xalq dostonlarida istiora

DOCX 7 sahifa 20,2 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 20,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

xalq dostonlarida istiora maʼlumki, istiora oʻzbek adabiyotshunosligida bir narsani oʻxshashlik asosida boshqa bir nom bilan atash, qisqa oʻxshatish kabi taʼriflar bilan izohlanadi. natijada, istioraning haqiqiy tabiati, badiiy matnda bajargan vazifalari ham ana shu doirada oʻrganiladi. holbuki, istiora badiiylikni nobadiiylikdan, obrazlilikni obrazli boʻlmagan narsalardan farqlashda yetakchi mezonlardan biri vazifasini oʻtaydi. chunki har qanday istiora matnda belgilangan, obrazli hissiy tasvirlash va baholash vazifalarini ado etadi. obrazli hissiy, yaʼni emotiv istioralar tinglovchi yoki oʻquvchida tasvirlanayotgan obraz yoki voqeaga nisbatan hissiy baho tugʻdirishdan iborat. dostonlar badiiyligini, obrazli tilini taʼminlashda bunday koʻchimlarning oʻrni va ahamiyati beqiyosdir. chunki dunyoni keng epik miqyosda koʻrish, xalq ommasi va baxshi (ijodkor) nigohining uygʻunlik darajasini baholash mezoni faqat badiiy koʻchimlar, ayniqsa, istioralar tahlili orqali amalga oshadi. istiora biror narsa yoki holat asosida inson ongida chaqnagan yangi narsa yoki holatning oʻxshash nomlanishidan, uning obrazli tasvirlanishidan yoxud ifodalanishidan iboratdir. mana shundan kelib chiqib aytish mumkinki, istiora real voqelikdagi narsa va hodisalar taʼsirida …

2 / 7

anglatgan lugʻaviy maʼnolardan uzoqligi bilan belgilanadi. masalan, hasanxon dallini olib qochgach[2] uning ortidan quvib kelgan lashkarga katta qirgʻin soladi va oʻzining qilgan ishidan magʻrurlanib, manmanlikka beriladi. bu manmanlik esa uni falokatga yetaklaydi. mana shu holat tasvirida istioraviy obraz qoʻllanilgan: manmanlikning zangi koʻnglin boyladi, kishini falokat bossa koʻp yomon. keltirilgan qoidaga alohida hissiy ohang, ramziy maʼno bagʻishlagan narsa birinchi misrada ikkita, ikkinchi misrada bitta istioraviy obraz qoʻllanilishidir. “manmanlik zangi” insondagi manmanlik kasali boʻlib, istioraning mohiyatini “zang” obrazi belgilab beradi. odatda, metall buyumlarda roʻy beradigan zang boylash ana shu buyumlarning chirib, yoʻqolishiga olib keladi. manmanlik zangi inson ongini chulgʻab olsa, bu illat oxir-oqibat uni halokatga olib keladi. “koʻnglini boylash” esa manmanlik zangining inson qalbini egallab olishini anglatadi. ikkinchi misradagi “falokat bossa” istioraviy iborasi esa “manmanlik zangi”ning inson boshiga soladigan yomon oqibatlarini ifodalashga xizmat qiladi. romanga oʻxshagan dostonlardagi anʼanaviy epik qoidalarda yana shunday istioralar istifoda etiladiki, ulardan ayrimlari ham nomlash, ham hissiy, ham …

3 / 7

ramziy aloqadorlikka ega. avazxon xiyonat qilib, parilar bilan til biriktirib, gʻirotni olib qochgan va bu xiyonati uchun yunus hamda misqol paridan munosib “taqdirlangan” (koʻzlari oʻyilib, bir vayronaga tashlab ketilgan) gajdumxon oldidan chiqib, yoʻlida davom etadi. shunda bir qizil ravot ichidan chiqib kelgan kampir avazxonning qaddi-bastini, siyogʻini koʻrib, uning oddiy yoʻlovchi emasligini bilib, sen qaysi mamlakatdan, qaysi bekning oʻgʻlisan, deb soʻraydi. mana shu soʻrovni u oddiy qilib emas, balki jamolini bahorda ochilgan gulga, chamanda erkin uchib sayrayotgan bulbulga tenglashtirib tavsiflash orqali amalga oshiradi. “gul” va “bulbul” istioralari avazning qiyofasini taʼriflashga xizmat qiladi. mana shu ikki metafora esa oʻzlaridan oldin kelgan “bahor” va “bogʻ”, “chaman” kabilarni ham istioraviy talqin qilishga olib keladi. chunki birinchi misradagi “bahor” qahramonning yoshligiga, “bogʻ” va “chaman” esa unib-oʻsgan mamlakati hamda xonadoniga ishora qilib turibdi. shu tariqa epik qoida va keyingi epik bayon misralari oʻzaro bogʻlanishga kirishadi. bu bogʻlanish esa istioraviy obrazlar mohiyatini oydinlashtirishga xizmat qiladi. agar epik …

4 / 7

i shaxs-son qoʻshimchalari mazmunan keyingi misralarni va ana shu misralarda aniq qahramon bilan bogʻlanishni talab etadi. bu esa qahramon va uning epik qoidadagi tavsifiy nomlanishi oʻrtasida ramziy bogʻlanish boʻlishini taqozo etadi. mana shu tariqa oddiy nomlash vazifasidagi istioralar emotiv hamda konseptual vazifalar ado etishga ham xizmat qiladilar: tarzing koʻrib, mamlakating soʻrayman qay shaharda, qaysi bekning ulisan? “tarzing koʻrib” – “bahorda ochilgan bogʻning guli” bilan, “chamanning sayragan bulbuli” esa “qay shaharda, qaysi bekning ulisan” bilan ichki ramziy aloqadorlikka ega. mana shu ichki aloqadorlik tufayli epik qoida qoʻllanilgan bandlar hissiy jihatdan yuksak, taʼsirchan, ramziy va sehrli ifodalanish xususiyatiga ega boʻladi. romanga oʻxshash dostonlarda shunday epik qoidalar borki, ular bir-biriga uygʻun qofiyalangan ikkita istioraviy obraz orqali hissiy taassurot uygʻotadi va qoidaga ramziy xarakter bagʻishlaydi. masalan, “ravshan” dostonidagi bir epik qoidaning ikkala misrasi ana shunday istioraviy obrazlar “qunduzim”, “yulduzim” vositasida bogʻlanib, yaxlit bir mazmun kasb etadi. eng xarakterli joyi shundaki, istioralar oldidan aniqlovchi boʻlib …

5 / 7

eshtoqida charaqlagan yulduzdir. uning yor izlab musofir yurtlarga safar qilishi, qismatining qorongʻiligi istioraviy yoʻl bilan “falak peshtoqidan uchgan yulduz”ga oʻxshatilgan. romanga oʻxshash dostonlarda yana shunday epik qoidalar borki, ular besh misrali sheʼriy bandning toʻrt misrasini tashkil etadi. koʻp misrali epik qoidalar ramziy maʼnodagi istioraviy obrazlardan tashqari purhikmat fikr – xulosalar ifodalash uchun majoziy tasvirga ham yoʻl bergan. quyidagi besh misrali band buning yorqin misoli boʻla oladi: xazon boʻlsa, gʻozlar qoʻnar gulshanga, ajalli kasratki tegar ilonga, indin chiqib pishak bilan hazillar, magar ajal qamsab kelsa sichqonga, men chirpib otarman seni osmonga. epik qoidaning birinchi misrasida “xazon”, “gʻoz”, “gulshan” kabi uchta istioraviy obraz bor. ularning biri “xazon” umrning oʻtkinchiligiga ishora. shu sababli har qanday umr gulshani xazon faslida zogʻlar maskaniga aylanadi. mana shuni aytish orqali avaz “umring barvaqt zoye boʻlmasin, umr gulshaningni zogʻlar egallamasin” deb devni ogohlantiradi. demak, epik qoida tarkibidagi istioraviy obrazlar devning ajali yetganligiga ramziy ishora vazifasini oʻtaganlar. biroq bu …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xalq dostonlarida istiora" haqida

xalq dostonlarida istiora maʼlumki, istiora oʻzbek adabiyotshunosligida bir narsani oʻxshashlik asosida boshqa bir nom bilan atash, qisqa oʻxshatish kabi taʼriflar bilan izohlanadi. natijada, istioraning haqiqiy tabiati, badiiy matnda bajargan vazifalari ham ana shu doirada oʻrganiladi. holbuki, istiora badiiylikni nobadiiylikdan, obrazlilikni obrazli boʻlmagan narsalardan farqlashda yetakchi mezonlardan biri vazifasini oʻtaydi. chunki har qanday istiora matnda belgilangan, obrazli hissiy tasvirlash va baholash vazifalarini ado etadi. obrazli hissiy, yaʼni emotiv istioralar tinglovchi yoki oʻquvchida tasvirlanayotgan obraz yoki voqeaga nisbatan hissiy baho tugʻdirishdan iborat. dostonlar badiiyligini, obrazli tilini taʼminlashda bunday koʻchimlarning oʻrni va ahamiyati beqiyosdir. chunki d...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (20,2 KB). "xalq dostonlarida istiora"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xalq dostonlarida istiora DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram