borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi

DOCX 40.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1734505135.docx borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi reja: 1. falsafa tarixida borliq muammosi. borliq shakllari. 2.substansiya muammosi. materiyaa tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. 3. olamning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi. 4.harakat tushunchasi. harakatning tiplari va shakllari. makon va vaqt. falsafa tarixida borliq muammosi. borliq shakllari. ontologiya tushunchasi. о‘quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni о‘rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bо‘lib, unda borliq va yо‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi о‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bо‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha о‘zaklarga ega bо‘lib (ontos – borliq, logos – sо‘z, ta’limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada alohida о‘rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya, aksiologiya, ijtimoiy falsafa, axloq, estetika, mantiq kabi tarkibiy qismlari paydo bо‘ldi. lekin ularning barchasi zamirida ontologiya …

mmosi falsafadagi har qaysi dunyoqarash va metodologik muammolarning asosi hisoblanadi. dunyoning mavjudligi, ya’ni borligi to’g’risida baxs yuritgan faylasuflar bu masalaga turlicha yondoshganlar: ularning ba’zilari, dunyo avval ham bo’lgan, hozir ham mavjud, bundan keyin ham mavjud bo’ladi deyishsa; boshqalari, dunyo avval mavjud bo’lmagan, ilk borliq bu olamdagi barcha narsa va hodisalarni yaratuvchi xudodir. ilk borliq, ya’ni birinchi mavjud-tangri olloh barcha mavjudod borlig’ining birinchi sababidir deyiladi. «ilk bor bo’lgan, (yani tangri)-deydi farobiy, o’zining asl mohiyati bilan boshqa barcha narsalardan farqlidir» (abu nasr farobiy «fozil odamlar shahri», 131 bet). chunki, u modda ham emasdir, sub’ekt ham emasdir, uning surhati ham bo’lmaydi, uning bir o’zi bu borliqda yakkayu-yagonadir, u shu jihatdan ham birinchidir. fan va amaliyot taraqqiyoti natajasida dunyoning yaratilganligi, uning fazo va vaqtda chegaralanganligi, cheklanganligi to’g’risidagi oldingi qarashlar asta-sekin cheksiz chegarasizligi, shu bilan birga uning bir butunligi, doimiyligi, abadiyligi to’g’risidagi qarashlar bilan almashinib borgan. abadiy dunyodagi barcha narsalar, turli-tuman jonsiz va jonli organizmlar, …

ilmiy va falsafiy tasavvurga ega bo’ladilar. borliqning asosiy shakllarini tabiiy borliq yoki tabiat borlig’i, inson borlig’i, ma’naviy borlig’i tashkil etadi. tabiiy borliq o’zaro bog’liq, lekin bir-biridan farq qiluvchi quyidagi ikki ko’rinishdan iboratdir: 1 .tabiatdagi narsa va hodisalarning, jism va jarayonlarning asl tabiiy borlig’i; 2.tabiytdagi narsa va hodisalar asosida inson tomonidan yaratilgan narsalarning tabiiy borligi. tabiiy borliqning birinchi ko’rinishi insongacha insondan va uning ongidan tashqarida, unga bog’liq bo’lmagan holda mavjud bo’lgan narsa va hodisalar, jarayon va holatlarni o’z ichiga olgan tabiatdir. bu ba’zi adabiyotlarda «birlamchi tabiat» deb ham ataladi. bu «birlamchi tabiat» makonda, cheksiz zamonda abadiydir, u hamma yerda doimo mavjud. inson shu «birlamchi tabiat» materiallari asosida amaliy faoliyati va ongi bilan «ikkilamchi» tabiatni yaratadi. «ikkilamchi tabiat» narsa va hodisalari ijtimoiy hayotda inson ehtiyojini qondirish zaruriyati, ijtimoiy turmushda biron bir funktsiyni bajarish zaruriyati tufayli yaratiladi. «birlamchi» va «ikkilamchi» tabiatlar borlig’i o’zaro aloqadorlikda bo’lib, bir tomondan, bir-biri bilan umumiylikka, o’xshashlikka, birlikka ega …

im va mehnatlari mujassamlashgan bo’ladi. «ikkilamchi tabiat», «birlamchi tabiat» va kishilik (inson) borlig’ini bog’lovchi, ular chegarasidagi borliq bo’lib, tabiiy borliqning o’ziga xos shakli sifatida «birlamchi tabiat» borlig’iga nisbatan ham, inson borlig’iga nisbatan ham nisbiy mustaqil borliqdir. borliqning o’ziga xos shakllaridan yana biri – bu inson borlig’idir. inson borlig’ida, avvalo, insonning tabiat taraqqiyotining maxsuli sifatida tabiiy borliqning har ikki shakliga oid tomonlar bilan birga, ijtimoiy-tarixiy taraqqiyot maxsuli sifatida unda ijtimoiy va ma’naviy borliqning ham barcha shakllariga xos tomonlarning yig’indisi majassamlashgandir. inson borlig’i jamiyat taraqqiyotining birdan-bir manbaidir. ijtimoiy borliq hodisalarning barcha turlarini o’z ichiga qamrab oladi. jamiyat bir-biri bilan uzviy bog’liq bo’lgan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, ijtimoiy etnik, oilaviy va x.k. munosabatlardan tarkib topgan, doimo taraqqiy etib, rivojlanib turadigan jonli organizmdir. jamiyat tabiat taraqqiyotining zaruriy oqibatidir. jamiyatning moddiy texnika bazasi, iqtisodiy asoslari, siyosiy tashkilotlari: davlat va xokimiyt idoralari, armiy, politsiy, sud, prokuratura, siyosiy partiylar, turli-tuman jamoat tashkilotlari maorif sistemasi, madaniyt, fan va texnika, …

, shaxs, millat taraqqiyotining manbaidir. shuni alohida qayd etish lozimki, mustaqillik tufayli o’zbek xalqining ko’p asrlik boy tarixi, ilmiy, madaniy va diniy merosini o’rganish, undan xalqning umumiy va bebaho mulki sifatida foydalanishga keng yo’l ochildi. i.a.karimov aytganlaridek, «ma’naviyat insonning, xalqning, jamiyatning, davlatning kuch qudratidir. u yo’q joyda xech qachon baxt-saodat bo’lmaydi». shuning uchun ham xalqning ma’naviy ruxini mustaxkamlash va rivojlantirish o’zbekistonda davlat va jamiyatning eng muhim vazifasi bo’lib hisoblanadi. ushbu borliq shakllari (narsalar borlig’i, inson borlig’i, ijtimoiy borliq, ma’naviy borliq) bir butun dunyoning alohida ko’rinishidir. borliq ana shu alohida shakllar o’rtasidagi bog’liqlikni, umumiylikni ko’rsatadi. borliqning umumiy aloqadorligi alohida narsalarning mavjudligi bilan namoyon bo’ladi. ma’naviy borliq sub’ektiv individuallashgan va ob’ektiv (noindividual) ma’naviy borliq sifatida mavjud. individuallashgan ma’naviy borliq - bu insonning ichki dunyosi, u onglilik va ongsizlikni qamrab oladi. bunday yondashuvga ko‘ra, ruh – individual ong bilan ayniy tushuncha, tor ma’noda esa u tafakkurdir. ong – inson bosh miyasining dunyo borlig‘ini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi"

1734505135.docx borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi reja: 1. falsafa tarixida borliq muammosi. borliq shakllari. 2.substansiya muammosi. materiyaa tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. 3. olamning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi. 4.harakat tushunchasi. harakatning tiplari va shakllari. makon va vaqt. falsafa tarixida borliq muammosi. borliq shakllari. ontologiya tushunchasi. о‘quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni о‘rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bо‘lib, unda borliq va yо‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi о‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bо‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lek...

DOCX format, 40.0 KB. To download "borliq – falsafaning fundamental kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq – falsafaning fundamenta… DOCX Free download Telegram