радиобиологиянинг физикавий асослари

PPTX 53 sahifa 17,6 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 53
мавзу: радиобиоло-гиянинг физикавий асослари. мавзу: радиобиоло-гиянинг физикавий асослари. доц. раджабова г.г. режа: 1. ионлантирувчи нур турлари, 2. электромагнит ва корпускуляр табиатли радиация, корпускуляр нурланиш ва уларнинг хоссалари. 3. радиацион нурланишдан амалиётда фойдаланиш вильгельм конрад рентген (германия: wilhelm conrad röntgen– физик, страсбург физика университети профессори , 1901–йилда рентген нурланишини (x–rays) аниқлагани учун нобель мукофоти билан тақдирланган. 20.01.1896–йилда тиббиёт амалиётида (ақш) биринчи марта х–нурланиш ёрдамида синган қўл суяклари тасвири олинади. шунингдек, 1985–йилда «the new york times» журналида англиялик шифокор–жарроҳ жон холл–эдвардс томонидан в.к.рентген кашф қилган х–нурланиш ёрдамида мижоз қўлига кириб кетган нина синиғини аниқлаганлиги ҳақидаги маълумот нашр қилинади. рентген нурланиши – 10–5–80 нм тўлқин узунлиги диапазонидаги электромагнит нурланиш спектри ҳисобланади. рентген трубкаси: ички қисмида босим ~10–7–10–6 мм см. уст. га тенг бўлган, 2 та электрод (анод ва катод) ўрнатилган, шиша материалдан ясалган колбасимон шаклдаги жисм ҳисобланади. катод вольфрам ёки платинадан ясалади ва паст кучланишга эга, ўзгарувчан электр ток манбаига уланади, ўзгарувчан электр …
2 / 53
сини ташкил қилади. барча зарядланган заррачалар модда билан таъсирлашишда ўз энергиясини йўқотиши, бу энергиянинг модда атоми томонидан ютилиши ҳисобига ионизация ҳодисаси юзага келиши қайд қилинади. масалан, ўлимга олиб келувчи ~600 бэр радиацион нурланиш таъсир кўрсатиши шароитида, одам организмида ҳар 1 см3 биологик тўқимага нисбатан таҳминан 1015 дона ион хосил бўлиши ҳисоблаб чиқилган. ионлаштирувчи нурланиш турларига – электромагнит нурланиш спектрлари (γ–нурланиш ва рентген нурланиши), корпускуляр нурланиш киритилади. рентген нурланиши 50–500 кэв энергия диапазонини ўз ичига қамраб олади. γ–нурланиш бир неча ўн кэв дан бир неча мэв гача энергия дипазонини ўз ичига олади. шунингдек, е 50 кэв энергияга эга ҳолатда эса – кучли (оғир) таъсирга эга рентген нурланиши деб номланиши қабул қилинган. корпускуляр нурланиш – электрон, позитрон, нейтрон, α–заррачалар, протонлар, тезлаштирилган ионлар кабилар томонидан юзага келтирилади. жумладан, электронлар таъсирида юзага келувчи нурланиш тури сифатида – радиоактив атом ядроси парчаланишида юзага келувчи, 0,002–2,3 мэв энергияга эга бўлган электронлар (β–заррачалар) қайд қилинади. нурланиш тўлқин …
3 / 53
3×106– 3×1011 1,24×10–8 –1,24×10–3 ўртача частотали 10–3–10–2 3×105– 3×106 1,24×10–9 –1,24×10–8 паст частотали 106–103 3–3×105 1,24×10–14–1,24×10–9 электромагнит нурланиш спектрлари корпускуляр ионлаштирувчи нурланишга қуйидагилар киритилади: -β-заррачалар оқими (электронлар ёки позитронлар оқими); - протонлар (н ), дейтронлар ( d) оқими; –α-нурланиш (гелий атоми ядроси оқими); нейтронлар ( n) оқими. шунингдек, с.п.ярмоненко томонидан ишлаб чиқилган (1985) таснифлашга кўра, ионлаштирувчи нурланиш қуйидаги турларга ажратилади: атом оғирлиги мавжудлигига боғлиқ ҳолатда: i. электромагнит нурланиш (атом оғирлигига эга эмас): рентген нурланиши; γ–нурланиш. ii. корпускуляр нурланиш (атом оғирлигига эга): α–заррачалар (гелий атоми ядроси); β–заррачалар (позитрон, электрон); протонлар; нейтронлар; енгил элементлар ядроси; мезонлар ва бошқа заррачалар. заряди мавжудлигига боғлиқ ҳолатда: i. электрик жиҳатдан нейтрал тавсифга эга нурланиш: рентген нурланиши; γ–нурланиш. нейтронлар. ii. зарядли заррачалар оқими: α–заррачалар (гелий атоми ядроси); β–заррачалар (позитрон, электрон). ионлаштирувчи нурланиш – бу нурлантирилувчи объект атом ва молекулаларини бевосита ёки билвосита қўзғалган ҳолатга ўтказиш хоссасига эга бўлган заррачалар ёки квант оқими ҳисобланади. радиацион нурланиш моддага сингиш, …
4 / 53
ат жиҳатидан физик тавсифи ҳисобланади: l=∆е/∆l (эв/нм) бу ерда: ∆е– моддага таъсир кўрсатувчи радиацион нурланиш энергиясининг қиймати; ∆l -зарядланган заррачаларнинг босиб ўтган йўлини ифодалайди. радиацион нурланишнинг чизиқли тавсифда узатилиши тушунчаси 1954–йилда р.циркле томонидан киритилган бўлиб, ўлчов бирлиги сифатида 1 кэв/мкв қабул қилинган. зарядланган заррачанинг модда таркибидаги босиб ўтган йўли (ионизациялаш йўли) – трек деб номланади. 1960–йилда қабул қилинган халқаро ўлчов бирликлари тизими (systeme international) бўйича ионлаштирувчи нурланишнинг биологик объектга таъсирида қуйидаги бирликларни эътиборга олиш қайд қилинган: - радионуклиднинг фаоллиги; - экспозицион доза (нурланиш дозаси); - ютилган доза. фотоэффект – нурланиш кванти энергиясининг модда томонидан тўлиқ ҳолатда ютилиши ва кинетик энергияга эга бўлган, эркин электронлар хосил бўлиши ҳодисаси ҳисобланади. эркин электронлар нейтрал тавсифга эга атомлар билан таъсирлашади ва натижада ион хосил қилади. одатда, тўлқин узунлиги юқори қийматга эга бўлган рентген нурланиши таъсирида фотоэффект юзага келади. бу ҳолатда нурланиш энергияси қиймати мэв ҳисобланади. 1922–йилда а.х.комптон томонидан моддага таъсир кўрсатишдан кейин сочилувчи рентген …
5 / 53
озитрон жуфтини хосил қилиши қайд қилинади: амалиётда рентген нурланишининг модда орқали ўтишида интенсивлик қийматининг бошланғич қийматига нисбатан 50%га камайиши ( ) кўрсаткичидан фойдаланилади. рентген нурининг модда орқали ўтишида интенсивлик қийматининг камайиши. – моддага тушувчи рентген нурланишининг интенсивлик қиймати; – модданинг қалинликдаги қавати орқали ўтувчи рентген нурланишининг интенсивлиги қиймати; – модда орқали ўтувчи ренгтен нурланиши интенсивлигининг бошланғич қийматига нисбатан 50%га кучсизланишини белгилаб берувчи модданинг қалинлигини ифодалайди. радиоактив кимёвий элементнинг парчаланишида хосил бўлувчи α–заррачалар ва β–заррачалар таъсирида модда атомлари электрон қобиқлари қўзғалган ҳолатга ўтади ёки ионизация жараёни амалга ошади. физика қонунларига биноан, заррачанинг муҳитда ҳаракатланиш тезлиги қиймати унинг заряди, бошланғич энергияси ва оғирлик қийматига, шунингдек ҳаракатланиш амалга ошувчи муҳитнинг зичлик қийматига боғлиқ ҳисобланади. ўз навбатида заррачанинг бошланғич энергияси қиймати ортиши билан унинг ҳаракатланиш масофаси узунлиги ортади, шунингдек муҳит зичлиги ортиши билан заррачанинг ҳаракатланиш масофаси узунлиги камаяди. маълумки, заррачанинг оғирлик қиймати ортиши билан, унинг ҳаракатланиш тезлиги камаяди. шундай қилиб, α–заррачанинг оғирлиги β–заррачага нисбатан …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 53 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"радиобиологиянинг физикавий асослари" haqida

мавзу: радиобиоло-гиянинг физикавий асослари. мавзу: радиобиоло-гиянинг физикавий асослари. доц. раджабова г.г. режа: 1. ионлантирувчи нур турлари, 2. электромагнит ва корпускуляр табиатли радиация, корпускуляр нурланиш ва уларнинг хоссалари. 3. радиацион нурланишдан амалиётда фойдаланиш вильгельм конрад рентген (германия: wilhelm conrad röntgen– физик, страсбург физика университети профессори , 1901–йилда рентген нурланишини (x–rays) аниқлагани учун нобель мукофоти билан тақдирланган. 20.01.1896–йилда тиббиёт амалиётида (ақш) биринчи марта х–нурланиш ёрдамида синган қўл суяклари тасвири олинади. шунингдек, 1985–йилда «the new york times» журналида англиялик шифокор–жарроҳ жон холл–эдвардс томонидан в.к.рентген кашф қилган х–нурланиш ёрдамида мижоз қўлига кириб кетган нина синиғини аниқлаг...

Bu fayl PPTX formatida 53 sahifadan iborat (17,6 MB). "радиобиологиянинг физикавий асослари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.