xalq qo'shiqlari

DOC 99,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1449933792_62498.doc xalq qo'shiqlari inson kayfiyati hayotidagi vaziyatlar ta’sirida o’zgarib turadi. ob-havo, ona tabiatdagi fasl o’zgarishlari, oiladagi munosabatlar, do’stlarning totuvligi, hatto, notanish odamning bir og’iz so’zi sizning kayfiyatingizni ko’taradi yoki tushiradi. xursand bo’lgan paytingizda sho’x qo’shiq aytgingiz, raqsga tushgingiz keladi. noxush damlarda ko’proq jim turib xayol surishni ma’qul ko’rasiz. bunday daqiqalarda mungli kuy ham sizga tasalli beradi, og’riingizni bir oz yengil qilganday bo’ladi. ana shunday holat bizning qalbimizda lirik kechinmalarning paydo bo’lishi uchun zamin tayyorlaydi: qo’shiq yaratishga sabab bo’ladi . haqiqiy she’r faqat chuqur ehtiroslar, favqulodda ro’y bergan va inson ruhiga ta’sir ko’rsatgan turmush lavhalari ta’sirida yaratiladi. bu asarlar ichki kechinmalarga boy bo’ladi. shuning uchun ular she’riy yoki nasriy shaklda yozilishidan qat’i nazar lirika namunasi deb ataladi. shunday qilib, atrofda ro’y berayotgan voqea - hodisalarga nisbatan ichki his- tuyg’ular vositasida munosabat bildirgan asarlar lirika atamasi bilan yuritiladi. bu so’z aslida, “lira”- yunonistondagi qadimiy musiqa asbob nomidan olingan bo’lib, his-tuyg’u, ichki hayajon …

yidagilardan iborat: 1.unda inson kechinmalari, quvonch va iztiroblari, qalb so’zlari aks etadi. 2.qo’shiq shaklan she’riy tarzda bo’ladi. o'zbek xalq qo’shiqlari asosan barmoq vaznida, ba’zan aruzda yaratiladi. 3.ko’pincha xalq qo’shiqlari to’rt misradan iborat bo’lib, tugal ruhiy holatni ifodalash xususiyatiga ega bo’ladi. shuningdek, bir necha bandlardan iborat biron mavzuga bag’ishlangan qo’shiqlar ham bo’lishi mumkin. ayni choqda 6, 8 misrali namunalar ham uchraydi. ular abab yoki aabb; vvgg; to’rt misralilar esa aaab; abab, aaaa; aabb va boshqacha ko’rinishda qofiyalanadi. 4.qo’shiqning kuyi bo’ladi va ana shu kuy jo’rligida ijro etiladi. qo’shiqlarimiz tarixiga bir nazar xalq qo’shiqlari uzoq tarixga ega. chunonchi turkiy xalqlar og’zaki ijodida, hatto, eramizdan avval ham qo’shiq janriga mansub asarlar borligi ma’lum. nisbatan keyingi namunalari esa mahmud koshg’ariyning “devon-u lug’otit turk” asaridan ham o’rin olgan. mahmud koshg’ariy yozib olgan qo’shiqlar asosan mehnat (ov qo’shiqlari), qahramonlik, mavsum-marosim va lirik asarlardan iborat. masalan: yigitlarning ishlatu, yig’ach yamish irg’atu, kulan, kiyik avlatu, bazram qilib avnalim. …

qilaylik: takra olib akuralim, atgin tushib yukaralim, arslanlayu kukaralim, kuchi anin kavulsin. mazmuni: (dushman) atrofini o’rab, qamal qilamiz, otdan tushib yuguramiz, arslondek na’ra tortamiz, uning kuchini quritamiz. to’rtlikda qadimgi turkiy xalqlar vakillarining dushman ustidan g’alaba qozonish rejasi aks etgan. bizningcha, bor-yo’g’i shu to’rt misrada uchta harbiy usul ifodalangan. birinchidan, dushman qo’shnini qamal holda tor-mor qilish, ikkinchidan, otdan tushib ovoz chiqarmay hujumni uyushtirish va, uchinchidan, raqibini ruhiyatiga ta’sir qilgan holda na’ra tortib talvasaga solish. ammo bu rejim ham voqeaning oddiy bayoni tarzida emas, emotsional ko’tarinki- ruhiy vaziyatda ifodalangan. shu bilan birga misralardagi mazmun endi oddiy kundalik mehnatini emas, jang sharoitini anglatmoqda. endi quyidagi to’rtlikka e’tibor bering: yoy qish bilan qarishti, ardam yosin qurishti, chirik tutub ko’rushti, o'qtag’ali o’trushur. mazmuni: yoz qish qarama-qarshi bo’lishdi, (ularning har biri) maqtanish yoyini qurishti, qo’shin tuzib(bir-birini) ta’qib qilishti, (yoy) otish uchun (bir-biriga) yaqinlashdi. yuqoridagi misolda mahmud koshg’ariy har yili tabiatda bo’lib o’tadigan manzara haqidagi qo’shiq namunasini …

ko’zi o’rtilur. mazmuni: mardlar yig’lab, bo’ridek uvlashdilar, yoqalarini yirtib baqirishdilar, faryod chekdilar, qattiq yig’idan ko’zlari xiralashib, (go’yo) parda bosdi. keltirilgan qo’shiqda sug’d elining botir farzandi alp ertunga (afrosiyob) o’limidan keyingi voqealar haqidagi his-tuyg’ular o’z ifodasini topgan. agar bu jasur va mard o’g’lonning eramizdan avval yashab o’tgan iskandar makedonskiyga qarshi kurashib yurtini himoya qilganini nazarda tutsak, mazkur qo’shiqlarning tarixi taxminan ikki ming yildan ziyod ekani, ayni choqda marosim qo’shiqlari ham boshqa mazmundagi qo’shiqlar singari uzoq o’tmishga egaligi ma’lum bo’ladi. xalq marosimlari qatoridan to’ylar ham hamisha yetakchi o’rin egallagan edi. el-yurt bor ekan, jamoa bo’lib yashash bor ekan, to’y qilish odati ham bo’ladi. xalq bu marosimni o’tkazishga katta tayyorgarlik ko’rgan. chunki to’y har bir insonning hayotida juda muhim hisoblangan tarixiy lavhalardan, kelgusi umidlardan tashkil topadi. tabiiyki, shuning uchun ham to’y marosimi o’yin- kulgilar, raqslar, teatrlashtirilgan sahnalardan iboratdir. ularning asosini o’lan aytishlar, yor- yorlar tashkil etadi. mumtoz adabiyotimiz vakillarining badiiy ijodiga nazar tashlasak, …

qo’shiqlardan iborat. chunki ularda yetakchi maqsad inson tabiatidagi abadiy fazilat hisoblanmish muhabbat tuyg’usini ifodalash bilan uyg’unlashgandir. insoniyat tarixida ajdoddan keyin avlod dunyoga keladi. zamonlar o’tadi. hayot rivoj topadi. ota o’rnida farzand turmish chambaragini aylantiradi. ammo har bir avlod vakili muhabbat tuyg’usini o’zicha boshidan kechiradi. bu tuyg’u inson ruhiyatiga ta’sir ko’rsatish jihatidan zamon o’zgarishi qoidalariga bo’ysunmaydi. ehtimol, shuning uchun mahmud koshg’ariy bundan ming yil oldin yozib olgan ishqiy mavzudagi lirik qo’shiqni kuni kecha qaysidir tumanda yosh yigit kuylagandek tasavvur uyg’otadi: bulnar meni ulas ko’z qara mengiz, qizil yuz, andin tomar tukal tuz, bulnap yana o’l qochar. mazmuni: bu mast ko’zli (sevgilim) qora xoli va qizil yuzi bilan (meni asir qildi). yonoqlaridan shirinlik tomib, meni asir qildi-yu, lekin keyinidan (tutqich bermay), mendan qochib ketadi. xalq qo’shiqlarining lirik turlari zamon o’tishi bilan boshqa mavzudagilardan kam o’zgarishlarga duch keladi. alisher navoiy “saddi iskandariy” dostonida keltirgan quyidagi parchaga e’tibor qiling: mengizlar gul-gul, mijjalari xor, qaboqlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xalq qo'shiqlari"

1449933792_62498.doc xalq qo'shiqlari inson kayfiyati hayotidagi vaziyatlar ta’sirida o’zgarib turadi. ob-havo, ona tabiatdagi fasl o’zgarishlari, oiladagi munosabatlar, do’stlarning totuvligi, hatto, notanish odamning bir og’iz so’zi sizning kayfiyatingizni ko’taradi yoki tushiradi. xursand bo’lgan paytingizda sho’x qo’shiq aytgingiz, raqsga tushgingiz keladi. noxush damlarda ko’proq jim turib xayol surishni ma’qul ko’rasiz. bunday daqiqalarda mungli kuy ham sizga tasalli beradi, og’riingizni bir oz yengil qilganday bo’ladi. ana shunday holat bizning qalbimizda lirik kechinmalarning paydo bo’lishi uchun zamin tayyorlaydi: qo’shiq yaratishga sabab bo’ladi . haqiqiy she’r faqat chuqur ehtiroslar, favqulodda ro’y bergan va inson ruhiga ta’sir ko’rsatgan turmush lavhalari ta’sirida yaratiladi...

Формат DOC, 99,5 КБ. Чтобы скачать "xalq qo'shiqlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xalq qo'shiqlari DOC Бесплатная загрузка Telegram