ekologik omillarning organizmning osishi va rivojlanishiga tasiri

DOCX 10 pages 23.2 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.2 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: ekologik omillarning organizmning osishi va rivojlanishiga tasiri reja: 1 ekologik omillarning tirik organizmlarga ta’siri 2.moslanish. 3.ekologik omillar. 4.ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. 5.organizmlarni ekologik klassifikastiya qilish printsiplari. ekologik omillarning tirik organizmlarga ta’siri ma’lum sharoitda yashayotgan organizmlarga ekologik omillar turlicha ta’sir etishi mumkin. ammo ekologik omillar qanchalik xilma-xil bo‘lmasin, ularning tirik organizmlarga ta’sir etish xarakteri nuqtai nazardan ular uchun umumiy bo‘lgan qonuniyatlar xam mavjud. organizmning normal rivojlanishi uchun ma’lum darajada qulay ekologik omillar majmui talab etiladi. xar bir omilning organizmga ta’sir etish kuchi xamda quyi va yuqori ta’sir etish chegaralari bo‘ladi. omilning kuchli ta’sir etuvchi kuchi optimum zona deb qaraladi yoki optimum deb ataladn. ekologik omil organizmga xaddan tashqari kuchsiz (minimum) va kuchli (maksimum) ta’sir etishi mumkin. shunday qilib, xar qanday ekologik omilning optimum, minimum va maksimum ta’siri bo‘lar ekan. minimum va maksimum chegaralari kritik nuqta deb ataladi. kritik nuqtalardan ortiq kuch ta’sirida organizm nobud bo‘ladi (2-rasm) …

2 / 10

a minimum nuqtadan xaroratni 1-4°s pasayishi uni nobud bo‘lishiga olib keladi. 14-16°s dan 38°s gacha oraliqdagi temperatura o‘simlik o‘sishi uchun qulay, undan yuqorisi esa, noqulay xisoblanadi. g‘o‘za o‘simligi uchun maksimum nuqta 46-47°s deb qarash mumkin. muxitning biror omiliga keng doirada moslashgan ekologik turlarga evri-old qo‘shimchasini qushib, tor doirada moslashganlarga steno-old qo‘shimchasini qo‘shib nomlanadi. temperaturaga nisbatan evriterm, stenoterm, namlikka nisbatan evrigidrid, stenogidrid, sho‘rlanishga nisbatan evrigal, stenogal. ekologik omillarniig ta’sir etish kuchi bilan organizmda bo‘ladigan o‘zgarishlarning o‘zaro ta’siri bosimga nisbatan evribat, stenobat ekologik guruxlar ajratiladi. tashqi muxitning turli omillarga nisbatan ekologik valentliklar yig‘indisi turning-ekologiya spektrini tashkil etadi. masalan, cho‘lda o‘suvchi sho‘raklar tuproqning sho‘rligiga, kurg‘okchilik va yuqori tsmperaturaga yaxshi moslashgan. ushbu omillarga moslanish shuraklarning ekologik spektrini tashkil etadi. boshqa turlar tuproq sho‘rlanishiga chidamsiz ekanligini ko‘rish mumkin. ayrim turlarning ekologik spektri bir-biriga tug‘ri kelmaydi. xatto bir xil sharoitda yashayotgan va moslashish xususiyati xam o‘xshash bo‘lgan turlar ozmi-ko‘pmi miqdorda o‘zining ekologik imkoniyatiga ega bo‘ladi. izen …

3 / 10

yatlari bilan bog‘lik, bo‘lishi mumkin. don maxsulotlari va unda yashovchi mita kapalagining g‘umbagn uchun kritik temperatura - 7°s ni tashkil etsa, katta yoshdagilari uchun 22°s, tuxumlari uchun esa - 27°s. -10°s, temperatura g‘umbakni nobud qiladi, ammo ularning davri va tuxumlariga ta’sir etmaydi. muxitning ayrim ekologik omillari organizmga bir vaqtda ta’sir etadi. ushbu omillarning ta’siri boshqa omillarning mikdoriga bog‘liq bo‘ladi. buni omillarning uzaro ta’sir etish qonuniyati deyiladi. organizmning normal xayoti uchun ma’lum darajada sharoit talab etiladi. agar barcha shart-sharoitlar qulay bo‘lib, ulardan biri etarli miqdorda bo‘lmasa, uni cheklovchi omil deb ataladi. cheklovchi omil organizmni ushbu sharoitda yashashi yoki yashay olmasligini belgilab beradi. turlarning shimolga tomon siljishiga temperatura omilining etishmasligi ta’sir etsa, kurgokchil rayonlarda esa namlik yoki yukori temperaturaning ta’siri cheklovchi xisoblanadi. chsklovchi omillar fakatgina abiotik omillar bulib kolmay, balki biotik omillar xdm bulishi mumkin. gulli usimliklar turlarini biror joyga iklimlashtirishda ularni changlatuvchn xdsharotlar cheklovchi omil buladi. chsklovchi omillarnn anikdash amaliy jixatdan …

4 / 10

biosferamizda hayot asosan 4 xil muhitda mavjud: 1.suv muhiti 2.havo muhiti 3.tuproq 4.tirik organizmlar muhit – hamisha har xil elementlarning murakkab kompleksidir. moslanish. sayoramizda tirik organizmlar bir-birlaridan keskin farq qiluvchi o`ziga xos to`rtta muhitda tarqalgan ekan, ular ana shu muhitlarga xos moslanishlar hosil qilgan. organizmlarni ma`lum muhitga yashashga moslashishi adaptastiya deyiladi. moslanish asosan uch xil ko`rinishda bo`ladi. 1.morfologik moslashish: organizmlar tana, gavda tuzilishi {shakli} moslashishi masalan. gidrobiontlar tanasining suv qarshiligini engishiga moslashish va hokazo. 2.fiziologik moslashish: organlar funkstiyasini moslashishi masalan. cho`lda yashovchi hayvonlarda suvga bo`lgan tanqislikni qondirish uchun yolarning biokimyobiy oksidlanishidan foydalanish. 3.xulqiy-etologik moslashish: xatti-harakat, xulqi moslashishi masalan. tashqi muhit bilan hayvon tanasi o`rtasida normal issiq almashinuvi uchun uya qurish, qulay haroratli joyni izlab topish, qushlar, sut emizuvchilar va hokazolarning mavsumiy ko`chishi. ekologik omillar. muhitning organizmlar bilan o`zaro ta`sir etadigan ayrim elementlari ekologik omillar deyiladi. ekologik omillar juda xilma-xil. muhitning ekologik omillari organizmlarga bevosita va bilvosita ta`sir qiladi. ekologik omillarni …

5 / 10

omil: insoning xo`jalik yuritish faoliyati, mehnat vositalari, zavod, fabrika, shahar, qishloq, turli-tuma n inshootlar, texnika vositalari, madaniy landshaftlar va hokazo. ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. muhitning ayni bir faktori har xil organizmlar uchun turlicha ta`sir etadi va ahamiyatga ega. masalan: suv pardasining sirt tortishish kuchi suvdagi mayda qisqichbaqalar {dafniya, stiklonlar } uchun xavfli, chunki ular bu kuchga bardosh bera olmaydi, chunki ular suv sathiga yopishib qoladi. suv qandalalari esa bemalol so`zib yuraveradi. har qaysi faktorning organizmga ta`sir etish darajasi uning dozasi (normasi) ga boliq. faktorning yashash mumkin bo`lgan minimal va maksimal ahamiyati organizmning chidamlilik chegarasini belgilaydi. har bir turning turli faktorlarga o`ziga xos chidamlilik chegarasi bor. faktorning organizmga eng qo`lay ta`sir etadigan chegarasi optimum zona deyiladi. m: rif hosil qiluvchi marjon poliplar faqat +20-300 doirasida yashaydi. tilogoch esa yakutiada 69-350 c t da yashaydi. fil,oq ayiq va hokazo. optimum faktorning ko`payishi yoki kamayishi o`zgarganda individlarning hayot faoliyati …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik omillarning organizmning osishi va rivojlanishiga tasiri"

mavzu: ekologik omillarning organizmning osishi va rivojlanishiga tasiri reja: 1 ekologik omillarning tirik organizmlarga ta’siri 2.moslanish. 3.ekologik omillar. 4.ekologik omillarning tirik organizmlarga ta`sir etishining umumiy qonuniyatlari. 5.organizmlarni ekologik klassifikastiya qilish printsiplari. ekologik omillarning tirik organizmlarga ta’siri ma’lum sharoitda yashayotgan organizmlarga ekologik omillar turlicha ta’sir etishi mumkin. ammo ekologik omillar qanchalik xilma-xil bo‘lmasin, ularning tirik organizmlarga ta’sir etish xarakteri nuqtai nazardan ular uchun umumiy bo‘lgan qonuniyatlar xam mavjud. organizmning normal rivojlanishi uchun ma’lum darajada qulay ekologik omillar majmui talab etiladi. xar bir omilning organizmga ta’sir etish kuchi xamda quyi va yuqori ta’sir etish...

This file contains 10 pages in DOCX format (23.2 KB). To download "ekologik omillarning organizmning osishi va rivojlanishiga tasiri", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik omillarning organizmni… DOCX 10 pages Free download Telegram