ўлчаш ишларининг хатолиги. бажарилган ишларнинг геодезик назорати ва техника ҳовфсизлиги

PPT 15 pages 2.6 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

слайд 1 9–mаъруза : ўлчаш ишларининг хатолиги. бажарилган ишларнинг геодезик назорати ва техника ҳовфсизлиги режа 1. ўлчаш хатоликлари ва уларни турлари 2. ўртача арифметик,ўртача квадратик хатолик ва ўлчанган фунгциянинг ўртача квадратик хатолиги. 3. техника ҳофсизлиги ва атроф мухитни химоялаш ва трассада геодезик асбоблар билан ишлаш хатоликлар хоссалари * геодезик ўлчашларни бажаришда горизонтал ва вертикал бурчаклар, чизиқлар узунликлари, нуқталар нисбий баландликлари, контурлар юзалари ва бошқа катталиклар ўлчанади. бирор x катталикни ўлчаш деб уни ўлчов бирлиги сифатида қабул қилинган бир жинсли катталик билан таққослашга айтилади. ўлчаш натижаси ўлчанаётган катталикда ўлчов бирлигини неча марта ётганлигини кўрсатадиган сон бўлади. ўлчашларда бевосита (тўғри) ва билвосита ўлчашлар фарқланади. бевосита ўлчашларда ўлчанаётган объект ўлчов бирлиги билан таққосланади, масалан картадаги чизиқни, стол ўлчамини сантиметрли чизғичда ўлчаш ва ҳ.к. билвосита ўлчашларда натижа бевосита ўлчанган бошқа миқдорлар ёрдамида ҳисоблаб топилади, масалан, учбурчак юзасини унинг асоси ва баландлигини ўлчаш орқали аниқлаш, айлана узунлигини унинг маълум радиуси бўйича ҳисоблаш ва ҳ.к. бунда …

2 / 15

ар эса тенг аниқсиз дейилади, улар ҳар хил ўрта квадратик хатоликка эга бўлади. * бир катталикни кўп марта ўлчаш қанчалик тиришқоқлик билан бажарилса ҳам унинг натижалари бир-бирларидан ва бу катталикнинг хақиқий ўлчамидан бирмунча фарқ қилади. агар ўлчаш мукаммалроқ асбоблар, усулларда, тажрибали кузатувчилар томонидан қулай ташқи муҳитда бажарилса, уларнинг изланаётган натижалари абсолют миқдори бўйича кичикроқ хатоликларга эга бўлади. лекин бундай ҳолда ҳам хатоликлар таъсиридан қугулиш мумкин эмас. шу сабабли ўлчашлар зарурий аниқликда бажарилиши керак ортиқча аниқликка эришиш катта ҳаражатларга, етарли бўлмаган аниқлик эса қутилмаган оқибатларга олиб келиши мумкин. ўлчаш натижаси l билан ўлчанган катталикнинг аниқ (ҳакикий) қиймати x орасидаги фарқ хатолик дейилади. * 2. ўртача арифметик,ўртача квадратик хатолик ва ўлчанган функцянинг ўртача квадратик хатолиги у ёки бу катталикнинг ўлчанган (ҳисобланган) қийматини назарий қийматдан фарқи ҳам (1) формулада ҳисобланади, у ҳолда натижа боғланмаслик дейилади. масалан, картада ясси учбурчак бурчаклари ўлчаниб, уларнинг йиғиндиси 179°30' бўлса, унинг назарий қиймати (х=180°) дан фарқи боғланмаслик f= …

3 / 15

ишга одатлангани каби хатоликлар бўлади. демак бу хатоликларни келиб чиқиши манбалари маълум қонуниятларга бўйсунади, шу сабабли бундай хатоликларнинг ўлчаш натижасига таъсирини камайтириш ёки йўқотиш мумкин. тасодифий хатолик деб хатолар қаторида турли ишора ва қийматда учрайдиган ҳамда қиймат маълум чекдан ошмайдиган хатоликка айтилади. * тасодифий хатоликлар қонуниятлари оммавий ўлчашларда намоён бўлади ва уларни ўрганиш билан хатоликлар назарияси фани шуғулланади. унинг вазифаларига ўлчашлар хатоликлари ва турларини ўрганиш, ўлчаш натижаларининг аниқлигини баҳолаш учун ҳар хил мезонлар ўрнатиш, битта миқдорни ўлчаш қаторидан унинг энг ишончлироқ якуний қийматни топиш ва бу натижани баҳолаш, ўлчанган қийматлар функциялари аниқликларини таҳлил қилиш каби масалаларни ечиш киради. ўлчашлар хатоликлари назарияси ҳал этадиган юқорида саналган масалалар геодезик ўлчашларни тўғри ташкил қилиш, ўтказиш ва натижалардан оқилона фойдаланиш учун катта аҳамиятга эга. ўлчашлар хатоликлари назарияси ўлчашлар бажариладиган ҳамма шароитларни тўғри ва синчковлик билан ўрганиш, уларни ишончли ўтказиш услубиятини белгилаш, бу мақсад учун зарурий асбобларни танлаш, қутилаётган ўлчаш ва якуний натижа аниқлигини ҳисоблаш, …

4 / 15

нсли миқдорларнинг йиғиндисини белгилаш учун гаусс киритган рамзи (символ). агар х миқдорнинг ўлчаш натижалари l1, l2,..., lп ва бу ўлчашларнинг (4.1) формулада ҳисобланадиган тасодифий хатоликлари ∆1, ∆2,..., ∆n ўлчашлар сони п чексиз ортганда оддий арифметик ўрта қиймат хақиқий х қийматга интилади, яъни амалиётда катталикни ўлчашлари сони нисбатан катта бўлмайди, лекин бундай ҳолларда ҳам оддий арифметик ўрта қиймат изланаётган миқдорнинг энг ишончли қиймат бўлади. * геодезияда бажарилган ўлчашлар сифатини баҳолашда ўртача хатолик (θ), эҳтимолий хатолик (r), ўрта квадратик хатолик (m), мутлақ (абсолют) ва нисбий хатоликлар қўлланилади. тасодифий хатоликлар абсолют қийматларининг арифметик ўртачаси ўртача хатолик дейилади, яъни бунда (3) эҳтимолий хатолик деб тасодифий хатоликнинг шундай қийматга айтиладики, ундан абсолют миқдорлари бўйича катта ёки кичик хатоликлар баравар учраши мумкин (4) . * 4.ўлчашлар анқлигини баҳолашда қўлланиладиган мезонлар ўрта квадаратик хатоликлар қиймат к.ф.гаусс томонидан тавсия этилган қуйидаги формулада ҳисобланади: (5) бунда [∆2]= ∆21, + ∆22 +... + ∆2n; ∆l = xl - х(l = …

5 / 15

олют хатоликлар дейилади. * абсолют ва нисбий хатоликлар. ўрта квадратик ўртача, эҳтимолий ва чекли хатоликлар абсолют хатоликлар дейилади. сурати бирга тенг бўлган каср билан ифодаланадиган абсолют хатоликни ўлчанган миқдорнинг ўртача қийматига нисбати нисбий хатолик дейилади. бунда қандай хатоликдан фойдаланилганига қараб, нисбий ўрта квадратик нисбий ўртача, нисбий эҳтимолий, нисбий чекли хатолик фарқланади. нисбий хатолик махражини, агар у юзликларда ифодаланса, ўнликларгача, мингликларда ифодаланса, юзликларгача яхлитлаш мақсадга мувофиқ бўлади. агар ўлчаш натижаси l = 226,3 ± 0,27 м кўринишида ёзилган бўлса, унинг ҳақиқий l қиймат 226,03 ≤ l ≤ 226,57 чегарасида р = 0,9545 ишончлилик эҳтимоллиги билан жойлашади. * чизиқ узунликлари ва юзаларни ўлчашларда натижа сифати ∆l абсолют хатоликни l ўлчаш натижасига нисбатини кўрсатувчи нисбий хатолик билан тавсифлаш яхшироқ, яъни (10) карта ва планларда юзаларнинг аниқлигини баҳолашда нисбий хатоликлар фоизларда ҳам ифодаланиши мумкин. * * эътиборингиз учун рахмат!

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўлчаш ишларининг хатолиги. бажарилган ишларнинг геодезик назорати ва техника ҳовфсизлиги"

слайд 1 9–mаъруза : ўлчаш ишларининг хатолиги. бажарилган ишларнинг геодезик назорати ва техника ҳовфсизлиги режа 1. ўлчаш хатоликлари ва уларни турлари 2. ўртача арифметик,ўртача квадратик хатолик ва ўлчанган фунгциянинг ўртача квадратик хатолиги. 3. техника ҳофсизлиги ва атроф мухитни химоялаш ва трассада геодезик асбоблар билан ишлаш хатоликлар хоссалари * геодезик ўлчашларни бажаришда горизонтал ва вертикал бурчаклар, чизиқлар узунликлари, нуқталар нисбий баландликлари, контурлар юзалари ва бошқа катталиклар ўлчанади. бирор x катталикни ўлчаш деб уни ўлчов бирлиги сифатида қабул қилинган бир жинсли катталик билан таққослашга айтилади. ўлчаш натижаси ўлчанаётган катталикда ўлчов бирлигини неча марта ётганлигини кўрсатадиган сон бўлади. ўлчашларда бевосита (тўғри) ва билвосита ўлчашлар ф...

This file contains 15 pages in PPT format (2.6 MB). To download "ўлчаш ишларининг хатолиги. бажарилган ишларнинг геодезик назорати ва техника ҳовфсизлиги", click the Telegram button on the left.

Tags: ўлчаш ишларининг хатолиги. бажа… PPT 15 pages Free download Telegram