ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда фалсафа ривожининг асосий босқичлари

DOC 173,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443688498_61357.doc ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда фалсафа ривожининг асосий босқичлари режа: ҳинд фалсафаси ҳиндистонда мусулмон фалсафаси хитой фалсафаси қурия фалсафаси япон фалсафаси ҳиндистонда v-vii асрларга келиб феодал тузуми шаклланди. брахманлик ва буддавийлик ўз ўрнини ҳиндувийлик динига бўшатиб бера бошлайди. ҳиндувийлик қадимги фалсафий мактабларга сезиларли таъсир ўтказди. iv асрдан х асрларгача бўлган даврда ҳиндистон фалсафасида қадимги фалсафий таълимотларга (сутралар) серунум шарҳлар ёзиш давом этди. адабиётларда бу давр шарҳлар даври деб аталди. агар эрамизнинг iv асрида файласуф пурандара чорвоқа –локаята мактаби таълимотини шарҳлаган бўлса, v асрда файласуф олим ватсьяна нья ва вайшешика мактаблари шарҳлари устида иш олиб борди. бу фалсафий таълимот vi асрда парашастапада, х асрда эса узаяна томонидан шарҳланди. ишвара кришна санкхья фалсафий мактабига шарҳлар ёзди. ушбу шарҳлар ўша даврнинг мафкуравий қоидалари асосларини ҳисобга олган ҳолда битилди. бу даврда будаввийликнинг турли оқимлари яна қайтадан пайдо бўла бошлади. ана шундай оқимлардан бири дзэн-будаввийлик эди. «дзэн» сўзи санскритча сўз «дхьяна» - карахтлик ҳолати …

ди, деган қоидасидан келиб чиқиб, у воқейликни эскича турдаги қарашлардан қутилтириб, ҳар қандай расм-русумларни қалбни ёруғлаштирувчи восита эканлигини рад этди. анъанавий буддавийлик томонидан тавсия этилган зўр бериб уриниш ўрнига, у истак қўзғатувчи ички сабаб натижасида ҳосил қилинадиган дилни ёритмоқни қарама-қарши қўйди. юрак ёруғлик ва севинчга воқейликни эскича қабул қилиш усулидан қутилган тақдирдагина эришади. дзэн шу нарсадан келиб чиқадики, ҳар бир кишига будданинг онги бўлган туғма онг хосдир. ибодатдаги бирлашиш худо билан эмас, балки будда онги билан юз берадики, у инсоннинг табиий моҳиятининг ўзи бўлиб одатда худбинлик маркази бўлган қоидавий фикр орқали босиб турилади. бу моҳиятни фақат бирданига содир бўладиган ички ёруғлик сатори орқали англаш мумкин. саторининг ҳолати доимий бўлмасдан, ёришган онгнинг учқунига ўхшашдир. дзэн - буддавийлик бошқа таълимотлардан шуниси билан фарқ қиладики, дил ёришган лаҳзада олинадиган билимнинг қоидавий шаклланиш имконини рад этади. азоб-уқубат боғланганлик натижасидир, хоҳ у моддий нарсаларга бўлсин ёки хоҳ ғоявий нарсаларга. боғланганлик воқейликни тизимли ёки қоидавий асосда …

у тадқиқотлар орқали ҳиндистон ҳақида марказий осиё халқлари кўп нарсани билдилар. шу даврда ҳиндистонга тасаввуф ғоялари кириб кела бошлади. жумладан, суфийлар тариқатининг сухравардия, чиштия ва нақшбандийа каби қоидалари кенг ёйилди. ҳиндистонда феодал тузумнинг таназзули диний бидъат ва мазҳаблар ҳаракати ҳамроҳлигида юз бердики, у тарихга «бхакти ҳаракати» номи билан кирди. ҳаракатнинг йирик иштирокчилари орасида кабир ва тулси дас ном қозондилар. кабир ҳиндлар билан мусулмонларни яқинлашишга чақирди. унинг фикрича, ҳар бир диннинг маъноси расм-русумларда эмас, балки ахлоқий покликка риоя этишдадир. кабирнинг нуқтаи назарича, худо табиатнинг барча ҳодисалари ичига киради ва жонли мавжудотларнинг нафасидир. мусулмонлар ва ҳиндларнинг худоси биттадир. шуни қайд этиш лозимки, ҳиндистонда қараб чиқилаётган даврдаги тасаввуф буддавийлик ва ҳиндувийлик билан кўшилиб кетган эди. суфийлар ҳиндистонда икки катта гуруҳга бўлинадилар. уларнинг бири башар бўлиб, унинг тарафдорлари суннага эътиқод қилар эдилар. иккинчиси бешар бўлиб, унинг мухлислари шариат қонунларига риоя қилишни мажбурият ҳисобламас эдилар. ўрта асрлар ҳиндистонининг фани ва маданияти тараққиётида амир хисрав деҳлавий …

слардаги ғоялар ва қоидалар ётади. ҳадисларни чуқурроқ ўрганиш мақсадида у маккада бўлади. ўзининг ҳаёти маъносини ҳиндистонда мусулмонлар жамоасини нуфузини мустаҳкамлашда деб билди. шоҳ валиулоҳ фалсафа ва диний мавзуларда 50 дан ортиқ асар ёзди. унинг асарларида давлатни бошқариш муаммолари, турли ижтимоий гуруҳларнинг ҳолати таҳлил қилинади, шунингдек, душманлар ҳужумидан ватанни ҳимоя қилиш масалалари тадқиқ этилган. ўз қарашларида шоҳ валиулоҳ фалсафий антропоморфизм (одамларга хос хусусиятларни бошқа нарсага ҳам хос деб ҳисоблаш)ни танқид қилиб, унга қарши тасаввуфий ва пантеистик таълимотни қўйди. худони у табиат билан бирликда деб тушунади. мутафаккирнинг фалсафий таълимоти марказида ахлоқий ва ижтимоий-сиёсий масалалар ётади. валиулоҳнинг нуқтаи назарича, инсон фақат аллоҳнинг махлуқигина эмас, балки жамиятнинг ҳам аъзосидир. шунинг учун барча хайрли ишларнинг мезони одамларнинг ижтимоий фаровонлигидир. унинг асосида барча соҳаларда адолат ётади. ижтимоий бойликни ғайри одилона тақсимлаш катта гуноҳдир. ҳар қандай меҳнаткаш одам моддий жиҳатдан таъминланган бўлмоғи лозим. акс ҳолда жамият ҳалок бўлади. шоҳ валиулоҳ фикрича, адолат тушунчасини кишиларнинг ҳатти - ҳаракати, …

ялари ҳинд тарихининг кейинги даврларига, айниқса мустамлакачиликдан қутилган мустақил ҳиндистон ва покистон тараққиётига сезиларли таъсир кўрсатди. хитойда сун сулоласи (960-1278йй.) ҳукмронлиги даврида янги конфуцийчиликка асос солиб, уни бошлаб берган «сунн мактаби» фалсафий мактаби шаклланди. унинг энг эътиборли вакиллари чжу си ва ван янман бўлиб, ўз қарашларига мувофиқ келадиган чжусианлик ва ванянминизм йўналишларига асос солдилар. чжу си (1130-1200) мумтоз конфуцийчилик матнларининг билимдони бўлиб, уларни синчиклаб таҳлил қилди. у анъанавий конфуцийчилик фалсафасини назарий жиҳатдан тизимга солиб, ягона бир шаклга келтирди. илк конфуцийчиликка нисбатан солиштирганда унинг таълимоти ақлга кўпроқ таянган ва метафизикона эди. конфуцийчиликнинг асосий тушунчалари унда янгича руҳда, концептуал аҳамиятга эга бўлиб қолади. масалан, агар илк конфуцийчиликда «ли» тушунчаси тартиб ва ҳатти -ҳаракат меъёрини англатувчи тушунча бўлса, чжу сида у, ўз аввалги маъносини сақлаган ҳолда, ахлоқий тушунчадан воқейликдан устун турган «тайдзи», яъни азалий, доимий ва умумий қоида бўлган «буюк ҳудуд» ни англатувчи мутлақ фалсафий тушунчалардан бирига айланади. ли ашёларнинг ҳақиқий табиатини, яъни …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда фалсафа ривожининг асосий босқичлари"

1443688498_61357.doc ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда фалсафа ривожининг асосий босқичлари режа: ҳинд фалсафаси ҳиндистонда мусулмон фалсафаси хитой фалсафаси қурия фалсафаси япон фалсафаси ҳиндистонда v-vii асрларга келиб феодал тузуми шаклланди. брахманлик ва буддавийлик ўз ўрнини ҳиндувийлик динига бўшатиб бера бошлайди. ҳиндувийлик қадимги фалсафий мактабларга сезиларли таъсир ўтказди. iv асрдан х асрларгача бўлган даврда ҳиндистон фалсафасида қадимги фалсафий таълимотларга (сутралар) серунум шарҳлар ёзиш давом этди. адабиётларда бу давр шарҳлар даври деб аталди. агар эрамизнинг iv асрида файласуф пурандара чорвоқа –локаята мактаби таълимотини шарҳлаган бўлса, v асрда файласуф олим ватсьяна нья ва вайшешика мактаблари шарҳлари устида иш олиб борди. бу фалсафий таълимот vi асрда парашаст...

Формат DOC, 173,5 КБ. Чтобы скачать "ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда фалсафа ривожининг асосий босқичлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳиндистон, хитой ва узоқ шарқда… DOC Бесплатная загрузка Telegram