ekologiya fan haqida

PPTX 11 pages 229.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 229.0 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

ekologiya fani haqida ekologiya atamasini birinchi bo'lib nemis zoologi e.gekkel 1866 yilda fanga kiritishni taklif ќilgan bo'lsada, ekologik bilimlar ќa¬dimgi yunoniston, rim, sharќ ћamda markaziy osiyo mamlakatla¬rida o'z rivojini topgan. jumladan, gippokrat, aristotel va shu kabi yunon faylasuflari asarlarida ekologiya ћaќida ma'lumotlar keltirilgan. miloddan keyin evropada xristian dinining vujudga kelishi mu¬nosabati bilan tabiiy fanlar inќirozga uchragan bir paytda mar¬kaziy osiyoda u anchagina rivojlandi. jumladan, o'zbek entsiklope¬dist olimi abu rayћon beruniy (973-1051) yozib ќoldirgan asarla¬rida (uning 152 ta asari bo'lib, shundan bizgacha 27 tasi etib kelgan) yil va fasllar¬ning o'zgarishi bilan ћayvonlar va o'simliklarning o'zgarishi to'ѓrisida fikr yuritilgan. uning aytishicha birorta ћayvon yoki o'simlik turi er yuzini butunlay ќoplab olsa, boshќalarning ko'payishiga o'rin ќolmaydi. shu¬ning uchun deћќonlar ekinlarni o'toќ ќiladilar, asalarilar asalni be¬korga eydigan o'z jinslarini o'ldiradilar. beruniy - er yuzining o'zgar¬ishi o'simlik va ћayvonlarning o'zgarishiga olib keladi, deb ta'kidlaydi. beruniy «saydana» degan asarida 1116 tur dori – darmonlarni tavsiflagan. beruniyning …

2 / 11

raxtlari, zaytunlar, chinorlar) va ћayvonlarning ko'pchiligi ћin¬distonda o'sadigan o'simliklar va yashaydigan ћayvonlarga o'xshash ekanli¬gini aytadi. shu bilan birga ћindistondagi ko'pgina ћayvonlar va o'sim¬liklar endemik ekanli¬gini ќayd ќiladi. u bir mamlakat o'simliklarini ikkinchi mamlakat erlariga o'tќazib boѓlar barpo ќilgan. jumladan ќo¬bulga shimoldan olcha, ћindistondan banan, sha¬karќamish keltirib ek¬tirgan. keyin¬chalik bu o'simliklarni buxoro va badaxshonga ћam yubor¬gan. ekologiyaning keyingi taraќќiyoti evropada xviii asrda o'z aksini to¬padi. shu zamonda k.linney va j.byuffonlar ќimmatli ekologik ku¬za¬tishlar olib borishgan. xix asr boshlarida nemis tabiatshunosi a.gumbold o'simlik ћayotiy shakllarining dastlabki klassifikatsiya¬sini tuzdi. shvetsariya botanigi o.f.dekaldol o'simliklarga tashќi muћit ta'sirini o'rganadigan eirriologiya faniga asos soladi (1832 y.). biroќ ekologiya ћamma olimlar tomonidan tan olingan fan sifa¬tida faќatgina 1900 yillari shakllandi. dastavval o'simliklar va ћayvonlar ekologiyasi soћasida kuzatishlar olib borgan f.klements va v.shelfordlar, moddalar almashinuvi va oziќa zanjiri kontsep¬tsiyala¬riga asos solgan t.lindeman va dj.xatchinsonlar va ko'l siste¬malarini kuzatgan e.birdje va chana djudee ћamda shularga o'xshash boshќa olim¬larning kuzatishlari …

3 / 11

ta'sirini o'rgandilar, tuproќda yashaydigan umurtќasizlarni tek¬shirdilar. ekologiya fanini rivojlantirishga ekosistema va biogeotsenoz tu¬shunchalarining shakllanishi ћam katta ћissa ќo'shdi. ingliz olimi a.tensli (1935) birgalikda yashaydigan avtotrof va geterotrof orga¬nizmlarning ћar ќanday to'dasi va ular ћayoti uchun zarur bo'lgan abio¬tik muћitni ekosistema deb atadi. akademik v.n.sukachev esa er yuzi¬ning muayyan ћududida yashaydigan o'simliklar, ћayvonlar va mikroor¬ganizm¬larning, shu ћudud landshafti, iќlim, tuproќ ћamda gidrolo¬gik sharoit¬lari bilan birligini biogeotsenoz deb nomladi. bu tu¬shuncha¬larning fanga kiritilishi, ekologiyaning ћar xil bo'limlarini bir-bi¬riga yaќin¬lashtirish imkonini berdi va xx asr boshlarida botanik va zoolog olimlar ќuruќlikdagi ekologik kuza¬tishlarni aloћida – aloћida olib bordilar va natijada o'simlik gu¬ruћlarining tuzilish ќonuniyatlarini o'rganuvchi fitosotsiologiya (keyinchalik fitotsinolo¬giya) fani paydo bo'ldi. shu davrda gu¬ruћlarning almashinish jarayon¬lari ќonuniyatlarini o'rganish (suk¬tsessiya) davom ettirildi. o'simliklar guruћlarini o'rganishda t.f.morozovning "o'rmon to'ѓrisidagi ta'limoti" (1912 y.) va v.n.sukachevning "o'simlik gu¬ruћlari ћaќidagi ta'limotga kirish" (1915 y.) asarlari muћim aћamiyat kasb etdi. ћozirgi zamon nazariy ekologiyasining rivojla¬nishiga ing¬liz olimi ch.eltonning "ћayvonlar …

4 / 11

akllandi. uning shakllanishi va rivojlanishiga gidrobiologiya soћa¬sida erishilgan yutuќlar, ќuruќlikda yashaydigan ћayvonlar va o'simlik¬lar ekologiyasiga oid to'plangan ma'lumotlar, ekosistema yoki biogenotse¬noz tushunchalarining ifodalanishi, ekolo¬giyani o'rganishda matematik usullarning keng joriy etilishi va shu kabilar muћim aћamiyat kasb etdi. ћozirgi zamon ekologiyasining xarakterli xususiyati butun bio¬sfe¬rani ќamrab oluvchi jarayonlarni tadќiќ etishdir. olimlar tomo¬nidan odam va biosfera o'rtasidagi o'zaro munosabatlar (tasirlar) sinchiklab o'rganilmoќda. bu soћadagi xalќaro biologik dastur doirasida olib boriladigan ishlar 1964 yilda boshlandi. uning asosiy maќsadi - er sharining turli xil joylardagi ekosistemalarning maћsuldorligini o'rganish. ekolo¬giyaning asosiy vazifalaridan biri, bu odam yaratgan tabiiy va sun'iy sistemalarning tuzilishini ћam funktsional asoslarini miќdoriy usullar yordamida batafsil o'rganishdan iborat. individ¬larning joy¬lashishini populyatsiyaning yoshi, jinsiy va ekologik tizi¬mini o'rganish ћam ekologiyaning vazifasidir. bunda ќishloќ va o'rmon xo'jaligi zarar¬kunandalari, kasallik ќo'zѓatuvchi va tarќatuvchilar po¬pulyatsiyalari soni¬ning o'zgarishiga aloћida e'tibor berilishi lozim. markaziy osiyo va o'zbekiston ekologiya fanini rivojlantirish soћosida bir ќancha olimlar o'z xissasini ќo'shganlar va o'z …

5 / 11

ivojlantirildi. markaziy osiyo ekologlarining, ayniќsa, o'lkaning ayrim landshaftlarining ekologiyasini o'rganish, tizim, faolligi, dinamikasi va evolyutsiyasi, shuningdek, tabiiy resurslardan oќilona foydalanishning muammolari ishlab chiќildi. d.n.kashkarov ishlarida landshaftning ayrim elementlari va ularning o'zaro boѓliќligi, birligi ћamda modda va energiya almashinuvi, namlik, tuproќ va biotik omillarning roli, antropogen omilining landshaftlarga ta'siri va boshќalarni ochib bergan. p.a.baranov va i.a.raykovalar pomir toѓlarida cho'l biotsenozlarining kelib chiќishi, dinamikasi va evolyutsiyasida organizmlarning ћayotida noќulay ћaroratning aћamiyati, madaniy biotsenozlarni yuќori toѓ sharoitida yaratish masalalari ishlab chiќildi. r.i.abalin, e.p.korovin, m.v.kultiasov va i.i.granitovlarning ekolog – fitotsenologik ќarashlari ularning chop etgan bir ќator ishlarida o'z aksini topgan. markaziy osiyodagi ћayvonlar ekologiyasi yo'nalishlari bo'yicha kompleks ilmiy ishlar t.z.zoћidov nomi bilan chambarchas boѓliќ. t.zoћidov ќizilќum cho'llarining o'ziga xos ћayot makoni ekanini, ќumli, sho'rxok loyli va toshloќ cho'llarini mustaќil biotoplar sifatida tavsiflab, ularni o'z navbatida mayda ћududiy birliklar, ya'ni fatsiyalarga ajratib berdi. d.n.kashkarov va t.z.zoћidov va boshќalarning asarlarida ћar bir tashќi muћit omili (geologik, …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya fan haqida"

ekologiya fani haqida ekologiya atamasini birinchi bo'lib nemis zoologi e.gekkel 1866 yilda fanga kiritishni taklif ќilgan bo'lsada, ekologik bilimlar ќa¬dimgi yunoniston, rim, sharќ ћamda markaziy osiyo mamlakatla¬rida o'z rivojini topgan. jumladan, gippokrat, aristotel va shu kabi yunon faylasuflari asarlarida ekologiya ћaќida ma'lumotlar keltirilgan. miloddan keyin evropada xristian dinining vujudga kelishi mu¬nosabati bilan tabiiy fanlar inќirozga uchragan bir paytda mar¬kaziy osiyoda u anchagina rivojlandi. jumladan, o'zbek entsiklope¬dist olimi abu rayћon beruniy (973-1051) yozib ќoldirgan asarla¬rida (uning 152 ta asari bo'lib, shundan bizgacha 27 tasi etib kelgan) yil va fasllar¬ning o'zgarishi bilan ћayvonlar va o'simliklarning o'zgarishi to'ѓrisida fikr yuritilgan. uning aytishic...

This file contains 11 pages in PPTX format (229.0 KB). To download "ekologiya fan haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya fan haqida PPTX 11 pages Free download Telegram