илми ғарибани қўмсаб ( илми гарибани кумсаб ) х х ниёзий ижоди асосида

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662751959.doc αζαρ илми ғарибани қўмсаб ҳамза ҳакимзода ниёзийнинг 1914 йилда ёзилган «енгил адабиёт» асаридаги «тўғри сўз бола» шеъри каттадан кичикка маълум. лекин шеър таҳлил қилинар экан, асосан, боланинг топқирлиги, тўғри сўзлигига эътибор қаратилади. мени шеърдаги ўзга масала жалб этди. боланинг йўлини тўсган, қадди-қомати келишган, тасаввуримча, башанг кийинган икки киши ким эди? нега улар пул бериб ёлғон сотиб олмоқчи бўлдилар? қолаверса, истеъдодли ҳамзада ёлғонфурушлар қиёфасини яратиш фикри қачон, қандай пайдо бўлди? xx асрда мамлакатимизнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида ёлғон мислсиз даражада муҳим ўрин эгаллади: ёлғон инқилоблар, ёлғонни сув қилиб ичиб юборган «доҳийлар», ер куррасининг олтидан бирида барпо этилажак жаннат ҳақидаги уйдирмалар, кўкдаги фариштаданда бегуноҳ, малаклардан-да покиза янги инсон ҳақидаги ёлғон-яшиқлар... ёлғон бор жойда чин сўзга қирон келади. шўро даврида сўз исроф қилинди, сўзнинг уволи, гуноҳидан қўрқилмади. шўро даврида социалистик реализм, адабиётнинг халқчиллиги, партиявийлиги, коммунистик адабиётнинг идеали, қаҳрамони ҳақида минглаб асарлар ёзилди, чоп этилди. охир-оқибат хулоса нима бўлди — сароб бўлди. шўро адабиётида сўз …

чўқ азизи хор сўз. абдулла авлоний кўп сўзлилик ёлғонга, сохталикка мойиллик эканлигига ишора қилади: миси чиқгай кўп бўлса, бир кун. кўпайган сўзнинг бўлғай тўғриси оз, шакарнинг кўпидан ози бўлур соз. кези келди, асосий масалага ўтишдан олдин, яна бир кузатишимни айтиб ўтмоқчиман. бадиий асар хам жонли одамга ўхшайди. асарлар «серсув» бўлганидай, баъзи одамлар ҳам эзма бўладилар. ёзувчининг асар орқали айтар сўзи нотайин бўлса, кўп ёзишга, китоб-хонни сўз уюмига «кўмиб» ташлашга интилади. шунингдек, баъзи одамлар саводсизлигини яшириш учун патира-путур гапириб ташлайверадилар. мисолларни абдулла қаҳҳор асарларидан келтирмоқчимиз. абдулла қаҳҳор ўз каҳрамонларининг «тўқ» ва «пуч»лигини сўзга муносабати, сўзамоллигига қараб белгилаган. туробжоннинг («анор») хотини назарида, эри турмуш қуришганидан буён ғулдираб келган. бугун у уч сўзни аниқ, равшан айтди: «жигарларинг эзилиб кетсин». боқижон бақоев («адабиёт муаллими») — ғирт саводсиз адабиётчи. у ўз касбини тинмай гапиришда, тингловчисини холдан тойдириб ташлашда деб англайди. мана, боқижон бақоев маърчасини тинглаш «бахтига» муяссар бўлган ҳамиданинг ҳолати: «... ғувиллаб турган бошида шундан …

а? абдулла қаҳхор бу қаҳрамонлар феъл-атворидагн асосий нуқта— «жон»ни бехато топган. аслида, илми ғариба шу... мумтоз адабиётшунослигимизда илми ғариба, ғариба фани хусусида талайгина маълумотлар берилган. ғариб (ғариба) — ажойиб, таажжубланарли, ҳайрон қоладиган нарса. илми ғариба талқин фани билан бевосита боғлиқ. илми ғариба фаннинг теран нуқталарини, ич-ичидаги маъниларини англаш санъатидир. ғариба илми мавжуд фанларни синчиклаб ўрганиш орқали кашфиёт даражасида хулоса чиқаришгача етиш, ажойибот нуқтаси қадар кўтарилпшдир. алишер навоий «хамсатул-мутахаййирнн» асарида абдураҳмон жомийнинг илмий уқуви ниҳоятда кучлилиги ҳақида тўхтаб: «ва ғарибдурким, зоҳир улумининг такмили вақтида неча иш аларға муяссар бўлиб турким, бу умматда акобир ва сохиб камоллардан ҳеч қайсиға воқеъ бўлғони зоҳир эмас», деган хулосага келади. алишер навоий «тарихи анбиё ва ҳукамо» асарида мусо алайҳиссаломнинг яқин қариндоши қорун ҳақида ёзади: «ва мусо алайҳиссаломнинг яқин қаробатидур. ва мусо алайҳис-салом анинг тарбиятидан муболаға қилур эди. ва улуми ғариба ва фунуни ажибаким, файзи олиҳидин замириға муноққош эрди, анинг фаҳми етконча анга таълим қилур эрди». абдурауф …

тарди. ҳазрат убайдуллохон пешиндан кейин арабий тилда бир рубоий айтиб юборган экан, мулло эса намозшомгача довур вақт ичида шу рубоий хусусида бир арабча рисола тасниф қилишга улгурганлар. мазкур рубоийнинг ҳар бир мисраси бобида олти юз эллик маъно айтганлар». мазкур асарда асомиддин иброхимнинг шогирди мавлоно ҳусайн туркистоний хақида мана бу маълумот берилган: «илмлар икир-чикирини шу даражада ўзлаштирганки, бу соҳаларнинг кўпида маҳорат билан иш олиб борарди... ғариба фанида фасоҳатомез нутқи ва балоғатангез каломи билан кўп ran танобини тортиб, фаровон маъноли фикрлар иншосини оз жумлаларда ойдин, равон баён қилардики, дунё кезувчи ақл исботлаш кемаси билан тасаввур денгизида кетидан қанчалик эргашмасин, уни шарҳловчи сўз топа олмасди, аниқроғи, исботланмас масалалар туркумидан ҳисобланарди». xx асрда, шўро адабиётшунослиги ва танқидчилигида илми ғарибанинг пайдо бўлмаганлиги сабабларини ўйлайман. биринчидан, ғариба фани ҳақиқий санъат асарлари талқинида пайдо бўлади. шўро адабиётида сиёсат, мафкура, тарғиботу ташвиқот қоришиб кетди. қолаверса, шўро адабиётининг «халқчиллиги» талаби бадиий адабиётни ўта соддалаштириб, одмилаштириб юборди. кўп ўринларда бадиий …

б қўйдилар. қалб амри билан ёзиш — юрак қони билан битишдир. «юрак қони билан ёзган одам узун ёзолмайди»,— дейди а.мухтор «тундаликлар»ида. чин дилдан гапираётган, айтаётган гаплари масъулиятини сезган одам ҳам узоқ, равон гапира олмайди. «абдулла қодирий... сиртдан қараганда босиқ, камгап кўринар, чунки у ҳар бир сўзни тарозига солиб кўрар, оғзига келган ҳар бир сўзни айтавермас, секин ва гапи худди ўзига халал бераётгандек ёқинқирамай гaп бошларди», — деб ёзади ойбек «адабиёт, тарих, замонавийлик» мақоласида. xx асрда илми ғарибага манба бўладиган асарларни абдулла қодирий, чўлпон, фитрат, ойбек, одил ёқубов, пиримқул қодиров, эркин воҳидов, абдулла орипов, рауф парфи, абдували қутбиддин сингари истеъдодли ижодкорлар яратдилар. тоғай муроднинг қиссалари ва романи ғариба фани учун бебаҳо материал бўлди. афсуски, асримизнинг 80—90-йилларигача машҳур асарларнинг санъаткорона сир-асрорлари ҳақида мақола, тадқиқотлар кам яратилди. аввало, шўро адабий сиёсати илми ғариба йўлидаги бош тўсиқ бўлди. қолаверса, танқидчиларда маҳорат масалаларини ёритиш, асар гўзалликлари хусусида фикр юритишдан кўра замонасозлик туйғуси — асарнинг долзарблиги, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "илми ғарибани қўмсаб ( илми гарибани кумсаб ) х х ниёзий ижоди асосида"

1662751959.doc αζαρ илми ғарибани қўмсаб ҳамза ҳакимзода ниёзийнинг 1914 йилда ёзилган «енгил адабиёт» асаридаги «тўғри сўз бола» шеъри каттадан кичикка маълум. лекин шеър таҳлил қилинар экан, асосан, боланинг топқирлиги, тўғри сўзлигига эътибор қаратилади. мени шеърдаги ўзга масала жалб этди. боланинг йўлини тўсган, қадди-қомати келишган, тасаввуримча, башанг кийинган икки киши ким эди? нега улар пул бериб ёлғон сотиб олмоқчи бўлдилар? қолаверса, истеъдодли ҳамзада ёлғонфурушлар қиёфасини яратиш фикри қачон, қандай пайдо бўлди? xx асрда мамлакатимизнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида ёлғон мислсиз даражада муҳим ўрин эгаллади: ёлғон инқилоблар, ёлғонни сув қилиб ичиб юборган «доҳийлар», ер куррасининг олтидан бирида барпо этилажак жаннат ҳақидаги уйдирмалар, кўкдаги фариштаданда бегуноҳ, малакла...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "илми ғарибани қўмсаб ( илми гарибани кумсаб ) х х ниёзий ижоди асосида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: илми ғарибани қўмсаб ( илми гар… DOC Бесплатная загрузка Telegram