алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девони

DOCX 5 pages 18.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девонида 4 та таржеъбанд мавжудлигини кўрамиз. шоир девонига киритилган тўртта таржеъбанднинг учтаси йигитлик даври лирикасига тааллуқли, биттаси қарилик даврига мансуб шеърлари орасида келтирилган. таржеъбандлар мавзу доираси ва умумий руҳи билан бир-бирига яқин турса ҳам, уларнинг ҳар бири ўзига хос йўналиш ва услубга эга. шунингдек, тузилиш жиҳатидан ҳам улар орасида маълум тафовутлар мавжуд: дастлабки биринчи таржеъбанд 10 банд, ҳар бандда 10 байт, жами 100 байт, иккинчи таржеъбанд 8 банд, 11-12 байтдан 103 байт, учинчи таржеъбанд 7 банддан, 8 байт 56 байтдан иборат бўлса, охириги таржеъбанд 10 банддан ташкил топган 11 байтдан жами 110 байт. навоийнинг борлиқ, табиат қонуниятлари ҳақидаги мулоҳазалари ҳамда таассуротларининг бадиий ифодасидан иборат. “ғаройибус-сиғар” даги биринчи таржеъбандда асосий мақсад май мавзуи орқали амалга оширилади. лирик қаҳрамон ринд. бу ўн байтли ўн банддан (ҳаммаси 100 байт) иборат таржиъбандда шоир реал ҳаёт жараёнида юз берган ғамгин кайфиятини тасаввуфга боғлаб тасвирлайди. бундаги тасаввуфона атамалар: хирқа, сафол, мурид, муғбача, …

2 / 5

май истаб исён қилмоқда. ошиқ қалби ишқ туфайли беғубор шишага айланади. унга озор етса, синиб кетиши турган гап. уни доимо пок ва тоза тутиш лозим. бу олам ҳақсизликлари туфайли ошиқ қалби синган ва унга далда фақат “ёр”га бўлган ишқдир, чунки бундан ўзга маъқул даво йўқдир. айнан шу сабабдан пиру муршид, ошиқлар маскани (харобот) аро лирик қаҳрамон йўл кўрсатувчи муршид излайди ва унинг кўрсатган сулуки туфайли ошиқ яна ўз маъшуқаси йўлида жазб этади. унда садоқат ва “ёр”га муҳаббат биринчи ўринда туради. зеро, тасаввуфда аллоҳга муҳаббат энг олий ўриндадир. навоийнинг ушбу таржеъбанди жуда кенг маъноларни ўзида жамлаган, “ундан ҳар ким ўз идишига яраша сув олади”, баҳрамандлик бахтига муяссар бўлганлар навоийнинг ҳақиқий ишқ ҳақидаги фикрларини уқиб оладилар. алишер навоийнинг ушбу таржеъбанди ўзбек мумтоз шеъриятида қўлланилган баҳрлардан бири бўлган мутақориби мусаммани маҳзуф ва мутақориби мусаммани мақсур вазнларида битилган: мутақориби мусаммани маҳзуф фаулун фаулун фаулун фаул v - - v - - v - - …

3 / 5

л ҳақиқий маҳбуб бўла олмайди. чунки у энг аввало нафсоний интилишлар билан боғлиқ. иккинчидан, у одамни моддий дунёга боғлаб қўяди. учинчидан, унга боғланиш ҳақиқий маҳбубдан чалғишга сабаб бўлади. пок инсоннинг севгилиси эса ҳақиқий маҳбуб бўлиши керак. навоий инсон учун ҳақиқий маҳбуб аллоҳ эканлигини таъкидлаб, ким шунга умид қилса ва интилса унинг бахти, омади ўшадир дейди. навоийнинг бу таржеъбанди бошқа таржеъбандларидан ҳар бир бандининг мақтаъси “жаҳон” сўзи билан бошланиши билан фарқланиб туради. демак, таржеъбанд тўққиз банд бўлса, ҳар бир бандининг бошланма байти ноанъананавий бир хил сўз бошланмасига эга. бу ҳар бир банддаги бошланма байт мазмуни бир хил дегани эмас. ҳар бир банд мақтаъсининг мазмуни, ифодаси, ғояси ўзга - ўзгадир. навоий таржеъбанд учун арузнинг ҳазажи мусаддаси маҳзуф ва ҳазажи мусаддаси мақсур вазнларини танлади. ҳазажи мусаддаси маҳзуф мафоийлун мафоийлун фаулун v - - - v - - - v - - ҳазажи мусаддаси мақсур мафоийлун мафоийлун мафоийл v - - - v - …

4 / 5

иб, ҳар бир банд ўн байтдан ташкил топган. бу таржеъбанд ҳам май, харобот, мастлиғ, соқий, шайх, ринд, хонақоҳ, дайр каби тасаввуфий мавзуда. бироқ, таржеъбанднинг бошқа бандларида суюкли ёр образи етакчилик қилади. таржеъбанднинг 2-, 3- бандлари ошиқ, ёрнинг майхорани кўрганликлари ҳақида. 4-, 5- бандларда ҳам ёр, ошиқ, майхора мавзулари давом эттирилади. 6-, 7- бандлар эса маҳбубанинг таъриф, тавсифи билан бошланади. таржеъбанднинг 8-, 9-, 10-бандлари тасаввуфий мазмунда бўлиб, навоийнинг биринчи таржеъбандига мазмун жиҳатдан ўхшаб кетади. биринчи банд қуйидаги байт билан бошланади: то харобот аромен дарди ошом мастлиғ бирла ишим айш мудом. восита байт эса қуйидагича такрорланиб келади: яна муғ дайрига кирдим сармаст, май тут эй муғбачаи бодапараст. навоийнинг юқоридаги тўртинчи таржеъбандида хафиф баҳрининг “солими махбун” шаҳобчаси вазнлари фаол иштирок этганлигини кўрамиз. фоилотун мафоилун фаилун -v - - v – v - v v – навоий таржеъбандларини мавзу жиҳатдан қуйидагича турларга бўлишимиз мумкин: 1.тасаввуфий харобот аро кирдим ошуфтаҳол, май истарга илгимда синғон сафол. …

5 / 5

алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девони - Page 5

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девони"

алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девонида 4 та таржеъбанд мавжудлигини кўрамиз. шоир девонига киритилган тўртта таржеъбанднинг учтаси йигитлик даври лирикасига тааллуқли, биттаси қарилик даврига мансуб шеърлари орасида келтирилган. таржеъбандлар мавзу доираси ва умумий руҳи билан бир-бирига яқин турса ҳам, уларнинг ҳар бири ўзига хос йўналиш ва услубга эга. шунингдек, тузилиш жиҳатидан ҳам улар орасида маълум тафовутлар мавжуд: дастлабки биринчи таржеъбанд 10 банд, ҳар бандда 10 байт, жами 100 байт, иккинчи таржеъбанд 8 банд, 11-12 байтдан 103 байт, учинчи таржеъбанд 7 банддан, 8 байт 56 байтдан иборат бўлса, охириги таржеъбанд 10 банддан ташкил топган 11 байтдан жами 110 байт. навоийнинг борлиқ, табиат қонуниятлари ҳақидаги мулоҳазалари ҳамда таассуротларининг бадиий ифодасидан ибора...

This file contains 5 pages in DOCX format (18.7 KB). To download "алишер навоийнинг “хазойин ул-маоний” девони", click the Telegram button on the left.

Tags: алишер навоийнинг “хазойин ул-м… DOCX 5 pages Free download Telegram