организмлар уртасида биотик муносабатлар

DOC 74.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403075688_43280.doc организмлар уртасида биотик муносабатлар организмлар уртасида биотик муносабатлар режа: 1.ёругликни тирик организмларга таъсири. 1. синэкология хакида тушунча. 2. биотик омиллар. 3. биотик муносабатларни хиллари 4. хайвон ва усимлик уртасида биотик ва трофик алокалар. 5. усимликларнинг таркалишига хайвонларнинг роли. 6. ут билан овкатланувчи хайвонларни биоценозга таъсири. 7. ёруглик манбалари хакида. 8. усимликларда фотосинтез жараёнини утишида ёругликни ахамияти. 9. ёругликни хайвонлар хаётига таъсири. 10. биоритмлар хакида тушунча. синэкология хакида тушунча. маълумки, хар хил турлар популяцияси интеграллашиб (йигилиб) биоценозни хосил килади. биоценоз маълум майдонда хосил булган усимликлар, хайвонлар, мигроорганизмлар мажмуасидир. биоценоз тушунчасини 1877 йилда немис зоологи к.мебус фанга киритган. биоценоз уз навбатига зооценоз ва фитоценозга булинади (bios - хаёт, roinos - умумий). биоценоз табиий танлашни махсулидир. хар кандай биоценоз мустакил яшай олмайди, уларни ураб турган мухитга боглик. шунинг учун табиатда тирик ва улик (абиотик) компонентлар йигиндиси бир-бирига боглик холда мослашади. шу асосда маконда маълум шароитда (тупрок, хаво, сув, харорат) организмлар мажмуаси (биоценоз) …
2
нъийдир, чунки буларни хаммаси мустакил, алохида яшай олмайди. буларнинг хаммасига биологик жихатдан ягона система деб караш лозим. в.а.догель, е.н.павловскийлар паразитоценоз деган тушунчани фанга киритганлар, яъни паразитоценоз биоценозни- бир компоненти сифатида табиатда мавжуддирлар. хозирги вактда инсон фаолияти оркали табиатдаги биогеоценоз (чул, урмон, кул) узгартирилиб (узлаштирилиб), унинг урнига маданий усимликлар-экинзорлар барпо килинаяпти; буларни агробиогеоценоз ёки агроценоз дейилиб, уларнинг микдори еримизда купайиб бормокда (карши чулини узлаштирилиши, бу борада килинган ишлар, ихота дарахтлар, ерлар хайдалиши, сугорилиши ёки урмонларни кесилиши). биотик омиллар хакида умумий характиристика. биотик омиллар-барча тирик организмларнинг яшаш жараёнида бир-бирига маълум муносабатда булиши ва таъсир курсатишидир. биотик омиллар хар ҳил куринишда ва характерда яшаш жойларида бир-бирига таъсир этади. масалан, барча фитофаг хайвонлар усимликлар билан овкатланиб, уларнинг махсулдорлиги, сони, таркалиши улар овкатланаётган усимликларга боглик. у з навбатида фитофаглар усимликларни ривожига, хосилдорлигига таъсир этади. гулловчи усимликлар учун чанглатувчи хайвонлар-хашаротлар мухим оиотик омилдир. хайвонлар усимликларни таркалишдаги роли каттадир. йирткич хайвонларни уз курбонларини (бир-бирларини) сонини бошкаришдаги ахамияти …
3
зда хар хил турлар уртасида маълум бир богланиш вужудта келади. айникса, уларнинг овкатланиши туфайли богланиш юзага келади. овкатланишдан ташкари маконда турларни богловчи хар хил биотик комплекс турларни бирлаштиради. турлар уртасида куйидаги биотик муносабатлар мавжуд: конкуренция - бу бир хил шароитда яшовчи организмлар орасидаги яшаш учун кураш. табиатда одатда экологик жихатдан 2 та бир хил тур,. айникса бир хил овкат талаб килувчилар келишиб, яшай олмайди. г.ф.гаузе тажрибасида, 2 та инфузория тури бир хил овкат мухитида куйилганда, маълум вакт утгач факат битта тури тирик колади. бир хил жойда усган хар хил тур усимликларда хам шундай булади (йирткич хайвонларда хам шундай). йирткичлик. буларга тирик хайвонлар билан озикланувчилар-киради. одатда йирткич уз улжасини олдин улдиради, кейин ейди. иирткичда ва унинг курбонида маълум бир химоя мосламалар пайдо булган. масалан, курбонида тиканаклар, совут-коса (тошбака), химоя ранглар, захарли безлар, тез чопиб кутулиш, тупрокни ичига кириб кетиш, чукур ин казиш (йирткичлар кира олмайдиган), хавф якинлашганда узларидан хар хил сигнал …
4
буд булишга олиб келиш мумкин. коменсализм - хар хил турдаги хайвонлар бирга яшаб, уларнинг биттаси (компенсал) доимо ёки вактинча бошкаси хисобига яшайди, лекин унга зарар етказмайди. токларда червец шира билан чумоли. куп кушлар туёкли хайвонлар ахлатидаги хазм булмаган донни еб овкатланади. синойкия - хар хил тур организмларнинг бир-бирига чамбарчас боглик равишда симбиотик, яъни узаро келишиб ва мослашиб хаёт кечириш холати. бир-бирига фойдали, иккинчисига ахамиятсиз. масалан: крилипала балиги -акулани танасига, баъзи ковак ичаклилар моллюскалар чиганогида яшайди. баъзи турлар бошка хайвон танасида у/ириб, бошка жойларга таркалади. масалан, ун каналари сичкон, каламушлар танасида утириб, кенг таркалади. симбиоз икки турни бир жойда яшаши, бунда иккаласи хам манфаатдор булади. масалан, дуккакли усимликларнинг туганак бактериялар билан бирга яшаши. чумоли билан шира. чумоли уларни душманлардан химоя килади, узи чикарган шира билан овкатланади. зоохория - баъзи хайвонлар усимликларни уругларини териларига (юнг) ёки еб (хазм килмайди) уларни уругини таркатади. феромонлар - актив модда чикариб, ургочиси эркагини жалб килади. мутуализм …
5
ёпик уругли усимликларни ривожланишига, бу усимликлар уз навбатида чанглатувчи хашаротлар хаётига таъсир этиб, бу ходиса табиатда революцион узгаришга олиб келди. фитофаглар усимликлар билан овкатланиб органик моддаларни минерал моддаларга айланишига таъсир этади. хосил булган минерал моддалар тупрокка тушиб, уларни усимлик илдизлари суриб олади. яъни хайвонлар табиатдаги моддалар айланишига таъсир этади. маълумки, хайвонларни аксарият кисми (йирткич ва текинхурлардан (ташкари) усимлик махсулотлари билан озикланади. шу туфайли усимликлар бу хайвонларни сонини узгаришига, географик таркалишига катта таъсир курсатади. хайвонларни усимликлар билан овкатланиш хилма-хил булади: сурувчилар, кайсики улар усимлик ширасини суриб овкатланади, куп тур хайвонлар усимликларни барг, меваларини-вегетатив органлари билан овкатланади (хашаротлар, сут эмизувчи, кушлар). баъзи илдиз кисмини ейди (симкуртлар, май-июнь кунгизи, бузокбошилар). баъзи турлар усимлик танаси пояси билан озикланади (муйловдорлар, короедлар). сувда яшовчи баликлар, моллюскалар, бугимоёклилар, сувда сузувчи кушлар, сув утлари билан озикланади. чанглатувчи хашаротлар, баъзи кушлар (колибри), баъзи куршапалаклар усимлик гулидаги нектар билан озикланади, куп хайвонлар усимликларни мевасини,уругини еб озикланади: баъзи хашаротхур кушлар-хайвонлар усимлик …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "организмлар уртасида биотик муносабатлар"

1403075688_43280.doc организмлар уртасида биотик муносабатлар организмлар уртасида биотик муносабатлар режа: 1.ёругликни тирик организмларга таъсири. 1. синэкология хакида тушунча. 2. биотик омиллар. 3. биотик муносабатларни хиллари 4. хайвон ва усимлик уртасида биотик ва трофик алокалар. 5. усимликларнинг таркалишига хайвонларнинг роли. 6. ут билан овкатланувчи хайвонларни биоценозга таъсири. 7. ёруглик манбалари хакида. 8. усимликларда фотосинтез жараёнини утишида ёругликни ахамияти. 9. ёругликни хайвонлар хаётига таъсири. 10. биоритмлар хакида тушунча. синэкология хакида тушунча. маълумки, хар хил турлар популяцияси интеграллашиб (йигилиб) биоценозни хосил килади. биоценоз маълум майдонда хосил булган усимликлар, хайвонлар, мигроорганизмлар мажмуасидир. биоценоз тушунчасини 1877 йилда н...

DOC format, 74.5 KB. To download "организмлар уртасида биотик муносабатлар", click the Telegram button on the left.