evolutsiyani tushunish

DOCX 5 pages 307.8 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 307.8 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

sun'iy tanlash 01.05.2020 yil dunyo bo'ylab safardan darvin tashqi muhit ta'sirida turlar o'zgarishi mumkin ekanligiga ishonch bilan qayt-di. geologiya, paleontologiya, so-lishtirma anatomiya, embriologiya fan dalillari turlar turg'un emas, balki o'zgaruvchan ekanligidan dalolat beradi. shunga qaramay o'sha davrdagi hukmron dunyoqarash ta'sirida bo'lgan ko'p tabiatshunos olimlar bir turning boshqa turga aylanganligini ko'rmaganliklarini ro'kach qilib, organik olam evolutsiyasini tan olmas edilar. shu bois yosh darvin o'z faoliyatini evolutsion jarayon mexanizmlarini aniqlashdan bosh-iadi. awalo xonaki hayvon, madaniy o'simlik navlarining xilma-xilligi sabablarini o'rgandi. ongsiz tanlash. arxeologiya ma'lumotlarining ko'rsa-tishicha, odam paydo bo'lmasdan ilgari yer yuzida madaniy o'simliklar, xonaki hayvonlar bo'lmagan. ibtidoiy odamlar yowoyi hayvonlarni ovlash, tabiatda yowoyi holda o'suvchi o'simliklarning urug'larini, mevalarini va boshqa qismlarini iste'mol qilish bilan hayot kechirganlar. bundan 9—10 ming yil oldin yowoyi hayvon bolalarini qo'lga o'rgatish, yowoyi o'simliklar orasidan oziqabop xillarini o'z kulbalari atrofiga ekish rasm-rusum tusini olgan va bu tajriba avloddan avlodga berila borgan. insonlar har gal qo'l ostidagi hayvonlar, o'simlikjar …

2 / 5

yli xerida yashovchi qabilalar dfag.-chilik paytda vidra ovlashda unchaiik ko'mak bermaydigan it hamda mushuklami yeb, ko'mak. beruvchi itlarni saqlab qolgan-larini ko'rgan. markaziy osiyoda ongsiz tanlash tufayli bug'-doyning doni to'kilmaydigan, poliz ekinlarining, mevali daraxt-larning dastlabki mahalliy navlari chiqarilgan. ongsiz tanlash yo'ii bilan nav, zot chiqarish ishlari uzoq muddatni talab etgan, ongli tanlash. keyinchalik odam ongining o'sishi, fan va texnikaning rivojlanishi tufayli odamlarning oziq-ovqati, kiyim-kechagi, dori-darmonga bo'lgan talabining ortishi bilan ongli tanlash nav, zot chiqarish ishida asosiy o'rinni egallagan. bunda yaratilmoqchi bo'lgan o'simlik navi, hayvon zoti qanday ijobiy belgi-xossalarga ega bo'lishi oldindan rejalashtirilgan. so'ngra ana shu reja asosida sun'iy tanlash olib borilgan. bu esa yangi zot, navlar chiqarish muddatining qisqarishiga va tanlash nati-jasining ko'p jihatdan samarali bo'lishiga imkon bergan (8—9-jadvallar). 8-jadval sun'iy tanlash natijasida g'o'zada xo'jalik uchun qimmatli belgilarning o'zgarishi yillar har gektardan olingan hosil sentnerda ko'sakning vazni (g) tolaning uzunligi (mm) tola chiqishi % 1923 10,8 4,8 27 30 1940 15,0 …

3 / 5

urishqoq, to'rtinchisi esa dum patlari uzun, chi-royli zotini chiqarishni maqsad qilib qo'ygan va o'z maqsadiga asta-sekin erisha borgan. sun'iy tanlashni turlicha yo'nalishda olib borish barcha organizmlarga taalluqlidir. qovunlarning ertapishar (handalaklar) yozgi yupqa va qalin po'choqli hamda kuzgi, qishki navlarini (39-rasm), qo'ylarning qorako'l, hisor, otlarning axaltaqa qora bayir zotlari yaratilganligi bunga yorqin misoldir. markaziy osiyoda faqat qovainlarning emas, balki kalta poyali bug'doy, no'xat, sabzi, o'rik, xandon pista, shaftoli, anor, anjir, uzum, yong'oq, olma va boshqa o'simliklaming turli-tuman navlari yaratilgan. sun'iy tanlash jarayonida inson o'zi uchun foydali belgi-xossalarini mumkin qadar keskin o'zgartirishga harakat qilgan. bo'rdoqi qo'y, cho'chqa zotlari, urug' bermaydigan o'simlik navlari, itlaming junsiz, kaptarlarning shamolga qarshi ucha olmaydigan tovus kaptar zotlari chiqarilganligi yuqoridagi fikrni tasdiqlovchi dalillardir. ba'zi madaniy o'simlik navlari, hayvon zotlarining yowoyi ajdodlari bir tur, boshqalariniki esa ikki-uch tur hisoblanadi. masalan, har xil it zotlari chiyabo'ri va bo'ridan, qo'ylar arxar, muflan, argali kabi yowoyi ajdod turlar-dan, tovuq zotlari esa yowoyi …

4 / 5

soslagan. darvin sun'iy tanlash bilan yowoyi hayvonlarni xonaki-lashtirish mumkinligini tajriba orqali isbotlash imkoniyatiga ega bo'lmagan. xx asrning ikkinchi yarmida akademik d. k. be-lyayev sun'iy tanlash yo'li bilan yowoyi hayvonlarni xonaki-lashtirish mumkinligini tajriba orqali isbotlab berdi. u kumush-simon qora tulkilar ustida kuzatish ishlarini olib borib, ularning odamga nisbatan xatti-harakati har xil ekanligini aniqladi. tulkilaming bir guruhi odamga tashlanuvchan, o'ta tajovuzkor,41-rasm. tovuq zotlari va ularning yowoyi ajdodi. ikkinchi guruhi odamga tashlanishga qo'rqib turadigan. lekin unga tashlanishni xohlaydigan, uchinchi guruhi esa xotirjam izlanuvchi instinktli tulkilar ekanligi ma'lum bo'idi. k.d. be-lyayev uchinchi guruhga mansub erkak va urg'ochi tulkilarni ajratib, alohida urchita boshladi. nasllar orasidan olim yana odamga tez ko'nikuvchi tulkilarni tanlab bordi. bunday tulkilar-ning bir necha avlodida sun'iy tanlash o'tkazish natijasida xuddi xonaki itlarga o'xshash, ya'ni odamga tez o'rganadigan, erkala-ganda xursand boiadigan tulkilar chiqarildi. xatti-harakatiga qarab o'tkazilgan sun'iy tanlash natijasida tulkilarning mor40-rasm. kaptar zotlan va ularning yowoyi ajdodi. fologik va fiziologik belgilari ham o'zgardi. …

5 / 5

am, ularning barchasida gul, ildiz tuzilishi o'zaro o'xshash bo'ladi. kapalakgulda aksincha gullari xilma-xil bo'iib, barglari o'zaro o'xshashdir. chunki kapalakgulda inson o'zining estetik ehtiyojiga mos gul tuzilishiga ahamiyat bergan. bunday holatni hayvonlarda ham ko'rish mumkin. masalan, jundor qo'ylarning juni yuqori baholanadi. shu bois har xil qo'y zotlarining juni bir-biridan keskin farq qiladi. qoramollarda esa bunday emas. darvin sun'iy tanlashining muvaffaqiyatli chiqishida quyidagilarga: 1. tanlash uchun olingan organizmlarning son jihatdan ko'pligiga. 2. ulardagi individual o'zgaruvchanlikka. 3. seleksionerning tajribasi, sinchkovligiga. 4. tanlash olib borilayotgan organizmlarning nazoratsiz chatishmasligiga. 5. tanlash ta'sirini irsiy o'zgaruvchanlik tufayli to'plana borishiga bog'liq ekanligiga o'z e'tiborini qaratdi. muxtasar qilib aytganda yangi zot va navlarni yaratish metodi hisoblangan sun'iy tanlash o'zida bir-birini to'ldiruvchi uch hodisani: — ko'zlangan maqsadga mos organizmlami tanlash va saqlashni; · inson talablariga mos bo'lmagan organizmlami yaroqsiz-ga chiqarishni; · chatishtirish uchun zarur bo'lgan ota-ona formalarini sa-ralash hamda ulardan yangi-yangi nasi olishni mujassamlashti-radi. binobarin, yangi nav va zot chiqarishda …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsiyani tushunish"

sun'iy tanlash 01.05.2020 yil dunyo bo'ylab safardan darvin tashqi muhit ta'sirida turlar o'zgarishi mumkin ekanligiga ishonch bilan qayt-di. geologiya, paleontologiya, so-lishtirma anatomiya, embriologiya fan dalillari turlar turg'un emas, balki o'zgaruvchan ekanligidan dalolat beradi. shunga qaramay o'sha davrdagi hukmron dunyoqarash ta'sirida bo'lgan ko'p tabiatshunos olimlar bir turning boshqa turga aylanganligini ko'rmaganliklarini ro'kach qilib, organik olam evolutsiyasini tan olmas edilar. shu bois yosh darvin o'z faoliyatini evolutsion jarayon mexanizmlarini aniqlashdan bosh-iadi. awalo xonaki hayvon, madaniy o'simlik navlarining xilma-xilligi sabablarini o'rgandi. ongsiz tanlash. arxeologiya ma'lumotlarining ko'rsa-tishicha, odam paydo bo'lmasdan ilgari yer yuzida madaniy o'simlik...

This file contains 5 pages in DOCX format (307.8 KB). To download "evolutsiyani tushunish", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsiyani tushunish DOCX 5 pages Free download Telegram