terminlarning monosemantik xarakteri

DOCX 11 pages 31.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.4 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: terminlarning monosemantik xarakteri reja: kirish 1. termin va monosemiya tushunchalari 2. terminlarning monosemantik xarakterining afzalliklari 3. monosemantik terminlar qo‘llaniladigan sohalar 4. monosemantik terminlar bilan bog‘liq muammolar 5. terminlarning polisemantik vaziyatlari 6. terminalogik leksika. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish terminologiya ilmiy va texnik muloqotda muhim rol o‘ynab, aniq tushunchalarni ifodalashga xizmat qiladi. terminlarning monosemantik xarakteri ularni umumiy lug‘atdan farqlab, har doim bir ma’noda qo‘llanishini ta’minlaydi. ushbu referat terminlarning monosemantik tabiati, ularning afzalliklari, qo‘llanish sohalari va yuzaga keladigan muammolar haqida kengroq ma’lumot beradi. 1. termin va monosemiya tushunchalari termin – bu muayyan ilmiy, texnik yoki kasbiy sohada aniq bir tushunchani ifodalovchi maxsus so‘z. misol: "gen" – biologiyada irsiy axborotni uzatadigan dnk molekulasining qismini anglatadi. monosemiya esa so‘zning faqat bitta lug‘aviy ma’noga ega bo‘lishi tushunchasi bo‘lib, ilmiy muloqotda chalkashlikning oldini oladi. 2. terminlarning monosemantik xarakterining afzalliklari aniqlik va izchillik: terminlarning faqat bitta ma’noga ega bo‘lishi ilmiy va texnik muloqotda noto‘g‘ri talqin qilish imkoniyatini …

2 / 11

hlatiladi. huquqshunoslik: huquqiy hujjatlarda foydalaniladigan terminlarning aniq va bir ma’noli bo‘lishi qonunlarning noto‘g‘ri talqin qilinishining oldini oladi. masalan, "konstitutsiya" so‘zi faqat davlatning asosiy qonunini bildiradi. tibbiyot: tibbiy atamalarning yagona ma’noli bo‘lishi kasalliklar va davolash usullarini aniq ifodalash uchun muhimdir. misol: "anemiya" faqat qon tarkibidagi gemoglobin miqdorining kamayishini anglatadi. 4. monosemantik terminlar bilan bog‘liq muammolar tilning o‘zgarishi: vaqt o‘tishi bilan ba’zi terminlarning ma’nosi kengayishi yoki torayishi mumkin. bu holatda terminlarning dastlabki monosemantik xarakteri o‘zgarishi ehtimoli bor. polisemiyaning yuzaga kelishi: ba’zan terminlar turli kontekstlarda turlicha ma’no kasb etib, polisemantik (ko‘p ma’noli) bo‘lishi mumkin. bu esa ilmiy muloqotda noaniqlik keltirib chiqarishi mumkin. masalan, "tarmoq" so‘zi texnikada kompyuter tarmog‘ini, iqtisodiyotda esa sanoat tarmog‘ini anglatishi mumkin. madaniy va lingvistik farqlar: turli tillarda bir xil terminning turlicha talqin qilinishi muloqotda tushunmovchiliklarga sabab bo‘lishi mumkin. bu ayniqsa xalqaro ilmiy konferensiyalarda muhim ahamiyat kasb etadi. 5. terminlarning polisemantik vaziyatlari ba’zi hollarda ilmiy terminlar ham polisemantik bo‘lib qolishi mumkin: …

3 / 11

iya kabi. “terminlarni qo’llanish doirasi jihatdan, asosan ikki turga bo’lish mumkin. birinchisi umumxalq tushunadigan va qo’llaydigan terminlar bo’lsa, ikkinchisi muayyan tor ixtisos doirasidagina qo’llaniladigan, mutaxasislargina tushunadigan maxsus so’zlardir. har bir fan va texnika terminologiyasida, kasb-hunar sohasining leksikasida asosan ana shu ikki turli terminlar va so’zlarni uchratish mumkin”[8]. “o’zbek tili ilmiy terminologiyasida uch tip terminlarni ajratish mumkin: 1) tarixiy – traditsion terminlar. bu terminlar o’zbek tilida qadimdan termin funksiyasida qo’llanib kelmoqda. bunday so’zlar zamonaviy o’zbek terminologiyasining negizini tashkil etadi: tarix, imlo, alifbo… 2) yangi o’zlashgan terminlar: akustika, jurnal, jurnalist, radio, televizor, telefon, telegraf, gaz kabi; 3) o’zbek tilining o’zida yaratilgan yangi zamonaviy terminlar: a) o’z material asosida yasalgan terminlar: uchburchak, kesim, saylov, aylanma, saylanma, so’z boshi va boshqalar. b) o’zlashgan so’zlar asosida yasalgan terminlar: elektrlashtirish, mashinalashtirish, kolxozchi va boshqalar”. terminlar muayyan bir sohaga oid tushunchalarni aniq ifoda etuvchi so’zlar bo’lsa-da, lekin bu so’zlarning qo’llanilishi shu soha kishilari doirasi bilan chegaralangan bo’lishi …

4 / 11

lik, poyabzaldo’zlik, naqqoshlik, kashtachilik va shu kabi sohalarga oid tushunchalar, o’zlariga xos so’zlar (terminlar) bilan ifodalanadi. ma’lum kasb – hunarga va mutaxassislikga oid monosemantik so’zlar professional terminlar sanaladi. ilmiy terminlar fan, san’at va adabiyot va boshqa sohalarga oid terminlar. har bir fan o’ziga xos terminlarga ega. ilmiy terminlarning ba’zi turlaridan misollar keltiramiz: tilshunoslik terminlari: fonema, fonetika, urg’u, bo’g’in, reduksiya, leksika, semantika, frazeologiya, grammatika, morfologiya, sintaksis, ega, kesim, aniqlovchi, xol. adabiyotshunoslik terminlari: sifatdosh, o’xshatish, mubolag’a, jonlantirish, roman, hikoya, aruz, g’azal. tarixshunoslik terminlari: jamiyat, feodalizm, kommunizm, urug’, qabila, elat, millat, davlat. matematika terminlar: kub, kvadrat, minus, yechim, miqdor. shu kabi boshqa bir qancha sohalarga oid terminlar mavjud. jargonlar va argonlar – biror argo yoki jargonga xos leksemalar. agro va jargonlar biror ijtimoiy guruh yoki toifalarning, masalan, sportchilar, o’g’rilar, olibsotarlar, poraxo’rlar va boshqalarning “yasama tili”dir. shuning uchun argo va jargonlar ijtimoiy dialektlar deb ham yuritiladi. argotizmlar yashirin ma’no ifodalaydi. masalan, otarchilar orasida – …

5 / 11

boshqa tildan olib ishlatiladi. jargonda bunday leksema umumtildagi leksik ma’nosida emas, o’zgacha ma’noda ishlatiladi. masalan, ishlar besh. akang gapni qiyadi kabi jumladagi besh -, qiy – leksemalari shu ishlatilishida jargonizm bo’ladi. argolizm ham asli jargonizmning bir ko’rinishi bo’lib, tarbiyasi buzuq, qo’li egri shaxslar orasidagi shu guruhning o’zigagina tushunarli ma’noda ishlatiladigan leksemalar yig’indisidan iborat (fr. argot – “lahja”). masalan, loy – (pul ma’nosida), xit – (xavf ma’nosida)”. “qiziqishlari, mashg’ulotlari, yoshlari bir xil bo’lgan juda tor doiradagi kichik – kichik ijtimoiy guruh va to’dalar, o’zlariga xos didlar va talablari yoki ichki zaruriyat hamda ehtiyojlaridan farqli bo’lgan alohida so’z va iboralarni ishlatadilar. bunday so’z va iboralar jargonlar deyiladi. “mahalliy territorial dealektlarning so’zlari (sheva so’zlari) dialektizmlar sanalsa, “sinfiy dialektning so’zlari” jargonlar deyiladi. argolar qiziqishlari, mashg’ulotlari, yoshlari bir xil bo’lgan juda tor doira (guruh)ga mansub kishilar qo’llaydigan, ma’nosi shunday kishilarga tushunarli bo’lgan so’zlardir”[12]. ishlatilish doirasi chegaralangan qatlam sifatida yana bir hodisa ya’ni vulgarizm hodisasi ham …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "terminlarning monosemantik xarakteri"

mavzu: terminlarning monosemantik xarakteri reja: kirish 1. termin va monosemiya tushunchalari 2. terminlarning monosemantik xarakterining afzalliklari 3. monosemantik terminlar qo‘llaniladigan sohalar 4. monosemantik terminlar bilan bog‘liq muammolar 5. terminlarning polisemantik vaziyatlari 6. terminalogik leksika. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish terminologiya ilmiy va texnik muloqotda muhim rol o‘ynab, aniq tushunchalarni ifodalashga xizmat qiladi. terminlarning monosemantik xarakteri ularni umumiy lug‘atdan farqlab, har doim bir ma’noda qo‘llanishini ta’minlaydi. ushbu referat terminlarning monosemantik tabiati, ularning afzalliklari, qo‘llanish sohalari va yuzaga keladigan muammolar haqida kengroq ma’lumot beradi. 1. termin va monosemiya tushunchalari termin – bu muayyan ilmiy...

This file contains 11 pages in DOCX format (31.4 KB). To download "terminlarning monosemantik xarakteri", click the Telegram button on the left.

Tags: terminlarning monosemantik xara… DOCX 11 pages Free download Telegram