табиатни фалсафий тушуниш ва унинг табиий, техник фанлар учун ахамияти

DOC 51.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1354358568_40398.doc www.arxiv.uz режа: 1. табиат, у билан инсон уртасидаги муносабатлар. 2. xix аср иккинчи ярми ва xx асрда табиатга вахшийларча муносабат ва унинг окибатлари. 3. табиат ва жамият орасидаги муносабатларнинг фалсафий муаммолари. 1 - масала. мазкур курсимизнинг 1 - лекциясида табиат тушунчасига таъриф берилган эди. уни эслатиб утамиз, табиат деб, узининг гоят чексиз шакллари билан инсониятни куршаб турган органик ва анорганик оламни, усимлик ва хайвонот дунёларига айтилади. инсон эса табиатнинг бир булаги; тирик организм сифатида табиат конунларига буйсунади. бу унинг табиий /биологик/ мохиятидир. шу билан бирга инсон муайян бир жамиятда яшагани учун унинг ижтимоий /социал/ мохияти хам бор. у жамият конунларига хам буйсунади. инсон билан табиат уртасидаги муносабатларнинг хамиша амалга оширилиши моддий ишлаб чикаришни йулга куйиб, тартибга солиб турадиган омил булиб, бусиз инсон хаёт кечириши мумкин булмайди. чунки бундай муносабат y учун керакли материални инсон табиатдан олади. шунга биноан табиатга муносабатнинг узгариши инсоний фаолиятнинг хусусияти, йуналиши ва микёсининг узгаришига олиб …
2
шига олиб келади. ¤рта асрларда дин маънавий хаётда хукмрон таълимотга айланган. унда табиатга муносабатда дунёвий, кимматли, фойдали таълимоту даъватлар хам куп булган. аксарият одамлар динга критик ишонгани сабабли бу таълимоту даъватларга ишониш, кулок солишлар кучайиб, табиатга муносабат хам ижобий томонга узгара бошлаган. бунинг сабаблари шунда булганки, дин табиатни худо яратган, бирок инсон худонинг азиз бандаси, олий мавжудот сифатида табиатнинг хужайинидир деган гояларни олга сурган. бу билан дин инсон табиатга эхтиёткорлик билан муносабатда булиши лозимлигига эътиборни каратган. масалан, хадисларда тупрокни покиза саклаш, сувни ифлос ва исроф килмаслик, дарахт ва гиёхларни куплаб устириш, асраш, уй ва кучаларни чанг, тузонлардан ихота килиш хакида ривоятлар жуда куп. бу билан дин инсон табиатга эхтиёткорлик билан муносабатда булиши кераклигига эътиборни каратган. халк огзаки ва ёзма ижодида гоят фойдали, магистрлар учун хам кимматли макол ва хикматли сузлар жуда куп. масалан, дарахтдан мева оламан десанг нихолни парварпш кил; узинг сув ичадигаи арикка тупурма; табиат ибодатхона эмас, ишхона; сув …
3
агистрлар хам уларни пухта билиб олиб, уларга итоат килишлари шарт. 2- масала, фалсафа хамма нарса шароитга, урин/жой/га ва вактга боглик деб таълим беради. шунга кура, инсоннинг табиатга кискача тавсифланган муносабати хам шароит, яъни ижтимоий тузумларга, урин, яъни геофафик мухитга, минтака, мамлакатга, вакт, яъни турли тарихий даврларга караб узгариб, мослашиб келган. xix аср охири ва бутун xx асрда табиатга муносабат бутун дунёда, жумладан ¤збекистонда вахшийларча тус олган. масалан, мамлакатимизда пахта монокультураси жорий этилиб, бутун пахта майдони захарли химик моддалар масканига айланган. атроф мухит ва унда яшайдиган одам, айникса организм нозик аёллару гудаклар касалманд булиб колган. бундай захарлар касофатига табиатга муносабат пировардида умумбашарий, яъни глобал муаммолардан бирига айланган. умумбашарий муаммоларга 1-дан, хом-ашёнинг тобора камайиб бораётганлиги; 2-дан ахолининг узлуксиз купайиб асримиз охирига бориб 5 млд.дан ортиб, демографик вазият мураккаблашиб бораётганлиги; 3-дан озик-овкат махсулотларининг етишмаётганлиги; 4-дан ядровий мамлакатлар сони 5 тадан 7 тага етиб, термоядро уруши хавфининг ошиб бораётганлиги; 5-дан, экологик вазиятнинг бутун дунёда …
4
сшинган булиб ноо акл, заковат, сфера курра/шар/ маъноларини англатади. ноосфера деб инсонни ураб олган табиий мухит, яъни биосферанинг юкори холатини хамда инсон ишлаб чикариш фаолияти тарихининг махсус боскичини, аклли оламнинг., бутун мавжудотлар орасида устивор кучга айланган янги холатини айтилади. ноосфера хам литосфера биосфера, атмосфера ионосфераларга ухшаб, моддий системадир. унинг пайдо булишида инсоннинг илмий тафаккури ва ижтимоий фойдали мехнати асосий ролларни уйнаган ва уйнайди. вернадский таълимотига биноан ноосфера дунёда аклли мавжудот инсоннинг пайдо булиши ва унинг таъсири остида вужудга келган "иккинчи табиатнинг" моддий кобигидир. чунки инсон дунёга келиб табиатга уз таъсирини утказиб, уни узига мослаб, айрим томонларини узгартириб, салбий таъсирини камайтириб ижобий жихатларини кучайтириб, шу «иккинчи табиатни» яратди. вернадский, бошка олимлар, жумладан узбек олимларининг ноосфера биосферанинг ривожланишининг тараккий этган, янада юксак боскичи булиб, унга инсон, унинг жамияти ва у яратган барча нарсалар киришини исботлаган. бу тушунча «жамият-табиат» деган схемага, яхлит тизимга инсон окилона, эхтиёткорона, уни асраб, авайлаб, уз отаси булмиш табиатга …
5
лар юритиб, и.а.каримов бунинг сабабини куйидагача изохлаб берган: «дунёда инсоннинг биологик тур сифатида яшашига бевосита хавф-хатар мавжуд. яъни ялпи ядро уруши хавфи анча камайган булса хам, экологик танглик хавфи, биогенетик бузилишлар хавфи тахликали холатда сакланиб колмокда.» 3 - масала. табиат кишилик жамиятининг вужудга келиши ва тараккиётининг табиий шароитлари ва моддий заминидир. табиат пойдевор булса, жамият унинг усткурмаси-биносидир. булар орасидаги муносабат жуда мураккаб булгани учун уни фалсафий тушуниш хам осон эмас. мадомики жамият табиатнинг махсули, унинг эволюцион тараккиётининг чуккиси экан, инсон унинг арзанда фарзанди, содик дусти, гохо душмани хамдир. юкори билимли, юксак илмли, акл фаросатли баркамол фарзандлар ота-онага арзигулик яхшиликлар келтирадилар; нокобил, билимсиз, онгсиз, бемаъни, мутаассиб, ахлоксиз фарзандлар ота-онага озор етказадилар. шунга ухшаб, такомиллашган жамият хам табиатга шундай^яхшилик ёки офат, талофат келтиради. табиатнинг махсули, зурриёти булган жамият ижтимоий мехнат ва узаро алркадорлик, муомала ва бир-бирига таъсир натижасида аста-секин тараккий этиб, хозирги холатига келган. ¥али бу такомиллашув тугагани йук. ¥али ижтимоий, иктисодий …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "табиатни фалсафий тушуниш ва унинг табиий, техник фанлар учун ахамияти"

1354358568_40398.doc www.arxiv.uz режа: 1. табиат, у билан инсон уртасидаги муносабатлар. 2. xix аср иккинчи ярми ва xx асрда табиатга вахшийларча муносабат ва унинг окибатлари. 3. табиат ва жамият орасидаги муносабатларнинг фалсафий муаммолари. 1 - масала. мазкур курсимизнинг 1 - лекциясида табиат тушунчасига таъриф берилган эди. уни эслатиб утамиз, табиат деб, узининг гоят чексиз шакллари билан инсониятни куршаб турган органик ва анорганик оламни, усимлик ва хайвонот дунёларига айтилади. инсон эса табиатнинг бир булаги; тирик организм сифатида табиат конунларига буйсунади. бу унинг табиий /биологик/ мохиятидир. шу билан бирга инсон муайян бир жамиятда яшагани учун унинг ижтимоий /социал/ мохияти хам бор. у жамият конунларига хам буйсунади. инсон билан табиат уртасидаги муносабатларнинг х...

DOC format, 51.5 KB. To download "табиатни фалсафий тушуниш ва унинг табиий, техник фанлар учун ахамияти", click the Telegram button on the left.