borlik falsafasi (ontologiya)

PPTX 39 sahifa 4,8 MB Bepul yuklash

39 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,8 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 39

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 39

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 борлиқ фалсафаси (онтология) мавзу режаси: борлиқ фалсафанинг предмети. фалсафа ва табиий-илмий фанларда борлиқ тушунчасининг моҳияти, борлиқ ва йўқлик диалектикаси. борлиқ шаклларининг таснифи. фалсафа ва физикада субстанция, субстрат ва материянинг ўзаро алоқаси. материя тушунчаси ва унинг ташкиллашув даражалари. ҳаракат – борлиқнинг мавжудлик шарти. ҳаракат ва ҳаракатсизликнинг ўзаро нисбати. ҳаракат типлари ва шакллари. макон ва вақт – борлиқнинг фундаментал шакллари. макон ва вақтга субстанционал ва реляцион ёндашувлар. ижтимоий макон ва ижтимоий вақт. табиатнинг онтологик мақоми . табиат ва жамият. географик муҳит тушунчаси ва унинг параметрлари. ижтимоий ривожланиш ва географик муҳит алоқадорлиги. хх асрда табиат воқелиги: экологик танглик. экология ва экологик муаммоларнинг фалсафий маъноси. биосфера ва ноосфера ҳақидаги таълимотлар. табиатга оид коэволюцион назариялар. 4 онтология атама фалсафада фақат xvii асрдан бери ишлатилади. илк бор р.гоклениус (1636 й.) ва и.клауберг (1646 й.) томонидан “фалсафа луғати”да илмий муомалага …

2 / 39

она, лекин шу билан бирга қарама-қарши моҳиятлар, реал мавжуд. субстанция – ўз мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага эҳтиёж сезмайдиган мустақил борлиқ. субстанция (лот.substantia – моҳият, асос) – муайян нарсалар, воқеалар, ҳодисалар ва жараёнлар хилма-хиллигининг ички бирлигида намоён бўлувчи асос, моҳият демакдир. 6 оламнинг манзараси (борлиқ) оламнинг (борлиқнинг) умумий манзараси дунёнинг мифологик манзараси дунёнинг табиий-илмий манзараси дунёнинг диний манзараси дунёнинг фалсафий манзараси 7 мифология ва диннинг бош мақсади фалсафа ва фаннинг бош мақсади борлиқнинг яратилганлиги, яъни «борлиқни ким яратгани» ҳақида гапириб бериш оламнинг пайдо бўлиши, яъни «борлиқнинг нималиги, у қаердан пайдо бўлгани ва қаерга йўқолиши»ни оқилона тушунтириш борлиққа муносабатнинг хилма-хиллиги 8 борлиқ ва йўқлик диалектикаси йўқлик борлиқни инкор этади ва нарса, жисм, ҳодиса, онг ўзлигини йўқотган ҳолатда «йўқлик» атамаси ишлатилади. борлиқ фалсафий категория сифатида дунёни унинг бутун ранг-баранглиги ва турли-туман намоён бўлиш шакллари билан яхлит акс эттириш имконини беради. борлиқ ва йўқлик ўртасида диалектик ўзаро алоқа мавжуд. ўтган замондаги борлиқ …

3 / 39

уни ташқаридан ким кузатаётганлиги, англашидан қатъий назар реал мавжуд борлиқ; феноменал борлиқ (“феномен” – сўзи, “тажриба орқали берилган ҳодиса”) – зоҳирий борлиқ, яъни билувчи субъект қандай кўришига боғлиқ. 11 фалсафада субстанцияга боғлиқ асослар материя худо онг субстанция – муайян нарсалар, воқеалар, ҳодисалар ва жараёнлар хилма-хиллигининг ички бирлигида намоён бўлувчи асос, моҳият демакдир. борлиқни шаклларга ажратишда унинг асосида, моҳиятида намалар ётишига эътибор қаратилади. фалсафа тарихида ўзининг мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган шундай биринчи асосни ифодалаш учун «субстанция» (лот. substantia – моҳият, асос) категорияси қўлланилади. илк фалсафий йўналишларнинг вакиллари барча нарсалар асосини ташкил этувчи моддани биринчи асос сифатида тушунганлар. субстанция тушунчасининг моҳияти. эфир 12 субстанция ғоясидан турли фалсафий таълимотларда дунёнинг бирлиги ва унинг келиб чиқишига нисбатан турлича ёндашувлар монизм - (юнон.monos – битта, ягона) дунёнинг нарсалар ва ҳодисалар ранг-баранглиги бир субстанциядан иборат деган таълимот. материалистик монизм - дунё ягона ва узвий, у азалдан моддий, дунёнинг бирлиги замирида айни шу …

4 / 39

ҳнинг туғилиши (объективизация) бўйича объектив мавжуддир; субъектив-идеалистик ёндашув – материя мустақил воқелик сифатида умуман мавжуд эмас, у фақат субъектив (инсон онгида) мавжуд руҳнинг меваси (феномен – ҳаёлий воқелик «галлюцинация»); позитив ёндашув – материя тушунчаси ёлғондир, чунки уни тажрибавий-илмий тадқиқот ёрдамида тўлиқ ўрганиш ва исботлаш мумкин эмас. жонсиз табиат жонсиз ттуатдаражалари субмикроэлементар (кварклар, глюонлар, суперструналар – материянинг энг кичик бирликлари, атомдан ҳам кичик); микроэлементар (адронлар, кварклардан ташкил топган электронлар); ядро (атом ядроси); атомар (атомлар); молекуляр (молекулалар); ягона жисмлар даражаси; макротана даража; планеталар даражаси; планеталар тизими даражаси; галлактикалар даражаси; галлактикалар тизими даражаси; метагалактикалар даражаси; бутун чексиз коинот (олам) даражаси. материя (моддий борлиқ): материя – объектив реалликни ифодаловчи фалсафий категория. материянинг тузилиш даражалари: 14 материянинг ташкиллашув даражалари 1. материя, яъни моддий оламнинг ташкилий - структура даражалари: анорганик дунё (нотирик табиат) – физикавий ва кимёвий алоқадорликлар (қонуниятлар) ҳукмронлик қилиб тирик табиатга нисбатан ташкилий уюшганлиги пассив даражада. органик дунё (тирик табиат) – физик-кимёвий алоқадор- ликлар …

5 / 39

ъсирлар сақлайди. макроолам- молекуляр тузилишдан тортиб то ер шарининг яхлитлигигача тузилиши (унга молекулаларнинг кристаллашган ком- плекслари, организмлар, организмларнинг ҳамжамият- лари ҳам киради). бу дунёнинг яхлитлигини электромагнит ўзаро таъсирлар сақлаб туради. 16 оламнинг чеклилиги ва чексизлиги. фалсафада оламнинг чеклилиги ва чексизлиги билан боғлиқ масалалар муҳим аҳамият касб этади. бунда ҳар бир конкрет нарсанинг чекли эканлиги, умумий оламнинг чексиз ва чегарасизлиги эътироф этилади. чексизликни ифодалаш учун ички (интенсив) ва ташқи (экстенсив) шакллар мавжудлиги кўплаб фалсафий адабиётларда қайд этилган. 17 экстенсив чексизлик экстенсив чексизлик ташқи чексиз- ликдир. у мазкур объект доираси- дан ташқарида, «катта» дунёда ку- затилади ва объектдан ташқари- даги чексизликни ифодалайди. бу ерда объект хоссалари ва сифат- ларининг атрофдаги нарсалар би- лан ўзаро таъсирлар тизимига боғ- лиқлиги муаммоси муҳимроқдир. амалда чексизлик мавжуд бўлиб, у билиш қаратилган йўналишдан келиб чиқиб, интенсив ёки экстен- сив деб тушунилиши мумкин. экс- тенсив ва интенсив чексизлик – ҳақиқий чексизликнинг ўзига хос проекцияларидир. уларни геометрик шаклнинг координата- …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 39 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"borlik falsafasi (ontologiya)" haqida

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 борлиқ фалсафаси (онтология) мавзу режаси: борлиқ фалсафанинг предмети. фалсафа ва табиий-илмий фанларда борлиқ тушунчасининг моҳияти, борлиқ ва йўқлик диалектикаси. борлиқ шаклларининг таснифи. фалсафа ва физикада субстанция, субстрат ва материянинг ўзаро алоқаси. материя тушунчаси ва унинг ташкиллашув даражалари. ҳаракат – борлиқнинг мавжудлик шарти. ҳаракат ва ҳаракатсизликнинг ўзаро нисбати. ҳаракат типлари ва шакллари. макон ва вақт – борлиқнинг фундаментал шакллари. макон ва вақтга субстанционал ва реляцион ёндашувлар. ижтимоий макон ва ижтимоий вақт. табиатнинг онтологик мақоми . табиат ва жамият. географик муҳит тушунчаси ва унинг параметрлари. ижтимоий ри...

Bu fayl PPTX formatida 39 sahifadan iborat (4,8 MB). "borlik falsafasi (ontologiya)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: borlik falsafasi (ontologiya) PPTX 39 sahifa Bepul yuklash Telegram