvell nazaryasi 3. genrix gers nazaryasi xulosa. toshkent 2023 kirish o’tmishga nazar soladigan bo’lsak o’z vaqtida nyuton yorug’lik haqida mulohaza yuritar ekan, bu haqida, "yorug’lik - tezligi deyarli cheksiz bo’lgan mayda zarrachalardan tashkil topadi" deb ta'kidlar edi. nyutonning zamondoshi bo’lgan yana bir mashhur fizik olim xristian gyuygens esa aksincha, yorug’lik to’lqin tabiatiga ega bo’lib, u xuddi tovushning havoda, yoki, istalgan biror moddiy muhitda tarqalishi singari tarqaladi degan g’oyani ilgari surardi. taassufki, gyuygensning g’oyalari nyutonning ilmiy nufuzi soyasida qolib ketdi va akademik doiralarda unchalik ham katta ...

DOCX format, 152,5 KB. "yorug’likning elektromagnit nazariyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: yorug’likning elektromagnit naz… DOCX Bepul yuklash Telegram