калом илми ривожланиш тарихи

DOC 105,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662844095.doc калом илми ривожланиш тарихи калом илми саҳобалар даврида мавжуд бўлмаган дейишга ҳам асосимиз бор, чунки саҳобалар пайғамбар (с.а.в.)нинг муташобиҳ оятлар, ихтилофли масалаларга тўла киришиб кетишдан тақиқларига тўла амал қилганлар ва бу даврда муташобиҳ оятлар ва ақидавиймасалаларда баҳсу мунозара қиладиган инсон намоён бўлмаган. бунинг сабаби, ибн аббос р.а. зикр қилганидек, қалбга шак-шубҳа тушишидан сақланиш эди. саҳобалар яшаган асрда биринчи бор муташобиҳ оятлар ҳақида сўраган одам абдуллоҳ ибн субайғ исмли киши бўлиб, у мадинага келиб одамлар орасида муташобиҳ оятлар ҳақидаги саволларни тарқата бошлаган. бу ҳақда умар р.а. эшитганларида уни ҳузурига чақириб, қаттиқ огоҳлантирган. ибн субайғ бу ҳақда савол сўрамасликка ваъда берган, бироқ кейинчалик ваъдасига хилоф иш тутган. умар р.а. волий абу мусо ал-ашъарийга мактуб ёзиб мусулмонларни ибн субайғ билан ҳамсуҳбат бўлишдан тақиқлашини талаб қилди1.хулафои рошидин даврининг охирларига келиб, яъни али р.а.нинг халифалик пайтида хорижийлар тоифаси намоён бўлди. уларнинг ҳам иддаолари каломий масалаларга оид эди; халифалик, имомлик, ҳукм қилиш масалалари, кейинчалик эса …

ал илмия. байрут. 1990. -159 б. б.72.63ихтиёр қилган кишида бўлиши. муайян бир киши учун ёки шиалар фикрича, бир жамоа учун хос бўлмаслиги зарур. халифаликка бирор кишини ихтиёр қилганларидан снг эса, бу шахс учун ўз йўлидан қайтиши, чекиниши ёки чекинишга ҳукм қилиши мумкин эмас. агар у ўз йўлидан оғишса, уни мансабдан тушириш лозим бўлади, агар ўзи тушмаса, уни ўлдириш вожиб бўлади.–намоз, рўза, закот ва шу каби ибодатларга иймоннинг бир бўлаги деб қараш. уларнинг фикрича, кишининг иймони қалб тасдиғи билан, тил иқрори билангина вужудга келмайди, балки барча амалларни бажариш зарур, акс ҳолда, унинг иймони ҳақиқий иймон бўлмайди.мана шу даврдан ақидавий масалаларда турли тоифалар шакллана бошлади: шиалар, қадария, муржиия, жаҳмия ва бошқалар. буларнинг барчасининг шаклланиш сабаблари ақида борасида нотўғри йўл тутиш, баҳсу мунозаралари ҳам калом масалаларига оид эди.имом ғаззолийнинг “иҳё улум ад-дин” асарида келтирилишича, шофеъий, имом молик, аҳмад ибн ҳанбал ва салаф аҳли ҳадислари калом илмини ҳаром деб ҳисоблаганлар. ибн абдул аъло шофеъийнинг …

пайғамбар (с.а.в.)нинг юқоридаги мазкур 3 абу ҳомид ал-ғаззолий. иҳё ал-‘улум ад-дин. байрут. дор ал-маърифа. 7 жилдли. -ж. 1. б.95. (бундан кейин: ғаззолий. иҳё ал-‘улум.)64ҳадислари ғайбий нарсаларга, қуръон ва ҳадисда аниқ ечими бўлмаган, эътиқодга тааллуқли бўлган иштибоҳли масалалар ҳақидадир. мазкур уламоларнинг калом ҳақидаги фикрлари ҳам шу хусусдан деб ҳисоблашимиз мумкин. аммо “калом илми”дан ислом ақидасини, тавҳид илмини назарда тутилса, пайғамбар (с.а.в.) ҳадисларида бунга тарғибни ҳам кўришимиз мумкин.бу борада калом илмини ёқловчи тарафдаги уламолар фикрига эътибор қаратамиз. улар шундай дейдилар: агар калом сўзининг лафзига эътибор берсак, кўрамизки бу сўз пайғамбар (с.а.в.) саҳобалари даврида илмий атама сифатида, бирор илмнинг номи сифатида истеъмолда бўлмаганки, тафсир, ҳадис, ақида, фиқҳ каби. у даврда ҳозиргидек вазиятнинг фасодлашуви ҳам мавжуд бўлмаганки, у зот баҳс – мунозараларга, жадалга берилиб, бу йўналишни калом деб атасалар 4.агар калом илмининг маъносида хатарли нарса бор десак, у ҳолда бизнинг истеъмолимиздаги калом илми маъно жиҳатдан оламнинг пайдо бўлганлиги, унинг пайдо қилувчиси борлиги, бу яратувчинингягоналиги, …

рингиз! мана шу мен билан бирга бўлган (мўминларнинг) эслатмаси (қуръон) ва мендан аввалгиларнинг эслатмалари (таврот, инжил)дир5.калом илмига нисбатан тақиқ ва чекловлар ҳижратнинг иккинчи асригача давом этган. лекин, кейинги асрларга келиб ислом дини дунёнинг кўп мамлакат ва халқларига ёйилиши ва ислом мафкурасининг турли ноисломий мафкуралар билан тўқнашуви 4 ғаззолий. иҳё ал-‘улум. ж.1. б.96.5 қуръон: анбиё; 24.65натижасида уларга раддия бериш муаммолари келиб чиқа бошлади. чунки ислом ақидалари ва аҳкомларини уларга тушунтириш ва асослаб бериш учун оят ва ҳадисларнинг ўзи кифоя қилмас эди. шунингдек, ислом динининг ўзида исломнинг соф ақидасига зид бўлган тоифа ва оқимлар ҳам пайдо бўла бошлаган эди. бундай оқим ва тоифалар ўзларининг дунёқарашларида асосан калом, мантиқ, жадал, мунозара каби ақлий далил ва ҳужжатларга суянар эдилар. бундай оқимларнинг энг пешқадамлари, шубҳасиз мўътазилийлар эди. улар ўзларининг нотўғри ақидаларини тарғиб қилишда ҳатто тазйиқ ва куч ишлатиш усулларидан ҳам фойдаланар эдилар. бунга мисол қилиб, уларнинг энг ёрқин вакилларидан ибн абу довуднинг халифа маъмунга «қуръон …

обий фикрларини билдира бошладилар.энди айнан калом сўзининг луғавий ва истилоҳий (термин сифатида) маъноларига эътиор қаратсак, маълумки, “калом” م66ақоид илми турли даврларда “ал-фиқҳ ал-акбар”, “илм ал-калом”, “усул ад-дин”, “илм ат-тавҳид» ва ниҳоят сўнгги номи “илм ал-ақоид» деган номлар билан аталган.“илм ал-калом» ақоиднинг энг машҳур исми ҳисобланиб, “ал-фиқҳ ал-акбар” исми билан бир асрда, яъни ii/viii асрда юзага келган. чунки бу исм имом абу ҳанифа, имом шофеъий, имом молик ва бошқалардан ривоят қилинган6. шайх муҳаммад содиқ бу илмнинг “илм ал-калом” номи билан аталишининг яна бир сабаби сифатида ўша даврда бу илм соҳасида асосан аллоҳнинг каломи борасидаги масалалар муҳокама қилинганлигини кўрсатади.ҳозирги даврга келиб ғарб ва турк шарқшунослари ушбу илмга нисбатан «илоҳиёт» ва «теология» каби исмларни ишлатмоқдалар. бироқ бу исмлар калом илмининг бир соҳасини ифода қилади холос. чунки калом –ақида илми ўзининг илк даврларидаёқ бир неча соҳани қамраб олган ва ўрганган. буни кейинги асрларда ва замонамиз уламолари асарлари мисолида ҳам кўришимиз мумкин.хулоса қилиб айтганда, турли …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "калом илми ривожланиш тарихи"

1662844095.doc калом илми ривожланиш тарихи калом илми саҳобалар даврида мавжуд бўлмаган дейишга ҳам асосимиз бор, чунки саҳобалар пайғамбар (с.а.в.)нинг муташобиҳ оятлар, ихтилофли масалаларга тўла киришиб кетишдан тақиқларига тўла амал қилганлар ва бу даврда муташобиҳ оятлар ва ақидавиймасалаларда баҳсу мунозара қиладиган инсон намоён бўлмаган. бунинг сабаби, ибн аббос р.а. зикр қилганидек, қалбга шак-шубҳа тушишидан сақланиш эди. саҳобалар яшаган асрда биринчи бор муташобиҳ оятлар ҳақида сўраган одам абдуллоҳ ибн субайғ исмли киши бўлиб, у мадинага келиб одамлар орасида муташобиҳ оятлар ҳақидаги саволларни тарқата бошлаган. бу ҳақда умар р.а. эшитганларида уни ҳузурига чақириб, қаттиқ огоҳлантирган. ибн субайғ бу ҳақда савол сўрамасликка ваъда берган, бироқ кейинчалик ваъдасига хилоф иш...

Формат DOC, 105,5 КБ. Чтобы скачать "калом илми ривожланиш тарихи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: калом илми ривожланиш тарихи DOC Бесплатная загрузка Telegram