o‘simliklarni atrof-muxit bila o‘zarom unosabati

PPTX 30 pages 1.0 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 1-amaliy mashg’ulot ishlanmasi ko’rsatma materiallar mavzu: o‘simliklarning o‘zaro va atrof-muxit bilan munosabatlarining ijobiy va salbiy oqibatlarini o’rganish tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 2-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarni atrof-muxit bilan o‘zaro munosabati reja: 1 o’similar ekologiyasidagi asosiy tushuncha va qonunlar 2 o’simliklarning hayotiy shakllari haqida tushuncha va uning shakllanishi 3 raunkiyer klassifikatsiyasi 4 serebryakov klassifikatsiyasi tayanch so‘z va iboralar: suv, tuproq-havo, tuproq, tirik organizm muhit lari, ekologik, anatomik, morfologik, fiziologik, abiotik, biotik, antropogen, iqlim, tuproq-edafik, topografik-orografik, o‘simlik, hayvon, mikroorganizm, ekologik valentlik, ekologik tolerantlik, libix qoidasi, cheklovchi omil, kritik nuqta, minimum, optimum va maksimum zonalar, evribiont, stenobiont, klassifikatsiya, fanerofit, hamefit, gemikriptofit, kriptofit, terofit, daraxt, buta, yarim buta, monokarp, polikarp, ko’p yillik, ikki yillik, bir yillik, efemer, efemeroid, liana, epifit ekologiyada muhit deb tirik organizmlarni o‘rab turgan, uning holatiga, rivojlanishiga yashab qolishiga va ko‘payishiga bevosita ta’sir etadigan …

2 / 30

ochiq joyi • kimyoviy: havoning gaz tarkibi, suvning tuz tarkibi, konsentratsiyasi, kislotaligi • fizik: shovqin, magnit maydonlari, issiqlik o‘tkazuvchanligi va issiqlik quvvati, radioaktivlik, quyosh nurlanishining intensivligi • yonish : yong‘in omillari (yu.odum, 1975, 1986) 2. biotik • fitogen — o‘simliklarning ta’siri • mikogen — zamburug‘larning ta’siri • zoogen — hayvonlarning ta’siri • mikrobiogen — mikroorganizmlarning ta’siri 3. antropogen • to‘g‘ridan-to‘g‘ri antropogen ta’sir - insonning ekotizim tarkibiy qismlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta'siri (biogeotsenoz). bu mevalar, qo‘ziqorinlarni yig‘ish, daraxtlarni kesish va hk. • bilvosita antropogen ta’sir - insonning o‘rta darajadagi ta’siri. bu er osti suvlari darajasining o‘zgarishi, haroratning o‘zgarishi, radiatsiyaviy ifloslanish va boshqalar. • shartli antropogen ta’sir - bu inson ta’sirida kuchaygan yoki zaiflashgan biotik va abiotik omillarning ta’siri. ekologik omillarning organizmga ta’sir etish xarakteri xilma-xil bo‘lsa-da, lekin ularning barchasi uchun bir necha umumiy qonuniyatlar mavjuddir. ekologik omillar organizmga juda kuchli (maksimum), juda kuchsiz (minimum), ijobiy (optimum) ta’sir etishi mumkin. omillarning qulay (ijobiy) ta’sir …

3 / 30

bilan tuproq temperaturasi sekin-asta ko’tariladi va odatda, normal darajada bo‘ladi. temperatura 38°c dan yuqori bo‘lgan-da, ayniqsa, nam kam bo‘lsa, o‘simlik qizib ketadi. temperatura 1- 2°c bo‘lsa, g‘o’za nixollarini sovuq uradi. kuzdagi 3-4°c sovuq ham g‘o’zani nobud qiladi. shunday qilib, g’o’za o‘simligining vegetatsiya davomida minimum nuqtadan haroratni 1-4°c pasayishi uni nobud bo‘lishiga olib keladi. 14-16°c dan 38°c gacha oraliqdagi temperatura o‘simlik usishi uchun qulay, undan yuqorisi esa, noqulay hisoblanadi. g‘o’za o‘simligi uchun maksimum nuqta 46-47°c deb qarash mumkin. muhitning biror omilga keng doirada moslashgan turlari "evri" old qo‘shimchasini qo‘shish yoki tor doirada moslashgan turlari "steno" qo‘shimchasini qo‘shish bilan nomlanadi. masalan, evriterm, stenoterm (temperaturaga nisbatan), evrigal, stenogal (shurlanishga nisbatan), evribat, stenobat (bosimga nisbatan) va xokazo. organizmning omilga nisbatan kritik nuqtalar orasidagi chidamlilik chegarasi uning ekologik valentligi deyiladi turli ekologik omillarga nisbatan ekologik valentliliklar yig‘indisi turning ekologik spektri deyiladi. masalan, o‘simlikning sho‘rlik, qurg‘oqchilik va yuqori temperaturaga moslashuvi uning ekologik spektrini tashkil etadi. har …

4 / 30

klovchi ekologik omillar tur tarqalishining geografik arealini belgilaydi va organizmlar rivojlanishining avvalam bor moddalarning yetishmasligi yoki haddan tashqari ko‘pligi uchun cheklab qo‘yishi mumkin. ekologik omillarning ta’sir qilish xususiyati ma’lum sharoitda o‘zgarishi mumkin, ya’ni ular cheklovchi bo‘lishi ham bo‘lmasligi ham mumkin. libix qonuni, minimum qoidasi – organizmlarning tarqalishi va miqdoriy rivojlanishida ekologik omillarning ahamiyatini belgilovchi tamoyillardan biri. nemis kimyogari yústus fon líbix (1803-1873) tomonidan qishloq xo'jaligi ekinlari uchun ishlab chiqilgan (libix bochkasi) (1840). yustus fon libix ko'rsatishicha, minimum miqdorda bo'lgan modda hosildorlikni boshqarib, uning miqdori va doimiyligini belgilab beradi. bunda tuproqda juda oz bo'ladigan va miqdori o'zgarib turadigan, ammo hayot uchun juda muhim bo'lgan moddalarning cheklovchi taʼsiri nazarda tutiladi. keyinchalik bu qoida kengroq talqin qilina boshlandi va boshqa omillar (mas, harorat, yorug'lik, namlik va boshqalar)ga nisbatan ham qo'llanildi. o'simliklarni qurshab olgan muhit ko'p sonli elementlardan tarkib topgan bo'lib, ularning hammasi, ham o'simliklarga bir xilda ta'sir ko'rsatmaydi va o'simliklar ham ularga nisbatan …

5 / 30

atmosferadagi inert gazlar (ularga gazsimon azot ham kiradi); yashil o'simliklar yashaydigan muhitda doimiy ravishda azot mavjud bo'ladi, u o'simliklarga ta'sir ko'rsatmaydi, ta'sir ko'rsatganda ham u sezilmaydigan darajada bo'ladi. «hayotiy forma» terminini 1884 yili varming taklif etgan. xayotiy forma deganda, u individning vegetativ tanasi butun hayoti davomida tashqi muhit bilan bog‘lik bo‘lgan formani tushungan. 2 o’simliklarning hayotiy shakllari haqida tushuncha va uning shakllanishi hayotiy formalarga qiziqish 19-asrda, a. gumboldtning «idei fizionomichnosti rasteniy» nomli asari (1806) bosilib chiqandan keyingina turildi. chamasi hayotiy formalar haqidagi ta’limot ana shu asardan boshlansa kerak. gumboldt tog‘lari, odatda, botanik geografiyada o‘rganiladi. shuni eslatib o‘tish kerakki, gumbolt dastlab 16 ta, keyin esa 19 ta «asosiy formalar» ni aniqlagan. lekin ular fizionomik jihatdan bir-biridan keskin farq qilar edi. masalan, palmalar, banandoshlar, baobadoshlar, kaktuslar, orxideyalar, lianalar, g‘alladoshlar, paporotniksimonlar, toldoshlar, nina barglilar va boshqalar. lekin bu gruppalar bir xil bo‘lmay, gumboldt aytganidek, birinchi galda iqlim sharoitiga bog‘liq holda tashqi qo‘rinishidan bir-biridan …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘simliklarni atrof-muxit bila o‘zarom unosabati"

tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 1-amaliy mashg’ulot ishlanmasi ko’rsatma materiallar mavzu: o‘simliklarning o‘zaro va atrof-muxit bilan munosabatlarining ijobiy va salbiy oqibatlarini o’rganish tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 2-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarni atrof-muxit bilan o‘zaro munosabati reja: 1 o’similar ekologiyasidagi asosiy tushuncha va qonunlar 2 o’simliklarning hayotiy shakllari haqida tushuncha va uning shakllanishi 3 raunkiyer klassifikatsiyasi 4 serebryakov klassifikatsiyasi tayanch so‘z va iboralar: suv, tuproq-havo, tuproq, tirik organizm muhit lari, ekologik, anatomik, morfologik, fiziologik, abiotik, biotik, antropogen, iqlim, ...

This file contains 30 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "o‘simliklarni atrof-muxit bila o‘zarom unosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘simliklarni atrof-muxit bila … PPTX 30 pages Free download Telegram