hayotning tur va populatsiya darajasidagi umumbiologik qonuniyatlar

PPTX 17 pages 410.6 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 410.6 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

презентация powerpoint v bob. hayotning tur va populatsiya darajasidagi umumbiologik qonuniyatlar 35-mavzu: hayotning tur va populatsiya darajasi. tur tushunchasi. tur mezonlari tur deganda morfologik, fiziologik, etologik, genetik, biokimyoviy xossalari bilan o’xshash, erkin chatishib nasl beradigan, ma’lum yashash sharoitiga moslashgan hamda tabiatda o’z arealiga ega bo’lgan organizmlardan iborat populatsiyalar yig’indisi tushuniladi. tur muammosi evolutsion ta’limotda markaziy o’rinda turadi. tabiatda mavjud xilma-xil o’simlik, hayvonlarni tizimga solishda, ya’ni klassifi- katsiyalashda tur tushunchasi sistematik birlik sifatida qo’llaniladi. «tur» atamasini sistematik birlik sifatida fanga birinchi marta ingliz botanigi djon rey kiritgan. tur haqida ko’plab olimlar turlicha fikr bildirganlar. k. linney tabiatda turning real mavjudligini tan olgan, lekin tur o’zgarmas deb hisoblagan. j. b. lamark turning realligini tan olmagan holda tabiatda faqat individlar mavjud deb hisoblagan. ch. darvinning fikriga ko’ra, tabiatda turlar paydo bo’ladi, yo’qoladi, o’zgaradi, bir tur yangi turning paydo bo’lishiga asos bo’ladi. morfologik mezon. morfologik mezon bir turga kiruvchi individlarning tashqi va ichki tuzilishining …

2 / 17

hudud katta yoki kichik, har joyda yoki yoppasiga bo’lishi mumkin. ba’zan esa ikki, uch turning areali umumiy bo’lishi yoki ba’zi turlarning ishg’ol qilgan areali nihoyatda keng maydonni egallashi mumkin. ekologik mezon. bir turga kiruvchi organizmlar ma’lum muhit sharoitiga moslashgan, biogeosenozda o’zining ekologik o’rniga ega va o’zining aniq funksiyasini bajaradi genetik mezon. har bir tur o’ziga xos kariotipga ega bo’lib, bu mezon xromosomalar soni, shakli, tuzilishi, maxsus bo’yoqlar bilan bo’yalishi bilan ifodalanadi. qora kalamushning ikkita qiyofadosh turining birida 38 ta, ikkinchisida 42 ta xromosoma bor etologik mezon. bir turga mansub individlar boshqa turga mansub individ- lardan xulq-atvori va xatti-harakati bilan farq qiladi. yuqorida qayd qilingan mezonlardan birontasi ham har yoqlama mutlaq hisoblanmaydi. shu bois turlarni aniqlashda ularning hammasidan yoki ko’pchiligidan foydalanish talab qilinadi 36-mavzu: populatsiya - turning tuzilish va evolutsiyaning boshlang’ich birligi populatsiya - tur areali ma’lum hududni egallagan, bir-biri bilan erkin chatisha oladigan yoki boshqa populatsiyalardan nisbatan alohidalashgan, bir turga …

3 / 17

izmlarning ko’payib ketishi, hayot uchun noqulay bo’lgan yillarda esa keskin kamayib ketishini bilasiz. bahorda yog’in-sochin ko’p bo’lgan yillarda bir yillik, ko’p yillik o’t o’simliklar: boychechak, yaltirbosh, qo’ng’irbosh, qoqio’t, ituzum avj olib o’sib, ko’p urug’ beradi. natijada ular bilan oziqlanuvchi hasharotlar, o’txo’r hayvonlar soni ham ko’payib ketishi mumkin. alohidalanish. tabiatda populatsiyalarning aralashib ketishiga geografik, biologik, ekologik va boshqa alohidalanishlar to’sqinlik qiladi. alohidalanish har xil populatsiyalar individlarining qisman yoki to’liq chatishmasligidir 37-mavzu: evolutsion g’oyalarning paydo bo’lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqidagi qarashlar. tabiatning tuzilishi, unda ro’y beradigan voqea-hodisalar haqidagi tushunchalar eramiz- dan bir necha ming yillar ilgari qadimgi sharq mamlakatlari - misr, xitoy, hindistonda paydo bo’lgan. xususan, qadimgi misrda donli, sabzavot, mevali daraxtlar ekib o’stirilgan. bir o’rkachli tuya, mushuk, g’oz, o’rdak, kaptar, oqqush turlari xonakilashtirilgan. qadimgi hindistonliklar olam 5 ta element (yer, suv, olov, havo, efir)dan iborat deb hisoblaganlar. qadimgi xitoyda ham tabiatshunoslik birmuncha rivojlangan. qishloq xo’jaligida almashlab ekish, yerlarni o’g’itlash joriy …

4 / 17

lanadigan, urchiydigan, dushmandan o’zini himoya qiladigan normal hayvonlar paydo bo’lgan deb hisoblagan. klavdiy galen (130-200) tibbiyot asoschilaridan biri bo’lgan. u qo’y, it, ayiq va boshqa umurtqali hayvonlar tuzilishini o’rgangan. maymun va odam tana tuzilishi o’xshashligini e’tirof etgan. ahmad ibn nasr jayxoniy (870-912) hindiston, markaziy osiyo, xitoy o’simliklari va hayvonot dunyosi haqida qimmatli ma’lumotlar to’plagan. u o’simlik va hayvonlarning tarqalishi, mahalliy xalqlar foydalanadigan o’simlik va hayvonlar, ularning tabiatdagi ahamiyati haqidagi ma’lumotlarni yozib qoldirgan. abu nasr farobiy (873-950) botanika, zoologiya, odam anatomiyasi va tabiatshunoslikning boshqa sohalarida mushohada yuritgan. u inson organizmi yaxlit sistema ekanligini, turli kasalliklar oziqlanish tartibining o’zgarishi bilan bog’liqligini ko’rsatib bergan abu rayhon beruniy (973-1048) ko’rsatishicha, tabiat beshta elementdan: bo’shliq, havo, olov, suv va tuproqdan hosil bo’lgan. beruniy qadimgi yunon olimi ptolomeyning «yer olam- ning markazi bo’lib, u harakatlanmaydigan sayyora- dir», - degan ta’limotiga tanqidiy ko’z bilan qaragan va yer quyosh atrofida harakatlansa ajab emas, u yumaloq shaklda, deb ta’kidlagan …

5 / 17

iga ko’ra 6 sinfga bo’ldi. jan batist lamark (1744-1829) yaratdi (86-rasm). u «umurtqasizlar» va «biologiya» atamalarini fanga birinchi bo’lib kiritdi. lamarkning evolutsiyaga doir fikrlari «zoologiyaga kirish», (1801) va «zoologiya falsafasi», (1809) nomli asarlarida bayon etilgan. biologiya fani rivojiga fransuz olimi jorj kyuve ham katta hissa qo’shdi. u morfologiya, anatomiya, sistematika, paleontologiya sohalarida tadqiqot olib borgan. kyuve mulohazasiga ko’ra, har qanday tirik mavjudot bir butun sistema bo’lib, uning organlari bir-biri bilan uzviy bog’liq. shunga ko’ra, hayvonning bir organi, masalan, ovqat hazm qilish organining o’zgarishi u bilan aloqador bo’lgan boshqa organlarning ham o’zgarishiga olib keladi. xix asrning 40-yillariga kelib, hujayra nazariyasini nemis olimlari t. shvann, m. shleyden yaratdilar. hujayra nazariyasining kashf qilinishi xix asrdagi tabiatshunoslik fanining ulkan yutuqlaridan biri hisoblanadi 39-mavzu: ch. darvinning evolutsion g’oyalari ch. darvin o’simlik va hayvonlarning yangi formalarini chiqarishda seleksiyaning ahamiyatiga yuqori baho berdi, qishloq xo’jalik amaliyotini nazariy tomondan ishlab chiqdi hamda undan evolutsion ta’limot yaratishda foydalandi. darvinni, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hayotning tur va populatsiya darajasidagi umumbiologik qonuniyatlar"

презентация powerpoint v bob. hayotning tur va populatsiya darajasidagi umumbiologik qonuniyatlar 35-mavzu: hayotning tur va populatsiya darajasi. tur tushunchasi. tur mezonlari tur deganda morfologik, fiziologik, etologik, genetik, biokimyoviy xossalari bilan o’xshash, erkin chatishib nasl beradigan, ma’lum yashash sharoitiga moslashgan hamda tabiatda o’z arealiga ega bo’lgan organizmlardan iborat populatsiyalar yig’indisi tushuniladi. tur muammosi evolutsion ta’limotda markaziy o’rinda turadi. tabiatda mavjud xilma-xil o’simlik, hayvonlarni tizimga solishda, ya’ni klassifi- katsiyalashda tur tushunchasi sistematik birlik sifatida qo’llaniladi. «tur» atamasini sistematik birlik sifatida fanga birinchi marta ingliz botanigi djon rey kiritgan. tur haqida ko’plab olimlar turlicha fikr bildi...

This file contains 17 pages in PPTX format (410.6 KB). To download "hayotning tur va populatsiya darajasidagi umumbiologik qonuniyatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: hayotning tur va populatsiya da… PPTX 17 pages Free download Telegram