genetik xilma-xillik

PPT 25 pages 2.8 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPT

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

nukleotidlar ketma – ketligini tahlilini amalga oshiruvchi dasturlar reja: genetik xilma-xillik genom evolyusiyasi gen strukturalarini bashorat qilish metodlari gomologik ketma-ketliklar hisoblashning ochiq ramkasini izlash orff inder dasturi sentromerlar, telomerlar, akrotsentrik xromosomalarning qisqa yelkalaridagi ketma-ketliklarida takrorlanuvchi ketma-ketliklar genlarning retrotranpozitsion takrorlanishlari oqsillarning ichidagi takrorlanishlar odamning genomi oxirgi kunga kelib 94% i aniqlandi(ihgsc,2001). shu asosida quyidagi xulosalarni keltirishimiz mumkin. genomdagi takrorlanishlar taxminan genomning 50 % ini tashkil etadi. odam genomida (sut emizuvchilarda ham) 4 tipdagi mobil elementlari uchraydi: long interspersed elements (line) (genomning 21 % i) short interspersed elements (sine)(genomning 13 % i) ltr retrotransposons (genomning 8 % i) bna transposons (genomning 3 % i) odam genomining nukleotidli ketma – ketliklarini to’la aniqlash va ularni xaritalash zamonaviy genetika va bioinformatikaning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. eng yaxshi natijalar odam genomining euxromatin uchastkalarini tadqiq etish jarayonlarida olingan. birgina genomning geteroxromatin uchastkalarining nukleotidli ketma-ketliklarini aniqlashning imkoni bo’lmadi. dnk ketma-ketliklari (yoki satellitlar) bilan hosil qilingan geteroxromatinning pritsetromeri …

2 / 25

aviy genlarning funktsiyasini boshqaruvchi genlarga (regulyator va operatorlar) bo’linadi. turli tipdagi hujayralar tarkibida turli guruhga mansub bo’lgan genlar ishlaydi. gen ta’sirining ko’rinish doirasi uning ta’sir etish maydoni deb ataladi. masalan, sochning o’sishini ta’minlovchi genlar, barmoqlardagi yoki kaftdagi chiziqlarning shaklini boshqaruvchi genlar va boshqalar. genlar muntazam ravishda ishlamasdan ma’lum bir vaqt davomida ishlaydi. masalan, melanin pigmenti hosil bo’lishini ta’minlovchi genlar sochlari bo’yaladigan odamlarda qariganda o’z funktsiyasini yo’qotadi. bunda sochlar to’kiladi. jinsiy gormonlarning hosil bo’lishini ta’minlovchi genlar balog’at yoshiga yetgandan so’ng faol holatga o’tadi va organizm qarigan sari pasayib boradi. genning ish vaqti bu – uning funktsional faolligini namoyon etuvchi davridir prokariot organizmlardagi trankritsiya jarayonlari boshqarilishining sxemasi 1961 yilda f.jakob va j.mono tomonidan laktoza operoni misolida taklif etilgan edi. bitta gen – operator tomonidan boshqariladigan strukturaviy genlar guruhi operonni tashkil etadi. shuningdek operonning tarkibiga dnk ning irnk sintezini katalizlovchi ferment rnk-polimerazaning dastlabki bog’lanish markazi ya’ni initsiatorga ega bo’lgan promotor uchastka ham kiradi. …

3 / 25

idagi bog’lanishlarni promotorlardan boshlab uza boshlaydi va komplementarlik printsipi asosida axborot (nukleotidlarning ketma - ketliklari) irnk ga ko’chirib o’tkazila boshlanadi hamda olingan axborot ribosomaga jo’natiladi. induktor molekulasining oxirgisi buzilganidan so’ng repressor oqsil erkin holatga o’tadi va yana operator genni faoliyatini to’xtatib qo’yadi. bu esa o’z navbatida operonning faoliyatini to’xtatadi. yangi induktor molekulasining kelishi operon faoliyatini yana tiklaydi. har bir operonning ishlashi uchun spetsifik induktor talab etiladi. masalan, laktoza operoni uchun – laktoza, fruktoza operoni uchun – fruktoza zarur. eukariot organizmlaridagi transkriptsiya boshqarilishining sxemasi 1972 yilda g.p.georgiev tomonidan taklif etilgan. eukariotlardagi transkriptsiyaning birligi transkripton deb yuritiladi. u axborotga ega bo’lmagan (aktseptor) va axborotga ega bo’lgan (strukturaviy) zonalardan tashkil topgan bo’ladi. axborotga ega bo’lmagan zona initsiatorli promotor bilan boshlanadi. undan so’ng axborotga ega bo’lgan operator-gen qismlar joylashadi. axborotli uchastkalar strukturaviy genlar tomonidan hosil qilinadi va ekzonlar (axborotli uchastkalar) hamda intronlar (axborotga ega bo’lmagan uchastkalar) ga bo’linadi. transkripton terminatorlar bilan tugallanadi. transkriptonning ishini …

4 / 25

jarayoni sodir bo’ladi va restriktazalar yordamida ekzon qismlar ajrala boshlaydi. shundan so’ng irnk yadrodan chiqa boshlaydi va oqsil – ferment sintezlanadigan ribosomalarga boradi. transkriptonning yoqilishi va o’chirilishi xuddi operondagi singari amalga oshadi. barcha hujayralarda faoliyat ko’rsatuvchi genlar (masalan, energiya almashinuvi fermentlarini kodlovchi genlar) bitta to’qima tarkibidagi hujayralarda faoliyat ko’rsatuvchi genlar (masalan, muskul to’qimalaridagi miozinning sintezini kodlovchi genlar) bir tipdagi hujayralar uchun spetsifik bo’lgan genlar (masalan, yetilmagan eritrotsitlardagi gemoglabin geni) shunday qilib, hujayralar differentsiatsiya-lashishining asosiy mexanizmi – hujayra rivojlanishining ma’lum bosqichlarida transkriptonlarning to’xtatib qo’yilishi va va ularning ishlashidir. laktoza operoni (lac operon) – bakteriyalardagi politsistron operon hisoblanib, laktoza metabolizmi genlarini kodlaydi. ichak tayoqchasi (escherichia coli) dagi laktoza metabolizmining genlari ekspressiyalanishining regulyatsiyasi 1961 yilda f.jakob va j.mono tomonidan birinchi marta ta’riflab berilgan edi. bakteriya hujayrasi laktoza metabolizmida ishtirok etuvchi fermentlarni sintezlaydi. lekin, faqatgina muhitda laktoza mavjud bo’lgandagina glyukoza yetishmovchiligini sezadi. laktozali operon promotor, operator va terminator deb ataluvchi uchta strukturaviy genlardan tarkib …

5 / 25

ab etiladi. laca geni mahsulotining roli yetarlicha o’rganilmagan. rnk-polimeraza transkriptsiya jarayonini operator uchastka bilan yakunlanuvchi promotor uchastkadan boshlaydi. hujayrada laktoza mavjud bo’lmagan holda yoki uning kontsentratsiyasi juda past bo’lgan holatda monotsistron operon laci ning mahsuloti hisoblangan oqsil-repressor operator uchastka bilan qaytar tarzda bog’lanadi va transkriptsiyani jadallashtiradi. shunday qilib, laktoza hujayrada mavjud bo’lmagan holda laktozaning metabolizmi uchun zarur fermentlar sintezlanmaydi. hatto hujayra plazmatik membranasida β-galaktozidpermeazafermenti mavjud bo’lmagan holda ham laktoza tashqi muhitdan juda kam miqdorda hujayraga tushishi mumkin. hujayrada ikki molekula laktoza oqsil repressor bilan bog’lanadi. bu esa uning konformatsiyasining o’zgarishiga olib keladi va keyinchalik esa oqsil repressorning operator uchastkadan dissotsiatsiyalanishiga sabab bo’ladi. shuningdek, laktozali operon genlarining transkriptsiyasi amalga oshishi mumkin. laktoza kontsentratsiyasining pasayishi bilan oqsil repressorning yangi qismlari operator ketma – ketliklar bilan bog’lana boshlaydi va transkriptsiyani jadallashtiradi. laktoza operoni faolligining bu tipdagi boshqarilish mexanizmi pozitiv induktsiya deb yuritiladi. induktor modda vazifasini laktoza bajaradi: uning oqsil repressor bilan bog’lanishi natijasida …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetik xilma-xillik"

nukleotidlar ketma – ketligini tahlilini amalga oshiruvchi dasturlar reja: genetik xilma-xillik genom evolyusiyasi gen strukturalarini bashorat qilish metodlari gomologik ketma-ketliklar hisoblashning ochiq ramkasini izlash orff inder dasturi sentromerlar, telomerlar, akrotsentrik xromosomalarning qisqa yelkalaridagi ketma-ketliklarida takrorlanuvchi ketma-ketliklar genlarning retrotranpozitsion takrorlanishlari oqsillarning ichidagi takrorlanishlar odamning genomi oxirgi kunga kelib 94% i aniqlandi(ihgsc,2001). shu asosida quyidagi xulosalarni keltirishimiz mumkin. genomdagi takrorlanishlar taxminan genomning 50 % ini tashkil etadi. odam genomida (sut emizuvchilarda ham) 4 tipdagi mobil elementlari uchraydi: long interspersed elements (line) (genomning 21 % i) short interspersed elements ...

This file contains 25 pages in PPT format (2.8 MB). To download "genetik xilma-xillik", click the Telegram button on the left.

Tags: genetik xilma-xillik PPT 25 pages Free download Telegram