социология фан сифатида

PDF 16 pages 611.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 611.0 KB

File type PDF

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

мавзу № 1 1 - мавзу. социология фан сифатида. режа: 1. социологиянинг фан сифатида пайдо бўлиши ва ривожланиши 2. огюсть конт –позитив социология асосчиси 3. ғарб социологияси классикларининг ишларида социологиянинг объекти ва предмети муаммоси. 4. фанда структура тушунчаси ва унинг аҳамияти. социология фанининг структураси. жаҳон социология фанининг намояндаларидан бири роберт кинг мертон (1910 йилда туғилган) шундай деган эди: «социология – бу ўта қадимий предметни ўрганиш тўғрисидаги жуда ѐш фан». бундан-да аниқ таърифни тополмайсиз. биз ҳозир жамият деб атайдиган таърифга инсонлар қадим замонлардаѐқ қизиқишган. 2500 йил мобайнида мутафаккирлар жамиятни таҳлил қилишган ва унга таъриф беришган, бироқ йиғган билимларини социология деб аташмаган. жамият тузилиши ҳақидаги дастлабки ва анча тўлиқ тасаввурни антик давр файласуфлари беришган. антик даврдаги биринчи социологларни ижтимоий файласуфлар дейишади. уларнинг орасида иккита буюк мутафаккирни кўрсатиб ўтиш мумкин – афлотун (эрамизгача 427–347 й.) ва арасту (эрамизгача 384–322 й.). улар ҳозирги социологлар каби анъаналарни, урф-одатларни, инсонларнинг феъл-атворлари ва ўзаро муносабатларини ўрганишган, фактларни …

2 / 16

тратификацион, яъни ижтимоий табақалашув тартибларини қўллаб-қувватлайди. арасту комил инсон, комил фуқаро, адолатли давлат хусусидаги қарашларини илмий асослашга интилди. комил инсон тарбияси шахснинг ўз давлатига бўлган юксак ватанпарварлигини, ўз ижтимоий- сиѐсий тузумига садоқатни шакллантиришдан бошланади. комил фуқаро тарбияси эса ҳар томонлама мукаммал давлат тартиботини юзага келтиришдан бошланади. демак, комиллик тизимидаги «давлат-фуқаро-инсон» тартиботи арастунинг давлат ва жамиятни мукаммаллашдан иборат социологик концепциясини ташкил этади. у жамият аъзоларининг маънавий-мафкуравий тарбияси масаласида умумдавлат нуқтаи назарида турди. жамиятнинг тарбиявий вазифаси хусусий шахслар ѐки алоҳида гуруҳлар қўлига топшириб қўйилмаслиги лозим. арасту давлат ва жамиятнинг идеал мақсадлари муштарак, умумий бўлганлиги сабабли ҳам мазмуний асоси бир хил бўлган тарбиявий тизим ишга тушмоғи зарур, деб ҳисоблайди. хуллас, аристотель антик дунѐ социологияси тарихини энг мазмундор даври бўлмиш грек социология мактабига мантиқий якун ясаган. унинг социологик қарашлари дастлаб қадимги римнинг социология мактаби намоѐндалари (цицерон, лукреций, вергилий, гораций, овидий) га ҳаѐтбахш илҳом бағишлади, сўнгра эса ўрта асрлар шарқининг буюк мутафаккирлари форобий, беруний, ибн …

3 / 16

арактери, ижтимоий типажларнинг хулқ-атвори тўғрисида ѐзишган. моварауннаҳрда табиат ва жамиятни социологик англаш ва ўрганиш улуғ мутафаккир ал-форобий томонидан жиддий кенгайтирилди. у абу мансур ал- мотуридий томонидан илмий-теологик жиҳатдан асосланган инсон эрки назариясини янада ривожлантирди. у ўзининг «фозил одамлар шаҳри» асарида инсондаги инсонлик моҳияти ўзликни англашдан бошланиши, фозил шахс воқеа ва ходисаларнинг моҳиятини идрок эта билишини, моҳиятга интилиш ҳақни таниш эканлигини, инсонга берилган руҳ ақлни ривожлантиришга, унга қувват бағишлашга масъул илоҳий куч эканлигини, ақл эса инсон томонидан нарсаларни моҳиятан танлаб фарқлашга кўмак беришини асослаб беради. форобий оламни англашда ворисийлик омилини жуда катта кучга эга эканлигини алоҳида қайд этади. унинг фикрига кўра, инсон барча ҳақиқатларни ўзининг қисқа умри давомида англашга, табиат ва жамиятнинг барча сиру-асрорларини тушуниб, идрок эта олишга қодир эмас. шу боисдан у ўзидан олдинга аждодлари томонидан билдирилган фикр-хулосаларни борича шубҳаланмай ўзлаштириши зарурлиги, илм-маърифат бобида етук донишмандлар фикрларига эргашиши лозимлигини алоҳида таъкидлайди. форобий жамиятнинг бообрў шахслари, олимлари, оқил кишилари ижтимоий тараққиѐтнинг …

4 / 16

ан олганда ижобий ходиса эканлиги, бу таснифланиш доирасининг қанчалик кенглиги мамлакат фаровонлик даражасининг ифодаси эканлиги хусусида эътиборга сазовор социологик қарашни асослаб беради. улуғ мутафаккир жамиятдаги юздан ортиқроқ ижтимоий табақа хусусиятларини аниқлаб, уларнинг мамлакат ижтимоий тизимидаги ўрни ва фаолият имкониятларини равшан ифодалаб беради. мазкур социологик таснифлашдан мақсад, уларни ижтимоий фойдалилик даражаларини ошириш эканлиги асарнинг мазмунини ташкил этади. зеро, жамиятдаги таснифнинг қандай эканлигини билиш уларнинг мазмунини 1 абу наср фoробий. фозил одамлар шаҳри. – тошкент, 1993. – б. 167. яхшилашга йўл очади. «шу жиҳатдан, - деб ѐзади алишер навоий, - ҳамсуҳбатларни ва дўст-ѐронларни бу ҳоллардан огоҳ ва хабардор қилмоқ вожиб кўриндики, токи уларда ҳар тоифани хислати ҳақида билимлар ва ҳар табақанинг аҳволи ҳақида тушунчалари бўлғай» 2 . қадим замонлардан буѐн жамиятнинг мавжудлиги ва ривожланиши тўғрисидаги билимлар шарқ ва ғарб мутафаккирлари умумфалсафий ғояларининг асосий бўлими сифатида қаралган. жамият ривожи, сиѐсат, аҳлоҳ, фан, дин ва санъат муаммолари тўғрисидаги илмий қарашлар қадимги хиндистон, хитой, юнон …

5 / 16

ан, тахминан қуйидагича фикр юритган: «жамиятни унинг турли-туман намоѐн бўлиш жиҳатларида англаш учун фалсафанинг ўзи етарли эмас. жамиятни бошқа масалалар билан бир қаторда эмас, балки махсус тарзда фақат унга эътибор берган ҳолда ўрганадиган махсус фан керак. жамият тўғрисидаги янги фан мустақил билим сифатида шаклланиши учун у билишнинг фалсафий методини рад этиши ва ўзининг методини ўйлаб топиши керак. аммо ҳозирча унинг ўз методлари йўқ экан, социология табиатшуносликдан кузатиш, эксперимент ва солиштирма таҳлил каби усулларни ўзлаштириши лозим». фанга социология номини берган о.конт ўз ижодида тараққиѐт, сиѐсий ва иқтисодий эркинлик идеалларига таянган ҳолда, у фан ва маърифат ѐрдамида барча ижтимоий муаммоларни ҳал этиш мумкинлигига умид қилади. носоғлом жамиятни қандай даволаш мумкин, деган саволга конт шундай жавоб беради: «табиатшунослик фани қандай бўлса, жамият ҳақида ҳам худди шундай аниқ ва объектив фанни яратиш керак». социологик ғоя жадал ривожланаѐтган европа жамиятидаги инқирозга жавоб бўлди. янги тафаккурнинг мақсади жамиятдаги ижтимоий муносабатларни очиқ-ойдин қилиши мумкин бўлган интеллектуал воситаларни …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "социология фан сифатида"

мавзу № 1 1 - мавзу. социология фан сифатида. режа: 1. социологиянинг фан сифатида пайдо бўлиши ва ривожланиши 2. огюсть конт –позитив социология асосчиси 3. ғарб социологияси классикларининг ишларида социологиянинг объекти ва предмети муаммоси. 4. фанда структура тушунчаси ва унинг аҳамияти. социология фанининг структураси. жаҳон социология фанининг намояндаларидан бири роберт кинг мертон (1910 йилда туғилган) шундай деган эди: «социология – бу ўта қадимий предметни ўрганиш тўғрисидаги жуда ѐш фан». бундан-да аниқ таърифни тополмайсиз. биз ҳозир жамият деб атайдиган таърифга инсонлар қадим замонлардаѐқ қизиқишган. 2500 йил мобайнида мутафаккирлар жамиятни таҳлил қилишган ва унга таъриф беришган, бироқ йиғган билимларини социология деб аташмаган. жамият тузилиши ҳақидаги дастлабки ва анча ...

This file contains 16 pages in PDF format (611.0 KB). To download "социология фан сифатида", click the Telegram button on the left.

Tags: социология фан сифатида PDF 16 pages Free download Telegram