туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши

DOC 116,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663535245.doc туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши режа: 1. марказий осиё халқларида оила ва никоҳ муносабатлари. 2. шариат ва одат бўйича никоҳ. 3. туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши. марказий осиё халқларида оила ва никоҳ муносабатлари ўзбек халқи ўрта осиёнинг қадимий халқларидандир. бу халқнинг вужудга келиши, ривожланиши ва кўпайишини ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. бунинг бирдан-бир асоси никоҳ ва оила муносабатларидир. жуда қадим вактларда ҳозирги тушунчадаги никоҳ ва оила муносабатлари бўлмаган. дастлабки вақтларда гурухий никоҳ, умумий эр-хотинлик бўлган. зардўштийлик динининг муқаддас китоби «авесто» бир қанча халқларнинг ижтимоий-сиёсий, ахлоқий карашларнинг вужудга келиши ва ривожланиши тарихини ўрганишда қимматли манбадир. «авесто» да инсоний бурч фақат ахлоқий йул-йуриқларни ўзлаштиришдан иборат бўлмай, балки инсон оилавий турмуш, яхши турмуш ўртоғи, фарзандлар тўғрисида ҳам ўйлаши зарурлиги таъкидланади. ўша даврда эркаклар 16 ёшдан уйланиб, бир нечта хотин олиш ҳуқуқига эга бўлганлар. «авесто» да қайд қилинишича эркак киши аввало уйланиши учун моддий ва маънавий тук ва жисмонан бақувват бўлиши лозим; …

мги юнон тарихчиси стробан (мил. ав 64-23 й) «ҳар бир массагетнинг ўз хотини булган»4 деб ёзади. ўрта осиёда аёлларга қадимдан катта ҳурмат билан қаралган. улар жамиятда эркаклар билан тенг ҳуқуқлардан фойдаланганлар. геродотнинг «тарих» асарида тасвирланган массагетлар маликаси тўмарис образи. маказий осиё халқларининг машхур достонлари «уғизнома», «алпомиш», «монос» ларда никоҳ билан боғлик урф одатларда йигитларнинг жисмоний ва аклий коблиятларига алохида эътибор қаратилган. милодий – 7 – 8 асрларга оид сўғд ёзувлари орқали оила-никоҳ муносабатлари тўғрисида ноёб ёдгорликлар етиб келган. шартли равишда hov-3 деб белгиланган сўғдча никоҳ гувохномаси томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилаб беради. сўғдча никоҳ гувохномаси «тархун подшолигининг x йилидир. масвугич йилининг осмонруч куни. лақаби нидом булган уттакин навекат ҳукмдори чер вахзанак ўғлининг ҳомийлигидаги бир аёлни ўзига хотинликка олади. хотиннинг номи дугдгунча, лақаби эса чата-вийуснинг қизи. чернинг ўзи химоясидаги (бу аёлни) акоидга мувофик шундай шартга биноан бахш этди. уттакин бу чатани севикли хотин сифатида ҳурмат ва эхтиром билан озиқ-овқат, кийим-кечаги, безак …

а келса, бу ҳолда уни кўйиб юборсин, (лекин унга) озиқ-овқат берсин, (бирга хаётлари вактида) олган нарсалари билан ҳамда товон пули билан (бошқа) шартларсиз уни жўнатиб юборсин. шунда уттакин чатага бошқа (хеч нарса) товондор бўлиб қомайди ва туламайди ва шундан кейин у ўзига ёққан аёлга уйлана олади. агар чата уттакинга бундан буён хотин бўлмаслик қарорига келса, ундан хотинликдан чиқиб кетсин. бу ҳолда у уттакинга кийишга яроқли кийимлар қолдирсин. (тунда) уттакиндан олган безак тақинчоқларни (ва бошқа) нарсаларни ташлаб кетсин. чата ўзига тегишли ва биргаликдаги ҳаёти давомида орттирган мулкини олиб кетсин. ва у бошқа (хеч нарсага) товондор бўлмасин, тўламасин. шундан кейин чата ўзи хохлаган эркакни ўзига эр қилиши мумкин. агар уттакин (ажримдан сунг) жиноят қилса, бунинг учун ўзи жавобгар бўлсин. агар уттакин кимнингдир қуллигига тушиб қолса, қарз бадалига қул бўлса, асирликка тушса, бирор кимсанинг ҳомийлиги асосидаги мулкка айланса, бу ҳолда чата ўзидан бунёд бўлган авлоди билан бирга ҳеч қандай мажбуриятсиз озод қилинмоғи лозим. …

ндан бевосита ёки сиртдан тортиб олса, уни таҳқирласа, уттакин ҳолда мен уни шу захотиёқ ҳеч қандай зиён-захматсиз озоб қиламан. борди-ю, агар чата мен билан қолишни ихтиёр қилмаса, ёки мен уни ўзим қўйиб юборсам, уни сенга ва сенинг ўғилларингга ҳамда уруг-ужутинга соғлом, зиён-захматсиз етказиб бераман, топшираман. агар уни зиён-захматсиз етказиб бермасам, у ҳолда 100 динорий дрҳам, кумуш муомилада амал қилиши тасдиқланган хилидан, яхши сақланган (тоза сифатли) пул қарз бўламан, (карзни) узаман ва сенга тўлайман. шу пулни сенга тўламасам у ҳолда 10 дрҳамига 2 дрҳамдан пеня тўлаш эвазига қарз сифатида сақлайман». уттакин ўғиллари ва уруг-ужути билан чернинг ўзига ва угилларига шу шартлар ва 100 дрҳам юзасидан лакаби нивудак булмиш нипак вурз углини жавобгар сифатида тайин этди (яъни агар уттакин шартларни бажармаса нивудак – нипак вурз угли чер ва унинг угиллари олдида жавобгар булади. уттакинни шартларни бажаришга мажбур килади). чер ҳамда унинг уруг-ужути хохлаган кишисидан (уттакин ёки нипакдан) бу аёлни зиён-захматсиз, пулини пеняси …

ини қонунлаштирадиган алохида турдаги хусусий шартномани англатади. шариат бўйича никоҳ шартнома ҳарактерига эга булиб, хусусан олди-сотдига ухшаб кетади. бир томондан шартноманинг предмети - келин, иккинчи томондан - сотиб олувчи сифатида куёв катнашиб, келинга белгиланган маълум бахони, яъни шартноманинг асосий шарти хисобланган туловни – калин ва махрни тулашдан иборат. давлат тунтаришига кадар туркистонда мусулмонлар уртасида никоҳ килинаётганда, чинакам олди-сотдига айланиб, келин томон калинни иложи борича купрок олишга, куёв томон эса, аксинча, бериладиган калинни камайтиришга ҳаракат қилишган. пировардида, куёвнинг маблаги, келиннинг хусни ва холатини хисобга олиб, томонлар маълум микдорга келишганлар. шариат бўйича никоҳ шартномаси одатий шартномалардан фарк килган. у умрбод тузилган. шариат мудаттли шартларга йул куймаган. агар никоҳ ахдида муддатли шартларга маълум хафта, ой ёки йилга йул қўйилган булса, бундай никоҳ хакикий эмас деб саналган. шундай килиб, эр хотинни ашё сифатида сеп моллари билан сотиб олган. бу холатдан келиб чиккан ҳолда хотин эрнинг ҳамма истак-талабларини кондириши лозим булган. шариатда никоҳнинг шартнома ҳарактерига …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши"

1663535245.doc туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши режа: 1. марказий осиё халқларида оила ва никоҳ муносабатлари. 2. шариат ва одат бўйича никоҳ. 3. туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши. марказий осиё халқларида оила ва никоҳ муносабатлари ўзбек халқи ўрта осиёнинг қадимий халқларидандир. бу халқнинг вужудга келиши, ривожланиши ва кўпайишини ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. бунинг бирдан-бир асоси никоҳ ва оила муносабатларидир. жуда қадим вактларда ҳозирги тушунчадаги никоҳ ва оила муносабатлари бўлмаган. дастлабки вақтларда гурухий никоҳ, умумий эр-хотинлик бўлган. зардўштийлик динининг муқаддас китоби «авесто» бир қанча халқларнинг ижтимоий-сиёсий, ахлоқий карашларнинг вужудга келиши ва ривожланиши тарихини ўрганишда қимматли манбадир. «авест...

Формат DOC, 116,0 КБ. Чтобы скачать "туркистон ўлкасида никоҳ муносабатларининг тартибга солиниши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: туркистон ўлкасида никоҳ муноса… DOC Бесплатная загрузка Telegram