махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши

DOC 98,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1662751703.doc махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши республикамиз ўз мустакиллигини кўлга киритган кундан бошлаб халкимиз маънавий-маданий бойликларини хар томонлама ўрганиш, уларни келгуси авлодларга тўлиқ етказиш ва хозирги авлодни улардаги ижобий анъаналар асосида тарбиялаш долзарб вазифалардан бирига айланиб бормокда. узок тарихга эга бўлган ўзбек халки, унинг юксак маданияти, кадриятлари, бой илмий мероси бутун жахоннинг диккат - эътиборини ўзига жалб этиб келган ва келмокда. ибн сино, беруний, улугбек, мухаммад ал-хоразмий, махмуд замахшарий каби буюк аждодларимизнинг номлари ва яратган асарлари машхур бўлиб, уларнинг ижодлари жахон маданияти хазинасига кўшилган бебахо бойлик бўлиб хисобланади. аммо шу алломалар яратган илмий асарлар, ёзма ёдгорликларнинг аксарияти тўлалигича ўрганилган эмас. мустакиллик йилларида буюк ватандошларимиз катори абул - косим махмуд замахшарий мероси хам хар томонлама ўрганила бошланди. махмуд замахшарий ўз ижодининг катта кисмини араб тилшунослигига багишлаб, шу мавзуда ноёб асарларни мерос килиб колдирган. унинг машхур ва нисбатан кенгрок ўрганилган асарларидан бири - …
2
мусий асар булиб, бу каби асарлар филология фани тарихида кам учрайди. “мукаддамату-л-адаб”нинг биринчи исмлар кисми том маънода замонавий энциклопедик лугат вазифасини ўтаса, унинг иккинчи феъллар кисми араб тили грамматикаси коидалари асосида юксак илмий савияда мукаммал тузилган. “мукаддамату-л-адаб” асарининг ёрдамчи сўзлар (харфлар), исмларнинг турланиши, феълларнинг тусланиши каби учинчи, тўртинчи, бешинчи кисмлари соф араб тилининг грамматик коидаларига багишланган1. жумладан, мазкур асарнинг учинчи кисми - харфлар (ёрдамчи сўзлар) бобига батафсилрок тўхталиб ўтсак. ушбу боб, юкорида айтилганидек, араб тилининг грамматик коидаларига багишланган. маълумки, араб тилида сўз туркуми уч кисм: исм - الإسم, феъл – الفعل ва харф - الحرف дан иборат. “харф” деганда араб тилида алохида ишлатилмайдиган, бошка сўзлар билан бирикиб келгандагина маъноси англашиладиган ёрдамчи сўз ва кўшимчалар тушунилади2. араб тилида харфлар шунчалик кўп кўлланиладики, исмнинг ёки феълнинг хакикий маънолари хам харфлар ёрдамида англашилади. араб тили грамматикасидаги харфларнинг ўрни жуда мухим бўлиб,“мукаддамат-ул адаб” асарида келтирилган харфларнинг деярли барчаси хозирда кенг кўлланилади. шу боисдан, уларни …
3
мана шу ёрдамчи сўзларга багишланган. ушбу кисм саккиз фаслдан иборат бўлиб, улар куйидагилардир: 1. فصل فى الحروف التى تجر الأسماء - исмларни караткич келишикда бўлишини талаб килувчи харфлар фасли. 2. فصل فى الحروف التى تنصب الأسماء - исмларни тушум келишигида бўлишини талаб килувчи харфлар фасли. 3. فصل فى الحروف التى تنصب الاسم و ترفع الخبر- исм билан ифодаланган эгани тушум келишикда, кесимни бош келишикда бўлишини талаб килувчи харфлар фасли. 4.فصل حرفان يرفعان الاسم و ينصبان الخبر - исм билан ифодаланган эгани бош келишикда, кесимни тушум келишикда бўлишини талаб килувчи икки харф фасли. 5.فصل فى الحروف التى تنصب المضارع - хозирги келаси замон феълини “насб” (фатхали) холатида бўлишини талаб килувчи харфлар фасли. 6. فصل فى الحروف التى تجزم الفعل- феълни “жазм” (сукунли) холатида бўлишини талаб килувчи харфлар фасли. 7.فصل فى الحروف العطف - богловчилар фасли. 8.فصل فى حروف غير عاملة - исм ва феълларни ўзгартирмайдиган харфлар фасли махмуд замахшарий мана шундай …
4
а еттита юклама келтирилган бўлиб, булар куйидагилар: «истиснолик» маъносини билдирувчи-إلاّ , ундов-чакирикни ифодаловчи يا, أ يا, هيا, أىُّ, يا- маъносини англатувчи الهمزة , яъни أ хамда замонавий ўзбек арабшунослари «биргалик тўлдирувчиси» деб номлайдиган - و богловчиси. учинчи фасл - «исм билан ифодаланган эгани тушум келишикда ва кесимни бош келишикда бошкарувчи юкламалар фасли»да замонавий араб грамматистлари «эгага таъсир килувчи юкламалар», араб нахвчилар" إنّ و أخواتها" деб номлайдиган барчага маълум олти – إنّ , أنّ , كأنّ , ليت , لكنّ , لعلّ , юкламалари хакида маълумот берилган. шунингдек, «исм билан ифодаланган эгани бош келишикда, кесимни тушум келишикда бошкарувчи юкламалар» номли тўртинчи фаслда, لاва ما инкор юкламалари мисоллар ёрдамида санаб ўтилган. бешинчи фасл - «феълни «насб» холатига кўювчи юкламалар» фаслида хозирги келаси-замон феълини тушум келишигига кўювчи тўртта юклама берилган. улар: истакни билдирувчи أنْ, кучли инкор мазмунини ифодаловчи لنْ , иш-харакатнинг максад-сабабини англатувчи كي ва إننْ юкламаларидир. шунингдек, أنْ юкламасининг таркибида унинг маъносини …
5
вчилар келтирилган бўлиб, улар куйидагилардир : لو...ل , لو لا...ل , قد , س, سوف , كلاّ , هل, أم , أ, نعم , أجل , بلى, إيْ, инкор жавобларда кўлланилувчи - لا юкламаси , хамда أيْ , إمّا...و إمّا , أمّا...ف , أ لا , أ ما лар. махмуд замахшарийнинг «мукаддамату-л-адаб» асарида жами етмиш битта юклама, кўмакчи ва богловчилар хакида маълумот учратамиз. шуни айтиб ўтиш жоизки, «мукаддамату-л-адаб»нинг харфларга багишланган кисми жуда мухтасар ва мукаммал тарзда, харфларга хеч бир шарх берилмаган холда ёзилгандир. хулоса килиб шуни айтиш мумкинки, тил доимо ривожланиб боради. у ривожланишдан тўхтамайди. мумтоз нахвшунос олимимиз махмуд замахшарий харфлар туркумини мана шундай ўзига хос ва бетакрор тарзда тасниф килганларининг гувохи бўлдик. харфларни хеч бир араб тилига оид дарсликда замахшарийнинг асарида берилгани каби бир жойга жамланган холда таснифланмаганлигини айтиб ўтиш жоиздир. фойдаланилган адабиётлар рўйхати. 1. гранде б. м. курс арабской грамматики в сравнительно- историческом освещении. – м.: вост. лит.,1963. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши" haqida

1662751703.doc махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши республикамиз ўз мустакиллигини кўлга киритган кундан бошлаб халкимиз маънавий-маданий бойликларини хар томонлама ўрганиш, уларни келгуси авлодларга тўлиқ етказиш ва хозирги авлодни улардаги ижобий анъаналар асосида тарбиялаш долзарб вазифалардан бирига айланиб бормокда. узок тарихга эга бўлган ўзбек халки, унинг юксак маданияти, кадриятлари, бой илмий мероси бутун жахоннинг диккат - эътиборини ўзига жалб этиб келган ва келмокда. ибн сино, беруний, улугбек, мухаммад ал-хоразмий, махмуд замахшарий каби буюк аждодларимизнинг номлари ва яратган асарлари машхур бўлиб, уларнинг ижодлари жахон маданияти хазинасига кўшилган ...

DOC format, 98,0 KB. "махмуд замахшарийнинг “мукаддамат-ул-адаб” асарида харф туркумининг ифодаланиши"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.