нафосатшуносликнинг тадқиқот доираси, мақсади ва вазифалари

DOC 78,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403337853_44611.doc нафосатшуносликнинг тадқиқот доираси, мақсади ва вазифалари режа: 1. нафосатшунослик фанининг тадқиқот доираси ва мақсади. 2. нафосатшуносликнинг фалсафий фан сифатидаги моҳияти. 3. нафосатшуносликнинг бошқа фанлар билан ўзаро муносабати. 4. нафосатшуносликнинг амалий аҳамияти ва вазифалари. 1. нафосатшунослик ёхуд эстетика энг қадимги фанлардан бири. унинг тарихи икки ярим-уч минг йиллик вақтни ўз ичига олади. бироқ у ўзининг ҳозирги номини хйиии асрда олган. унгача бу фаннинг асосий муаммоси бўлмиш гўзаллик ва санъат ҳақидаги мулоҳазалар ҳар хил санъат турларига бағишланган рисолаларда, фалсафа ҳамда илоҳиёт борасидаги асарларда ўз аксини топган эди. «эстетика» атамасини биринчи бўлиб буюк олмон файласуфи александр баумгартен (1714—1762) илмий муомалага киритган. бунда у бошқа бир улуғ олмон файласуфи лайбнитс (1646-1716) таълимотидан келиб чиққан ҳолда муносабат билдирган эди. лайбнитс инсон маънавий оламини уч соҳага – ақл, ихтиёр, ҳиссиётга бўлади ва уларнинг ҳар бирини алоҳида фалсафий жиҳатдан ўрганиш лозимлигини таъкидлайди. баумгартенгача ақлни ўрганадиган фан–мантиқ, ихтиёрни ўрганувчи фан эса-ахлоқшунослик (этика) ни фалсафада кўпдан буён ўз …

ишга тайёрмиз, бунинг устига, у одатий нутққа сингишиб кетган. шунга қарамай, бизнинг фанимиз мазмунига жавоб берадиган ибора, бу–«санъат фалсафаси» ёки яна ҳам аниқроқ қилиб айтганда-«бадиий ижод фалсафаси». ҳегелнинг «эстетика» атамасидан кўнгли тўлмаганлигига жиддий сабаблар бор. булардан бири–юқорида унинг ўзи айтиб ўтган фикрлари бўлса, иккинчиси–мазкур сўзнинг барча ҳис-туйғуларга тааллуқлилиги. вафҳоланки, фанимиз фақат нафосатли ҳис туйғулар ва уларнинг зиддини назарда тутади. айниқса, мана шу иккинчи сабабга кўра, «эстетика» атамасининг талабга жавоб бериши шубҳали. бунинг устига аллақачон фанимизнинг тадқиқот доираси санъат ҳудудидан чиқиб, инсон ҳаётининг деярли барча соҳаларига ёйилиб кетган. шу боис биз «нафосатшунослик» атамасини илмий муомалага киритишни мақсадга мувофиқ деб ўйлаймиз. зеро мазкур атамага асос бўлган «нафис», «нафислик», «нафосат» сўзлари ўз қамрови билан фанимиз талабига тўла жавоб бера олади. «нафис» сўзи «ўзбек тилининг изоҳли луғати»да-гўзал, нозик, латиф, ёқимли, бадиий жиҳатдан жуда юксак маъноларида изоҳланади. бундан ташқари «эстетика» («эштетик») сўзи олмонлардаги ёки руслардаги каби бизда кенг ёйилиб, халқимиз нутқига сингишиб кетган эмас. 2. …

ганимиздек, санъат нафосатшуносликнинг асосий тадқиқот объектларидан ҳисобланади. ҳар бир санъат асарида эса ахлоқнинг долзарб муаммолари кўтарилади ва ижодкор энг юксак ахлоқий даражани бадиий қиёфалар орқали инъикос эттиради. бу инъикос бевосита ижобий қаҳрамонлар қиёфасида амалга ошса, билвосита салбий воқеа-ҳодисаларга муаллиф нуқтаи назари орқали рўй бериши мумкин. яъни бирор бир бадиий асарда ижобий қаҳрамонлар, умуман, бўлмайди, лекин ундаги воқеа-ҳодисаларга ижодкор ўз замонаси эришган ахлоқий юксакликдан туриб баҳо беради. шу боис мутлақо ахлоқсиз тарздаги бадиий асарнинг бўлиши мумкин эмас. демак, нафосатшунослик ўрганаётган ҳар бир бадиий асар маълум маънода ахлоқшунослик нуқтаи назаридан ҳам тадқиқ этилаётган бўлади. бироқ, бундай яқинлик, юқорида айтганимиздек, асло айнанликни англатмайди. бу иккала фаннинг тадқиқот объектлари орасидаги фарқни биринчи бўлиб буюк арасту назарий жиҳатдан исботлаб берган эди; у, эзгулик фақат ҳаракатда, гўзаллик эса, ҳаракатсиз ҳам намоён бўлади, деган фикрни билдиради. дарҳақиқат, ахлоқийлик фақат инсоннинг хатти-ҳаракати, қилмиши орқали юзага келади; одам токи ҳаракатсиз экан, биз унинг на яхшилигини, на ёмонлигини биламиз; муаяйн …

фақат аёл киши вужудида гўзалликка эга. энди мўйлов бураб сўзлаётган аёлни-ю, сийнабанд тақиб юрган эркакни тасаввур қилинг! бояги гўзалликлар хунукликка айланади-қолади. шунингдек, гўзаллик бир вужудда ҳам фақат ўз ўрнини талаб қиладиган «ўта инжиқлик» хусусиятига эга. шу жойда олмон нафосатшуноси фехнер қўллаган мисолни келтириш ўринлидир. унинг фикрича қиз боланинг юзидаги қизиллик унинг гўзаллигидан далолат беради. бироқ, қизиллик унинг бурун устига кўчса–хунукликка айланади. демак, ахлоқ учун–умумийлик, нафосат учун эса–муайянлик мавжудлик шарти ҳисобланади. нафосатшунослик руҳшунослик (психология) билан ҳам мустаҳкам алоқада. маълумки, инсоннинг руҳий ҳаётини ўрганар экан, руҳшунослик, ҳиссиётлар масаласига катта ўрин беради. гўзалликни, санъат асарини яратиш ва идрок этиш ҳам, маълум маънода ҳиссиётлар билан боғлиқ. масалан, оддий ҳарсанг тош кишида алоҳида бир ҳиссий таассурот уйғотмайди. лекин тошга ҳайкалтарош қўл урганидан сўнг, ундан ҳаёт нафаси, инсоний ҳиссиётлар уфуриб туради. гап бунда тошга одам қиёфаси берилганида эмас, балки шу қиёфага бир лаҳзалик инсоний туйғуларнинг жамланганидадир; бошқачароқ қилиб айтганда, ижодкор тошга ўзи томошабинга этказишни мақсад қилиб …

-бири билан ҳамкорлиги, бирининг иккинчиси ҳудудига ўтиб туриши воситасида рўй беради. шу боис руҳшуносликка ҳам, нафосатшуносликка ҳам тенг алоқадор бўлган санъат руҳшунослиги ва бадиий ижод руҳшунослиги деб аталган йўналишлар мавжуд. шунингдек, нафосатшуносликнинг сотсиология (ижтимоийшунослик) билан алоқадорлиги ҳам муҳим. маълумки, ҳар бир санъат асари алоҳида инсон шахсига эътибор қилгани холда, жамиятни ижтимоий муносабатлар тизими сифатида бадиий тадқиқ қилади. ҳатто инсон ва жамият бевосита акс этмаган манзара жанридаги асарда ҳам, ижтимоийлик жамият аъзоси–муаллиф қарашларининг билвосита инъикоси бўлмиш услубда ўзини кўрсатади. зеро асар муаллифи ҳеч қачон ўзи мансуб жамиятдан четда «томошабин» бўлиб туролмайди. чунончи, йирик асарлар сотсиологик тадқиқотлар учун ўзига хос материал бўлиб ҳизмат қилади. бундан ташқари, сотсиология жамият билан санъатнинг ўзаро алоқаларини, санъатнинг ижтимоий вазифаларини ўрганади; санъаткорнинг жамиятдаги ўрни, мавқеи, ўқувчи ва томошабинларнинг ижтимоий демографик ҳолатларини тадқиқ этади; шахс ижтимоийлашувида санъаткор ва санъат асарининг аҳамиятини таҳлил қилади. бу муаммоларни атрофлича ўрганиш учун маҳсус санъат сотсиологияси соҳаси ҳам мавжуд. у–ҳам ижтимоийшуносликка, ҳам нафосатшуносликка …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нафосатшуносликнинг тадқиқот доираси, мақсади ва вазифалари"

1403337853_44611.doc нафосатшуносликнинг тадқиқот доираси, мақсади ва вазифалари режа: 1. нафосатшунослик фанининг тадқиқот доираси ва мақсади. 2. нафосатшуносликнинг фалсафий фан сифатидаги моҳияти. 3. нафосатшуносликнинг бошқа фанлар билан ўзаро муносабати. 4. нафосатшуносликнинг амалий аҳамияти ва вазифалари. 1. нафосатшунослик ёхуд эстетика энг қадимги фанлардан бири. унинг тарихи икки ярим-уч минг йиллик вақтни ўз ичига олади. бироқ у ўзининг ҳозирги номини хйиии асрда олган. унгача бу фаннинг асосий муаммоси бўлмиш гўзаллик ва санъат ҳақидаги мулоҳазалар ҳар хил санъат турларига бағишланган рисолаларда, фалсафа ҳамда илоҳиёт борасидаги асарларда ўз аксини топган эди. «эстетика» атамасини биринчи бўлиб буюк олмон файласуфи александр баумгартен (1714—1762) илмий муомалага киритган. бун...

Формат DOC, 78,0 КБ. Чтобы скачать "нафосатшуносликнинг тадқиқот доираси, мақсади ва вазифалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нафосатшуносликнинг тадқиқот до… DOC Бесплатная загрузка Telegram