методология муаммолар ёндашувлар тушунчалар ва услублар

DOC 24 pages 135.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.5 KB

File type DOC

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

metodologiya muammolar yondashuvlar tushunchalar va uslublar reja: 1. metodologiya: muammolar,yondashuvlar, tushunchalar va uslublar 2. gipotezalar va nazariyalar, ularning predmeti, tarkibi 3. turlari metodologiya: muammolar, yondashuvlar, tushunchalar va uslublar har qanday sistemaning tarkibiy-funktsional tahlili shu sistemani ifodalovchi tushunchaning mazmunini ifodalovchi tushunchaning mazmunini ochib berishdan, ya'ni ta'riflashdan boshlanmog'i darkor. biroq ta'rifning ham o'ziga xos mushkulliklari bor. gap shundaki, har qanday sistema muhim va nomuhim belgilarni o'zida jamlaydi. sistemani nomlovchi tushuncha esa faqat muhim belgilarni ifodalamog'i, shu tushunchaga berilgan ta'rifda ana shu muhim belgilar sanab o'tilmog'i shart. lekin sistemani tadqiq qilgan mutaxasislar tadqiqotning rakursiga qarab, u yoki bu belgilarni muhim deb hisoblaydilar va o'z ta'riflarini ham ana shu nuqtai nazardan bayon qiladilar. “metodologiya” tushunchasining ta'riflanishi ham ana shu hususiyatdan holi emas. shu boisdan biz mazkur tushunchani to'g'ridan-to'g'ri ta'riflashdan avval uning turlicha talqinlarini tilga olib o'tishni ma'qul topdik. “metodologiya” tushunchasiga turlicha ta'rif beradilar. xususan, v.yadovning fikriga ko'ra, “metodologiya-ilmiy tadqiqot printsiplari sistemasidir”. albatta, printsiplar metodologiyaning …

2 / 24

orlar e.k.voyshvillo va m.g.degtyaryovlar ham uqtirib o'tadilar .uning asosiy vazifasi esa, mutaxassislarning fikriga ko'ra, ilmiy bilish metodlari va shakllarini nazariy jihatdan asoslab berishdir. yuqorida bayon etilgan mulohazalar haqiqatdan yiroq emas, biroq ularda uslublar va usullar, printsiplar va imperativlarning nafaqat ilmiy bilishda, balki bilishning har qanday shaklida qo'llanishi e'tibordan chetda qoladi. a.a. gritsanovning yozishicha, “metologiya-inson nazariy va amaliy faoliyatini tashkil etish va amalga oshirish yo'llari haqidagi ta'limotdir”. inson faoliyatini tashkil etish va amalga oshirish yo'llari haqidagi ta'limotdir” . inson faoliyatining turlari va vositalari ularning rivojlanganligi darajasiga, echilishi zarur bo'lgan muammolar xarakteriga bog'liq. metodologiyaning asosiy maqsadi ana shu “inson – muammo” sistemasidagi ratsional, aqlga muvofiq munosabatlar dasturini yaratish va uni ruyobga chiqarishdan iborat. bizning fikrimizcha, aynan ana shunday ta'rifgina “metodologiya” tushunchasining mazmunini to'liq ochib bera oladi. metodologiyaning falsafiy muammolari sharqda zardushtiylik ta'limotida, abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, najmiddin kubro, aziziddin nasafiylarning falsafasida tahlil qilingan. g'arbda esa metodologiyaning falsafiy muammolari suqrot, …

3 / 24

ologiyadir. ushbu ikik tushuncha orasidagi munosabatni to'liq ilg'ab olish uchun metafilosofiyaga, ya'ni falsafa nazariyasiga murojat etmoq zarur. falsafa nazariyasiga ko'ra, falsafa nafaqat borliqning turli shakllari ular orasidagi o'zaro aloqadorlik haqidagi ma'lumotlar yig'indisidan, balki ushbu ma'lumotlarni to'plash imkonini beradigan uslublar, usullar va printsiplar yig'indisidan ham iboratdir. boshqacha aytadigan bo'lsak, falsafa bir tomondan dunyoqarash bo'lsa, ikkinchi tomondan metodologiyadir. shuning uchun ham falsafa dunyoqarash sifatida qator funktsiyalarni bajargani kabi metodologiya sifatida ham o'ziga xos funktsiyalarga ega . metodologiya funktsiyalari orasida eng asosiysi- evristik funktsiyadir. bu funktsiyaning mohiyati ilmiy bilimlarning kengayishi, yangi kashfiyotlar qilinishi uchun zamin tayyorlashdan iborat. falsafiy uslublar mantiq uslublar bilan birgalikda yangi bilimlarning dunyoga kelishi uchun poydevor yaratadi. buning natijasida kategoriyalar sistemasi ekstensiv va intensiv tarzda o'zgarib, takomillashib boradi. yangi informatsiyalar nafaqat olamni o'zlashtirish va o'zgartirish, balki kelajakni bashorat qilish uchun ham qo'llaniladi. falsafiy metodologiya borliqning turli shakllariga oid yangi muammolarini aniqlash va kun tartibiga qo'yish, ushbu muamolarini tadqiq etish imkonini …

4 / 24

logik metoddan foydalanish bilan cheklanmasdan, organik ximiya, molekulyar fizika, polimer birikmalarning fizik ximiyasi, kibernetika metodlariga ham asoslanish kerak bo'ladi. shu boisdan ilmiy tadqiqotlar uchun turli uslublarni tanlash, ularni muvofiqlashtirish zururiyati yuzaga keladi. bunday vazifani falsafa o'z zimmasiga oladi. metodologik funktsiyalarning yana biri integrativ funktsiyadir. xviii-xix asrlardagi fan taraqqiyotining muhim tendentsiyalaridan biri yangi fanlarning shakllanishi bo'ldi. bu turli ob'ektlarni har tomonlama o'rganish imkonini yaratdi. lekin shu bilan birga fanlar orasidagi aloqadorlik, yaxlilik so'na bordi, fan inqirozi yuzaga keladi. bunday sharoitda ilmiy bilimlarni itegratsiyalash va uning yordamida olamning yaxlit manzarasini yaratish zaruriyati paydo bo'ldi. bu muammoni hal qilish uchun olamning yaxlitligi haqidagi falsafiy printsipga asoslanish kerak. vaholanki, olam yaxlit ekan, uning in'ikosi ham yaxlit, bir butun bo'lmog'i shart. falsafaning yana bir metologik funktsiyasi mantiqiy gnosologik funktsiyadir. mazkur funktsiyaning mohiyati shundan iboratki, falsafa o'z uslublarini, normativ qoidalarini, printsiplprini ishlab chiqish, ilmiy bilimlarning tushunchalar apparatini va nazariy strukturasini mantiqan asoslab berish bilan ham shug'ullanadi. …

5 / 24

yon qildi. metodologiya asoslarida ijtimoiy-tarixiy, madaniy-ma'naviy, inson va shaxsga oid o'lchovlvr yuzaga keldi. uning mohiyatini yangicha anglash, yangi pozitsiyadan turib strukturaviy-funktsional tahlil qilish ehtiyoji shakllana bordi. xullas, hozirgi zamon metodologiyasida bilish muammolarining dinamikasi, bilish vositalarining madaniy-tarixiy tabiati kategoriyalar va tushunchalar mazmunining o'zgaruvchanligi, yangi uslublar, usullar va printsiplarning shakllanishi bilan bog'liq muammolar alohida ahamiyat kasb etmoqda. mazkur muammolarga doir mulohazalar qator yangi falsafiy tasavvurlarni yuzaga keltirdi. xususan, metodologiya muammolarini tadqiq qilayotgan mutaxasislarning ta'kidlashlaricha, metodologiya nafaqat bilish jarayonini tahlil qilishga, balki inson tomonidan ijtimoiy borliqni o'zlashtirish maqsadida tashkil qilingan faoliyat sxemasini o'rganishga ham intilmog'i darkor. afsuski, o'zbek falsafasida mazkur muammoga bag'ishlangan ilmiy tadqiqot ishlari soni nihoyatda kam. metodologiya muammolari keyingi yillarda chop etilgan sanoqli kitoblar va maqolalardagina tadqiq qilinadi. biroq metodologiyaning strukturaviy tahliliga bag'ishlangan biror fundamental monografiya yoki ilmiy-falsafiy adabiyotlarda “metodologiya” va “metod”, “uslub” va “usul” tushunchalarini palapartish ishlatish hollari ro'y bermoqda, qator chalkashliklarga yo'l qo'yilmoqda. masalan, j.to'lenov va z.g'ofurovlar “metod” tushunchasini …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "методология муаммолар ёндашувлар тушунчалар ва услублар"

metodologiya muammolar yondashuvlar tushunchalar va uslublar reja: 1. metodologiya: muammolar,yondashuvlar, tushunchalar va uslublar 2. gipotezalar va nazariyalar, ularning predmeti, tarkibi 3. turlari metodologiya: muammolar, yondashuvlar, tushunchalar va uslublar har qanday sistemaning tarkibiy-funktsional tahlili shu sistemani ifodalovchi tushunchaning mazmunini ifodalovchi tushunchaning mazmunini ochib berishdan, ya'ni ta'riflashdan boshlanmog'i darkor. biroq ta'rifning ham o'ziga xos mushkulliklari bor. gap shundaki, har qanday sistema muhim va nomuhim belgilarni o'zida jamlaydi. sistemani nomlovchi tushuncha esa faqat muhim belgilarni ifodalamog'i, shu tushunchaga berilgan ta'rifda ana shu muhim belgilar sanab o'tilmog'i shart. lekin sistemani tadqiq qilgan mutaxasislar tadqiqotning ...

This file contains 24 pages in DOC format (135.5 KB). To download "методология муаммолар ёндашувлар тушунчалар ва услублар", click the Telegram button on the left.

Tags: методология муаммолар ёндашувла… DOC 24 pages Free download Telegram