марказий осиё халқлари фалсафий карашларининг дунё фалсафий фикрлар ривожланишида тутган ўрни

DOC 38 pages 213.0 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 213.0 KB

File type DOC

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

markaziy osiyo xalqlari falsafiy karashlarining dunyo falsafiy fikrlar rivojlanishida tutgan o'rni reja: 1. ix-xii asrlarda markaziy osiyoda ijtimoiy – falsafiy fikr. 2. amir temur va temuriylar davrida madaniyat va ma'rifat. 3. millatning g'oyaviy tarqoqligi va mafkuraviy zaifligining oqibati. 4. jadidchilik milliy g'oyalar uchun kurash falsafasi. xulosa. 1. kirish. falsafiy tafakkur rivoji insoniyat taraqqiyoti bilan uzviy bog'liq jarayondir. ma'lumki, hayotdagi voqea-hodisalarning barchasi ijtimoiy ongda aks etadi. taraqqiyot jarayonida davrlar o'zgarishi bilan unga xos ma'naviy, huquqiy, siyosiy va falsafiy mezonlar ham shakllana boshlaydi. ammo bu o'z-o'zidan yuz bermaydi. ayniqsa, inson tafakkurining o'zgarishi, dunyoqarashning yangicha tamoyillarga ega bo'lishi uzoq davom etadigan murakkab jarayondir. bu hol bizning kunlarimizda ham yaqqol namoyon bo'lmoqda. mustaqillik odimlari va falsafaning yangilanishi uzviy bog'liq jarayondir. mamlakatning rivojlanish sur'ati yangicha mustaqil fikrlaydigan, ijtimoiy faol, ma'naviy-axloqiy jihatdan etuk mutaxassislarga bo'lgan talabni alohida bosqichga olib chiqdi. mulk shaklining xilma-xilligi, huquqiy madaniyatni yuksaltirishga ehtiyoj, bozor munosabatlari sharoitida tadbirkorlikning kuchayishi, ishlab chiqarishga yangidan-yangi texnologiyalarning …

2 / 38

an, bugungi kundagi ulug'vor bunyodkorlik ishlardan bahramand bo'lgan, vatanga sadoqat va iftixor tuyg'ulari kamol topgan yoshlarni tarbiyalashdir. referatda markaziy osiyoda falsafiy fikrlarning rivojlanish tarixi, uning bosqichlari, ilk o'rta asrlar falsafasi, temuriylar davri va xix asr oxiri va xx asr boshlaridagi jadid muttafakkirlarining falsafiy qarashlariga keng to'xtalib, ularning jahon falsafiy fikrlari rivojiga qo'shgan hissasini ochib berilgan. ayniqsa, ilk o'rta asrlar falsafiy qarashlari, arablar istilosi va mamlakatimizda islom dininnig taraqqiy etishi, vatanimiz farzandlari ulug' bobokalonlarimizning islom diniga, islom falsafasiga qo'shgan hissasi butun arab dunyosi va jahon tsivilizatsiyasiga katta ta'sir ko'rsatgan ta'limotlari mohiyati ochib berilgan. shuningdek, temur va temuriylar davri, mo'g'il bosqinchilaridan ozod bo'lgan xalqimizning markazlashgan davlat tuzish, milliy davlatchilikni tiklash, va barqaror qilish, mustaqil yashash uchun kurash falsafasi aks etgan davr falsafasi va temuriylar davridan keyingi davrdagi ijtimoiy qarashlar, amirlik va xonlik davr falsafasi, millatning g'oyaviy tarqoqligi va millatning tanazzul oqibatlari, jadidlarning milliy mustaqillik g'oyalari aks etgan falsafiy qarashlari mufassal yoritib berilgan. …

3 / 38

shirish, itoat, bo'ysunish, tinchlik kabi ma'nolarni anglatadi. islom dini bayrog'i ostida keng hududda arab qabilalari birlashgan, mavjud tarqoqlikka chek qo'yilgan, yagona markazlashgan arab xalifaligi tashkil topgan. qur'on va hadislarda islomiy ta'limotning asosi bayon qilingan. qur'on — muqaddas kitob. unda islom qonun-qoidalari, iymon-e'tiqod talablari, huquqiy va axloqiy me'yorlar o'z ifodasini topgan. u 114 sura va ular tarkibidagi oyatlardan tashkil topgan. «sunna» esa hadislar majmui bo'lib, qur'ondan keyin turadi va uni to'ldiradi. unda muhammad payg'ambarning so'zlari, xatti-harakatlari naqllar va hadis shaklida jamlangan. qur'on va sunnadan keyingi muhim manba — shariatdir. shariat (to'g'ri yo'l, ilohiy yo'l demakdir) — islomda huquqiy, axloqiy me'yor va amaliy talablar tizimidir. islomdagi asosiy yo'nalishlar — sunniylik, shialik va xorijiylik. ular diniy ta'limot, marosimchilik, axloqiy-huquqiy me'yorlarga oid masalalarda o'zaro farqlanib turadi. xorijiylar yo'nalishi o'rta asrlar davrida ko'pgina oqimlarga bo'linib, keyinchalik yo'qolib ketgan. faqat ibodiylar (abodiylar) oqimi saqlanib qolgan. sunniylik va shialik hokimiyat masalasida (sunniylik xalifalik hokimiyati, shialik esa imomat …

4 / 38

diniy-aqidaviy ta'limotini asoslab berishga uringan. abu mansur moturidiy (milodiy 944 yilda vafot etgan) kalom ilmining aql maqomiga alohida e'tibor qaratgan samarqandda moturidiya maktabini yaratgan. mu'taziliylar (ajralib chiqqanlar) yakka xudolikning adolatli ekanini, qur'onning tangri tomonidan yaratilganligini, iroda erkinligini yoqlab chiqqan. uning asoschisi vosil ibn atodir (699-748 yillar). uning oxirgi vakillaridan biri zamahshariydir. kalom islom ilohiyotining o'ziga xos falsafiy ta'limotidir. u diniy aqidalarni asoslab berishga uringan. u £ur'onga tayanib, jannat va do'zaxning azaliy ekanligini, insonda iroda erkinligining yo'g'ligini, lekin insonning olloh oldida o'z qilmishlari uchun mas'ul ekanligini asoslab berishga xarakat qilgan. bunday ma'naviy jarayonlar bilan yonma-yon islomda mashshoiyunlar va tabbiiyunlarning (arastu falsafasi va tabiatni o'rganishga ahd qilganlarning) falsafiy qarashlari shakllana borgan. bu islomiy ma'naviyatning dunyoviy va diniy masalalarda, jahon falsafiy tafakkurida ro'y berayotgan jarayonlarga nisbatan tashabbuskor bir kuch ekanini ko'rsatib turibdi. qadimgi yunon falsafasi an'analarida siyosiy faoliyat va donishmandlik ko'p hollarda bir-biriga qarama-qarshi qo'yilgan bo'lsa, islom falsafasida siyosatga, aksincha, inson faoliyatining yuksak …

5 / 38

ini doirasida (ko'pgina ichki sabablar va ba'zi tashqi unsurlar — buddaviylik va hindiylikning ilk diniy tasavvurlari, sharqiy xristian tarkidunyochiligi, neoplatonizm kabilarning ta'siri ostida) paydo bo'ldi. tasavvuf uchun vahdoniyat — ollohning birligi, olloh va olamning porlab turishi, fano bo'lish, orif shaxsining tangri taolo bilan ruhan birlashib ketishi kabi mushohadalar muhim ahamiyat kasb etadi. bu oqim namoyandalari va tarafdorlarini so'fiylar, deb ataganlar va «so'fizm» atamasi shundan paydo bo'lgan. ilk so'fiylar aholining kambag'al toifasi orasida shakllangan. ularning qarashlari istilochilar zulmi, adolatsizlik, ijtimoiy tengsizlikka qarshi norozilik belgisi sifatida ham yuzaga kelgan. tasavvufning muhim jihatlari yirik musulmon ilohiyotchisi abu homid muhammad ibn muhammad al-g'azzoliyning (1059-1111) «diniy ilmlarning tiriltirilishi» asarida bayon etilgan. ul zot dunyo qonuniyatlarini aql orqali bilishni e'tirof etgan, lekin ollohni aql bilan anglash mumkin emasligini ta'kidlaganlar. u faqat qalb, maxsus ruhiy harakatlar — iltijo-ibodatlar ko'magida bilib boriladi. mantiq, tabiatni bilish ollohni tanishga xalal bermasa, ular ahamiyatlidir, agar aksincha bo'lsa, ularning maqomi chegaralanadi. rasmiyatchilik, …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "марказий осиё халқлари фалсафий карашларининг дунё фалсафий фикрлар ривожланишида тутган ўрни"

markaziy osiyo xalqlari falsafiy karashlarining dunyo falsafiy fikrlar rivojlanishida tutgan o'rni reja: 1. ix-xii asrlarda markaziy osiyoda ijtimoiy – falsafiy fikr. 2. amir temur va temuriylar davrida madaniyat va ma'rifat. 3. millatning g'oyaviy tarqoqligi va mafkuraviy zaifligining oqibati. 4. jadidchilik milliy g'oyalar uchun kurash falsafasi. xulosa. 1. kirish. falsafiy tafakkur rivoji insoniyat taraqqiyoti bilan uzviy bog'liq jarayondir. ma'lumki, hayotdagi voqea-hodisalarning barchasi ijtimoiy ongda aks etadi. taraqqiyot jarayonida davrlar o'zgarishi bilan unga xos ma'naviy, huquqiy, siyosiy va falsafiy mezonlar ham shakllana boshlaydi. ammo bu o'z-o'zidan yuz bermaydi. ayniqsa, inson tafakkurining o'zgarishi, dunyoqarashning yangicha tamoyillarga ega bo'lishi uzoq davom etadigan m...

This file contains 38 pages in DOC format (213.0 KB). To download "марказий осиё халқлари фалсафий карашларининг дунё фалсафий фикрлар ривожланишида тутган ўрни", click the Telegram button on the left.

Tags: марказий осиё халқлари фалсафий… DOC 38 pages Free download Telegram