o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar

PPTX 19 pages 569.1 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 569.1 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar reja: 1. o‘zbek tilining fonetik va fonologik tizimi. 2. tovushlar stilistik resurs sifatida. 3. fonetik vositalarning stilistik imkoniyatlari. mavzu: o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar 1. o‘zbek tilining fonetik va fonologik tizimi. tilshunoslik fani rivojining ma’lum davriga qadar nutq tovushlari fonetika bo‘limida o‘rganilib kelingan bo‘lsa, bu soha taraqqiyotining navbatdagi bosqichida tadqiqotlar ko‘lami kengayib borishi natijasida fonologiya va fonostilistika singari yangi sohalari vujudga keldi. xix asrning oxirlarida nutq tovushlarining artikulyasion-fiziologik (fizik) tomonidan funksional (lingvistik) tomonini farqlash ehtiyoji bilan fonologiya paydo bo‘ldi va tilshunoslikning alohida bo‘limi sifatida fonemalarning farqlovchi belgilarini o‘rganuvchi soha sifatida e’tirof etildi. bu sohada ham tovush, ammo til tovushlari o‘rganish obyekti sifatida belgilandi va ushbu tovushlarning vazifaviy xususiyatlarini o‘rganish maqsad qilib qo‘yildi. ‘ fonostilistika esa tilshunoslik fani taraqqiyotining keyingi yillardagi mahsuli sifatida fonetika, fonologiya va stilistika fanlarining kesishuvida paydo bo‘ldi. kuzatish obyektining nutq tovushlari ekanligi bilan fonetika va fonologiyaga yaqin tursa, bu til birliklariga xos bo‘lgan …

2 / 19

ing nafaqat turli uslublaridan, ayni paytda, emotsional-ekspressiv vositalaridan foydalanishiga ham to‘g‘ri keladi. ana shunday vositalardan biri fonetik vositalar bo‘lib hisoblanadi. shu ma’noda tovushlar stilistika uchun bitmas-tuganmas manbadir. noverbal vositalar tizimida tembr, delimitatsiya, pauza, ohang, ritm singari fonetik jarayonlar kommunikativ aktda uslubni hosil qiluvchi va farqlovchi muhim belgilar sifatida namoyon bo‘ladi va matnda leksik-grammatik vositalar bilan uyg‘unlikda o‘zining stilistik imkoniyatlarini yuzaga chiqaradi. bu belgilar nutq jarayonida fonetik vositalar ishtirokining o‘ziga xos manerasini yuzaga keltiradiki, ular ayrim manbalarda «fonetik uslublar», «talaffuz uslublari» deb yuritilgan va ular yana o‘z navbatida, yuqori, neytral, so‘zlashuv uslublariga ajratilgan fonetik uslublar aslida talaffuz uslublarining o‘zidir. noverbal vositalar tizimida tembr, delimitatsiya, pauza, ohang, ritm singari fonetik jarayonlar kommunikativ aktda uslubni hosil qiluvchi va farqlovchi muhim belgilar sifatida namoyon bo‘ladi va matnda leksik-grammatik vositalar bilan uyg‘unlikda o‘zining stilistik imkoniyatlarini yuzaga chiqaradi. bu belgilar nutq jarayonida fonetik vositalar ishtirokining o‘ziga xos manerasini yuzaga keltiradiki, ular ayrim manbalarda «fonetik uslublar», «talaffuz …

3 / 19

dan farqlanishi, masalan, sahna nutqi, oldin yozilgan matnlarni o‘qish tayyorlangan nutq sifatida kommunikatsiya jarayonida tug‘iladigan spontan, ya’ni oldindan tayyorlanmagan nutqqa o‘xshamasligi; puxta o‘ylangan nutqda, masalan, oldindan tayyorlangan matnni o‘qishda, diktorlar nutqida uning tovush tomoniga alohida e’tibor berilishi, erkin nutqda esa uning tovush tomoniga kam e’tibor berilishi har bir nutqiy holatda alohida talaffuz usulining tanlanishiga zarurat paydo qiladi. . nutqning bir maromda ijro etilishini tovushlar uyg‘unligi ta’min etadi. tovushlar ramziylik xususiyatiga ham ega. xushohanglik (blagozvuchiye) nutqning fonetik jihatiga qo‘yildigan bosh talablardan biridir. ilmiy adabiyotlarda uyg‘unlik, jarangdorlik unli tovushlarga, ma’noning farqlanishi esa undosh tovushlarga bog‘liq ekanligi qayd etilgan xushohanglik matndagi unli va undoshlarning uyg‘unligi bilan qo‘llab quvvatlanadi. . sonorlar, jarangli undoshlar nutqda musiqiylikni keltirib chiqaradi. fonetik vositalarning stilistik imkoniyatlari. fonetika fonostilistika bo‘g‘in intonatsiya ritm nutq tempi melodika pauza urg‘u nutq tovushlarining hosil bo‘lish usullarini, akustik xususiyatlarini, nutq a’zolari artikulyasiyasini, artikulyasiya kechimidagi segment va supersegment birliklarni, xullas, muayyan tilning fonetik tarkibini o‘rganadi. . …

4 / 19

to‘lqinida talaffuz etiladigan qismi bo‘ladi» deb, o‘zbek aruzchiligida… so‘zdagi qator ochiq bo‘g‘inlardan ayrimlarini sun’iy cho‘ziq hijoga aylantirish, qator yopiq bo‘g‘inlarning orasida sun’iy qisqa hijo yaratish zaruriyati tug‘ilishligini aytgan. darhaqiqat: yuzing visolig‘a etsun desang ko‘ngullarni, sochingni boshtin oyoq chin ila shikan qilg‘il intonatsiya kompleksidagi barcha omillar birgalikda nutqda predikativlikni shakllantiradi, kommunikativ maqsadni amalga oshiradi. bu uning asosiy xizmati bo‘lsa, ikkinchisi nutqda uslubiy vazifalarni ado etishidir. ba’zan intonatsiya so‘ziga sinonim sifatida qo‘llanadigan ohang un paychalarining bir maromda tebranish sifatining o‘zgarishi – ovozning pasayishi yoki balandlashishi bilan bog‘liq bo‘lib, bu o‘zgarishlarda muayyan stilistik maqsad ko‘zda tutilgan bo‘ladi ritm bir-biriga teng va o‘zaro oppozitsiyada bo‘lgan fonetik birliklar va hodisalarning, masalan, ovoz tempidagi tezlashish va sekinlashishning, urg‘uli va urg‘usiz bo‘g‘inlarning bir xil vaqt birligida izchil takrorlanib yoki almashinib turishi ritm hisoblanadi va u intonatsiyaning tarkibiy qismi sanaladi. ritm nafaqat poeziyada, balki prozada ham katta ahamiyatga ega. melodika melodik ko‘tarilish va pasayib turishlar tabiiy nutq, ya’ni …

5 / 19

a nutqda lingvistik vazifa tarkibida stilistik vazifa ham bajaradi. urg‘u fonostilistika uchun fonetik vositalar tizimida muhim o‘rin tutadigan supersegment vosita – urg‘uning ahamiyati g‘oyatda kattadir. fonetik vositalar – ovozni baland qilish, ohangni kuchaytirish yo‘li bilan so‘z yoki so‘z birikmasi tarkibidagi bo‘g‘inni ajratish, unga urg‘u berish fonostilistikada aksent hisoblanadi. nutq tempi fonetikada supersegment vositalardan biri sifatida qaraladigan temp deyilganda nutq sur’ati, ya’ni nutq oqimining tez-sekinligi va nutq parchalari orasidagi pauza (to‘xtam) tushuniladi. nutq jarayonida so‘zlovchining tovushlarni talaffuz qilish darajasi turlicha – tez, sekin yoki o‘rtacha bo‘lishi mumkin. gap tempi gap talaffuzida unga ketgan vaqt bilan o‘lchanadi. image1.png image2.png image3.jpg image4.png image5.png image6.png image7.png

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar"

mavzu: o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar reja: 1. o‘zbek tilining fonetik va fonologik tizimi. 2. tovushlar stilistik resurs sifatida. 3. fonetik vositalarning stilistik imkoniyatlari. mavzu: o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar 1. o‘zbek tilining fonetik va fonologik tizimi. tilshunoslik fani rivojining ma’lum davriga qadar nutq tovushlari fonetika bo‘limida o‘rganilib kelingan bo‘lsa, bu soha taraqqiyotining navbatdagi bosqichida tadqiqotlar ko‘lami kengayib borishi natijasida fonologiya va fonostilistika singari yangi sohalari vujudga keldi. xix asrning oxirlarida nutq tovushlarining artikulyasion-fiziologik (fizik) tomonidan funksional (lingvistik) tomonini farqlash ehtiyoji bilan fonologiya paydo bo‘ldi va tilshunoslikning alohida bo‘limi sifatida fonemalarning farqlovchi...

This file contains 19 pages in PPTX format (569.1 KB). To download "o‘zbek tilida fonetik-stilistik vositalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilida fonetik-stilistik… PPTX 19 pages Free download Telegram