organizmlarning atrof-muhit omillariga moslashuvi

DOC 51.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364032243_42849.doc oranizmlarning atrof-muhit omillariga moslashuvi www.arxiv.uz reja: 1. ekologik omillarning chegaralari. 2. tirik organizmlarning moslashishi. 3. tirik organizimlarning omillarga moslashish turlari. jonli organizmlar atrof-muhit omillarni turlicha qabul qiladi. ba`zi organizmlarda harorat namlik, suvning sho`rligi, yorug`lik va shunga o`xshashlarga talab ancha kengroq, boshqalarida ancha torroq bo`ladi. shunga muvofiq ba`zi organizmlar aniq omilning tafovuti ancha kengroq, boshqalarda bu tafovut ancha tor bo`lgan sharoitda yashab ketaverishi mumkin. misol uchun har xil turlarning o`sish tezligi atrof-muhit haroratiga qay darajada bog`liqligini ko`rib chiqaylik. ana shu tarlardan biri harorat o`zgarishining keng tafovutiga moslashgan va evriterm deb atashuvchi turlarga mansub deyaylik. ikkinchisi nisbatan past harorat doirasida. uchinchisi esa, yuqori harorat doirasida bardoshlikda yetarli ravishda tor chegaraga ega, deylik. bunday turlar stenoterm organizmlar deb yuritiladi. bundan ko`rinib turibdiki, organizmlarning evriterm turi haroratning mumkin bo`lgan eng past va eng yuqori darajasi orasida rivojlanaverishga qodirdir, buning ustiga o`rta zonada sharoit qulay bo`ladi. bu organizm holatida haroratning pasayib, ko`tarilib turishi keskin …

asaytirilganda tajriba ostida bo`lgan chigirtkalar o`lib qoladi. harorat asta-sekin pasaytirilib borilganda esa, ularni mutloq nol darajagacha sovutish va shundan keyin yana hayotga qaytarishga muvaffaq bo`lindi. turning alohida omillarga yoki omillar majmuiga moslashish qobilyati ekologiya valentolik deb ataladi. turning royishligi yuqori bo`lgani sari, uning aniq ekologiya tizimiga moslashuvchanligi shuncha yuqori, uning populyasiyasida vaqt ichida serharakat sharoitrarida yashab qolishga asosi shuncha ko`p bo`ladi. masalan, oziqa tanlash qobiliyatlilik haroratning o`zgarib turishiga yoki qor qalinligi yuqori bo`lishiga qaramasdan losning ekologik royishligi tung`iznikiga qaraganda yuqoridir, chumchuq emas quyoncha yoki maynaga qaraganda ko`proq royishdir. biga endi tanish bo`lgan atamalardan foydalanib, bunday hollarda zvritop yoki stenoltop turlar haqida gapirishadi. muhit omillariga nisbatan talabchanlik va toleratlik ko`zdan kechirilayotgan tur zotlarining jug`rofiy tarqalish joyini belgilaydi. bu ularning bir joyda hayot kechirishi doimiyligi darajasi, ya`ni tur arealiga bog`liq bo`lmaydi. muhit omillari u yoki bu tur miqdorining uzgartirib turish tafovutiga qisman ta`sir etadi. bu narsa amalda hech qachon doimiyligicha turmaydi, balki …

bo`lmaydi va ularning tuzili namlikni eng kam miqdorda yo`qotishga moslashgan. fiziologik moslashuv. bu masalan, hayvonlarning ovqat hazim qilish yo`lida ozuqa tarkibi bilan izoxlanadigan ferment yig`masi xususiyatlarida ko`rinadi. cho`lda yashovchi jonzotlar tanalaridagi eg moddasini biokimyoviy achitish yo`li bilan suvga bo`lgan ehtiyojini qondiradilar. fotosintezning biokimyoviy jarayonlari atmosfera havosida qat`iy muayyan gaz tarkibi bo`lgan sharoitda o`simlikning noorganik moddadan organik modda yaratish qobiliyati aks ettiradi. ekologik moslashuv. u har xil shakllarda namoyon bo`ladi. hayvonlarda atrof-muhit bilan normal issiqlik almashishni ta`minlashga yo`naltirilgan moslashuv xatti-xarakati shakllari mavjud. xayvonlar nafaqat haroratning o`zgarishlariga balki namlik, yoritilganlik o`zgarishlariga, quyosh radiasiyasi darajasiga, boshqa ko`pgina ekologik omillariga ham moslashadilar. u yoki bu omillarda o`zgarish keng bo`lganida tabiiy tanlanish juda jadal kechadi. shuning uchun qoida bo`lib qoganidek, hayvonlarning o`ziga xos hatti-harakati ekstremal sharoitlarga tushib qolish xavfidan `qutilib qolishga qaratilgan bo`ladi. bu evoliyudsiya jaraynida ham namoyon bo`lgan. masalan, eng kam tafovut prinsipi shakllangan, unga muvofiq tirik organizm boshqa teng sharoitlarda yashash joylarining shunaqasini …

ni taqozo etmoqda. keng miqyosdagi ijtimoiy moslashish -jamiyatdagi asosiy ishlab chiqaruvchi kuch - inson, ijtimoiy guruh bilan ishlab chiqarish munosabatlari va tegishli ustkurma ko`rinishlarining dialektik birligini ta`minlash va ziddiyatlarni hal etishdan iboratdir. biologik moslashishning ijtimoiy jihatga bog`liq ekanligi o`z shakllari, turlari yo`nalishi va mazmuniga ko`ra rang-barangdir. u bir-biriga ta`sir qiluvchi ijtimoiy-iqtisodiy muhitga oid, texnikaviy-texnologik va boshqa omillarni birlashtirib turadi. bu omillarning har qaysisi alohida birlashgan tarzda moslashishning biologik jihatlariga ta`sir ko`rsatadi. insonning moslashishi, uning salomatligi va hastaliklariga «biologik» yoki «biologik-ijtimoiy» hodisa sifatida yondashishning boshqacha shakllari bir yoqlama yuzakidir. bunday yondashuv mavjudotning quyi shaklidan yuqori ijtiioiy shakl tomon harakatini inkor qiladi yoki boshqalarining yuzaga kelishi o`zholicha yuz beradigan jarayon emas. bu hodisalarning barchasi oxir-oqibatda ijtimoiy sharoit taqozosidir. shu munosabat bilan chexiyalik shifokor m. obtulovich mulohazalari diqqatga sazovordir. uning takidlashicha, allergik hastalar ko`payib ketishining sababini hozirgi davr turmushiga xos bo`lgan bexalovatlik, shoshma-shosharlik va zo`riqishlar natijasida vegetativ asab tizimining ojizlanishi, ularni keltirib chiqaruvchi …

millar ta`sir ko`rsatmoqda. bular atom va kimyo sanoati rivojlanishi sababli yuzaga kelagan zararli unsurlar, biogeosenozlarni o`zgartiruvchi ishlab chiqarish qoldiqlari. urbanizasiya bilan bog`liq ko`plab omillar va hokazolardir. foydalanilgan adabiyotlar: 1. i.a. karimov “ozbekistonning siyosiy-ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy tamoyillari” toshkent 1995 yil 2. i.a. karimov “o`zbekiston xxi-asr bo`sag`asida havfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolotlari!” toshkent “o`qituvchi” 1997 yil 3. i.a. karimov “o`z kelajagimizni o`z qo`limiz bilan qurmoqdamiz” toshkent “o`qituvchi” 1999 yil 4. i.a. karimov “ijtimoiy ishlarimizni oxirigacha yetkazaylik” toshkent “o`qituvchi” 1994 yil 5. i.a. karimov “yuksak malakali mutaxassislar taraqqiyot omili” toshkent “o`qituvchi” 1995 yil 6. i.a. karimov “o`zbekiston mustaqil taraqqiyot yo`lida” toshkent “o`zbekiston” 1991 yil 7. i.a. karimov “hushyorlikka dav`at” toshkent “o`qituvchi” 1999 yil 8. yu. shodimetov “ijtimoiy ekologiyaga kirish” toshkent 1994 yil 9. vernadskiy “biosfera” moskva 1967 yil 10. g.a.novikov “osnova obshey ekologii i oxrana prirodi”. 11. a.xo`jaxonov “atrof muhitni muhofaza qiling” toshkent “ibn sino” 1985 yil 12. p. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "organizmlarning atrof-muhit omillariga moslashuvi"

1364032243_42849.doc oranizmlarning atrof-muhit omillariga moslashuvi www.arxiv.uz reja: 1. ekologik omillarning chegaralari. 2. tirik organizmlarning moslashishi. 3. tirik organizimlarning omillarga moslashish turlari. jonli organizmlar atrof-muhit omillarni turlicha qabul qiladi. ba`zi organizmlarda harorat namlik, suvning sho`rligi, yorug`lik va shunga o`xshashlarga talab ancha kengroq, boshqalarida ancha torroq bo`ladi. shunga muvofiq ba`zi organizmlar aniq omilning tafovuti ancha kengroq, boshqalarda bu tafovut ancha tor bo`lgan sharoitda yashab ketaverishi mumkin. misol uchun har xil turlarning o`sish tezligi atrof-muhit haroratiga qay darajada bog`liqligini ko`rib chiqaylik. ana shu tarlardan biri harorat o`zgarishining keng tafovutiga moslashgan va evriterm deb atashuvchi turlarga ...

DOC format, 51.0 KB. To download "organizmlarning atrof-muhit omillariga moslashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: organizmlarning atrof-muhit omi… DOC Free download Telegram