madaniyatni falsafiy tushunish

DOC 49.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1353329322_39944.doc www.arxiv.uz reja: 1. kirish 2. madaniyatni falsafiy tushunish k i r i s h madaniyat va tsivilizatsiya tushunchalarini batafsil tahlil hilish barcha davrlarda zarur ahamiyatga ega. chunki bu tushunchalar kishilik jamiyati hayotini qay darajada rivojlanganligini ifodalovchi tushunchalardir. madaniyat va tsivilizatsiya umumtarixiy, umumfalsafiy tu-shunchalar bo’lib, falsafa,sotsiologiya, tarix, siyosatshunoslik fanlarida turlicha talqin qilingan. shu sababdan ushbu tushuncha-larni falsafiy jixatdan tahlil qilish, falsafiy aspektlarini o’rganish dolzarb axamiyat kasb etadi. xxi asrda kishilik jamiyatini madaniyat tiplarining «aralashmasi» deb atash mumkin. bu jarayonga globalizatsiya va geopolitikaning ham ta‘siri katta. yuqoridagi muloxazalar kelib chiqib, ushbu ma‘ro’za matnida madaniyat va tsivilizatsiya tushunchalari, ularning o’zaro aloqador-ligi, madaniyatnig ijtimoiy funktsiyalari, madaniyatning tarkibi bo’lmish qadriyatlar shakllari haqida batafsil mulohaza yuri-tiladi. . binobarin, o’zbekistonda insonparvar, demokratik jamiyat barpo etilayotgan bugungi kunda madaniyat va tsivilizatsiya muammolarini o’rganish va o’rgatish alohida ahamiyat kasb etadi. ushbu ma‘ro’za matnida aynan ana shu sohadagi bilimlar umumlashtiriladi, mutaxassislar mulohazalari asosida qator xulosalar qilinadi. «madaniyat» tushunchasi umumfalsafiy …

b talqin qilinadi. ikkinchidan, moddiy va ma‘naviy madaniyat bir–biridan ajratib qo’yiladi. moddiy va ma‘naviy qadriyatning bo’linishi shartli va nisbiy xarakterga ega bo’lib, ularni bir-biridan ajratib talqin qilish maqsadga muvofiq emas. bu ikki tushuncha yaxlit sistemaning elementlari sifatida biri ikkinchisini to’ldirib turadi. bu ayniksa ilmiy-texnik taraqqiyot sharoitida moddiy va ma‘naviy madaniyat integratsiyasida yaqqol kuzga tashlanadi. masalan, ma‘naviy madaniyatning moddiy tomoni roli va ahamiya-tining oshib borishi (radio, televidenie, kino, o’quv trenajer-lari), ikkinchi tomondan moddiy madaniyatdagi ma‘naviylik rolining kuchayishi (bunday holatga dizaynni misol qilish mumkin) ana shunday integratsiya mahsulidir. 2 aksiologik yondashuv. bu yondashuvda jamiyatning, insonning madaniy saviyasi darajasi ob‘ektni o’z etaloni bilan taqqoslash yordamida aniqlanadi. ko’rinib turibdiki, ushbu yondashuv nisbiy xarakterga ega. xususan, yevropotsentrizm turli mintaqalardagi madaniy taraqqiyotni yevropa madaniyati singdirganligi daraja-siga qarab belgilaydi. ayni paytda yevropa madaniyatida qoloqlik belgisi sanalgan ayrim fenomenlar o’zga madaniyat tiplarining o’ziga xos xususiyati ekanligi e‘tibordan chetda qoladi. 3.faoliyatli yondashuv madaniyatni faoliyatning insonga xos shakli sifatida tahlil …

ga yordam beradi. ko’rinib turibdiki, madaniyat sohasiga doir xususiyatlarni turlicha ifodalash va tasvirlash mumkin, biroq bunda har safar tadqiqotning aniq maqsadlariga asoslanamiz. shunga qaramasdan ushbu tushunchaning asosiy mazmuni e‘tiroz tug’dirmaydi. moddiy va ma‘naviy qadriyatlar yig’indisi, shuningdek ularni yaratish yo’llari, ulardan kishilik jamiyatining taraqqiyot yo’lida foydalanish malakasi, ajdoddan avlodlarga yetkazish yo’llari madaniyat deb yuritiladi. madaniyatning boshlang’ich shakli va manbai inson mehnati hamda uning natijalari bilan bog’liq. madaniyatning ikki shakli mavjud. jamiyatda mavjud bo’lgan ishlab chiqarish vositalari va ijtimoiy borliqdan o’rin olgan mehnat vositalari moddiy madaniyatni tashkil etadi. moddiy madaniyat tabiatning inson tomonidan o’zlashtirilganligi darajasini ko’rsatuvchi tushunchadir. ma‘naviy madaniyatga esa fan, uning yutuqlarining ishlab chiqarish va maishiy hayotga joriy etilishi ta‘lim va maorif, tibbiyot, san‘at, axloq, jamiyat a‘zolari ehtiyojlari va manfaatlarining rivojlanganligi darajasi kiradi. ma‘naviy madaniyat, albatta, moddiylashgan holda mavjud bo’ladi. madaniyat - insoniyat tafakkurining mahsuli bo’lib, uni tashkil etgan ma‘naviy ne‘matlar bir tarixiy davr miqyosida emas, insoniyat tarixi davomida majud bo’ladilar. …

ndan avval mavjud bo’lmagani kabi inson ham madaniyatsiz va undan avval mavjud bo’lmaydi: madaniyat - insonning ajralmas xususiyatidir. binobarin madaniyatli bo’lib tug’ilmaydilar, madaniyatli inson sifatida shakllanadilar. madaniyat ham o’tmishni, ham bugunni, ham kelajakni qamrab oluvchi ijtimoiy fenomendir. o’tmish madaniyati bizning hayotimizda, bugungi zamon kishisining ijtimoiy qiyofasida saqlanib qoladi. ayni paytda bugunning kishisi kelajak madaniyati uchun ham mas‘uldir. hozirgi zamon kishilari yaratgan moddiy va ma‘naviy ne‘matlar kelajak madaniyatining qiyofasini belgilab beradi. obrazli qilib aytganda, madaniyat - koinot “jismining” yuqori qatlamidir. u inson bilan birga yuzaga kelib, uning bilan birga yashaydi. šadimgi zamon faylasuflari, ulardan keyin ijod qilgan mutafakkirlar ham madaniyatni shu tarzda tasavvur etganlar. vernadskiyning noosferasi, teyyar de sharden inson falsafa-sining kulturalogik mazmuni, gumanistlar qarashlarning mohiyati bunga misol bo’la oladi. bu qarashlarda madaniyat tabiatga qarshi qo’yilmaydi, aksincha u koinot taraqqiyotining zaruriy oqibati sifatida talqin etiladi. albatta koinot va madaniyatni, ruhni va materiyani bir-biriga qarama-qarshi qo’yish mantiqsizlik bo’lar edi. madaniyat tarkibiy qismlarining …

is madaniyatda ham turli tafovutlardan qat‘iy nazar jamiyatning barcha a‘zolari uchun qadrli bo’lgan moddiy va ma‘naviy ne‘matlar borki, ularning yig’indisi jamiyat madaniyatini tashkil qiladi. yuqoridagi fikrlarimizdan quyidagi xulosalar kelib chiqadi: madaniyat mohiyatini aniqlashga empirik-tasviriy, aksiologik, faoliyatli va boshqa yondashuvlar mavjud. yondashuvlarning ko’pligi madaniyat mohiyati va tarkibining nihoyatda murakkabligidan dalolat beradi. yondashuvlar turlicha bo’lgani bois uning universal ta‘ri-fini keltirish mushkul. biroq uning moddiy va ma‘naviy qadriyatlar yig’indisi, ularni yaratish vositalari majmui, ushbu ne‘matlardan insoniyat progressi uchun foydalanish malakasi, ularni keyingi avlodlarga yetkazish yo’llari bilan bog’liqligi mutaxassislar tomonidan to’liq tan olinadi. madaniyat ikki shaklda - moddiy va ma‘naviy madaniyat tarzida mavjud. ayni paytda moddiylik va ma‘naviylik madaniyat tarkibida birlashib, o’ziga yaxlitlikni tashkil etadi. madaniyat nafaqat ratsionallik elementlaridan, balki hissiylik komponentlaridan ham tarkib topadi. shu bois uni faqat aqlning, yoki his-tuyg’uning mahsuli deb qarash mantiqsizlikdan o’zga narsa emas. adabiyotlar: 1.falsafa. q. nazarov tahriri ostida. toshkent, 2000, 257-266-betlar. 2.filosofiya. pod red. v. p. koxanovskogo. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "madaniyatni falsafiy tushunish"

1353329322_39944.doc www.arxiv.uz reja: 1. kirish 2. madaniyatni falsafiy tushunish k i r i s h madaniyat va tsivilizatsiya tushunchalarini batafsil tahlil hilish barcha davrlarda zarur ahamiyatga ega. chunki bu tushunchalar kishilik jamiyati hayotini qay darajada rivojlanganligini ifodalovchi tushunchalardir. madaniyat va tsivilizatsiya umumtarixiy, umumfalsafiy tu-shunchalar bo’lib, falsafa,sotsiologiya, tarix, siyosatshunoslik fanlarida turlicha talqin qilingan. shu sababdan ushbu tushuncha-larni falsafiy jixatdan tahlil qilish, falsafiy aspektlarini o’rganish dolzarb axamiyat kasb etadi. xxi asrda kishilik jamiyatini madaniyat tiplarining «aralashmasi» deb atash mumkin. bu jarayonga globalizatsiya va geopolitikaning ham ta‘siri katta. yuqoridagi muloxazalar kelib chiqib, ushbu ma‘ro’za...

DOC format, 49.0 KB. To download "madaniyatni falsafiy tushunish", click the Telegram button on the left.

Tags: madaniyatni falsafiy tushunish DOC Free download Telegram