сув ресурсларини иқтисодий баҳолаш

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363954950_42789.doc сув ресурсларини и=тисодий бащолаш www.arxiv.uz режа: 1.ўзбекистоннинг асосий сув ресурслари ва уларни шаклланиш хусусиятлари. 2.рента муносабатлари асосида сувни баҳолаш хусусиятлари. 3.сув ресурсларини баҳолашда ўрнини тўлдириш (компенсация) усулидан фойдаланишнинг мохияти. 1.ўзбекистоннинг асосий сув ресурслари ва уларни шаклланиш хусусиятлари. 2.рента муносабатлари асосида сувни баҳолаш хусусиятлари. сув ноёб бойлик, уни хеч қандай минерал бойликка тенглаштириб бўлмайди. бинобарин, уни баҳолаш ҳам анча мураккаб жараён. рента муносабатлари асосида сувни ҳам баҳолаш мумкин. бу айникса, курук. иқлим шароитида, сувнинг такчиллиги жиддий сезилиб тўрган вазиятда жуда ҳам кул келади. айрим шароитида сувни баҳолаш табақаланган рента асосида амалга оширилиши керак. хўжаликлар сугорма деҳқончилик асосида канчалик кўп даромад олса, табақаланган рента ҳам шунчалик катта бўлади ва сувнинг баҳоси ҳам юқори бўлади. табақаланган ер рентаси қўшимча даромадга боғлиқлиги, яъни ердан турлича (хайдаладиган ер, яйлов, пичанзор, курилиш, йул ва бошк.) фойдаланиш натижасида унинг баҳосига таъсир этиши сувдан фойдаланганда ҳам дифференциал рента деҳқончиликда қандай маҳсулот (пахта, шоли ва б.) ёки ердан …
2
та нам, сифат ҳам шунга яраша тавсифланади. демак, сувнинг сифати табақаланган рентага фаол таъсир этади. 3.сув ресурсларини баҳолашда ўрнини тўлдириш (компенсация) усулидан фойдаланишнинг мохияти. сув ресурсларини баҳолашда урнини тулдириш (компенсация) усули кенг кулланилади. масалан, оролденгизи ҳавзасида кўп миқдорда кайтган сувлар берк ботикларга юборилади, уларда сув бугланиш ва грунтга сизилиб утишга сарф бўлади. масалан, сариккамиш ботигига йилига ўртача 3-4 км куб кайтган сувлар куйилиб келмокда. шунча сувнинг бошқа жойда (сугориш тизимида) урнини тулдириш мақсадида сугориш тизималарини таъмирлаш ва каналларнинг фойдали иш коэффициентини оширишга тури келади ёки бошқача айтганда, шунча миқдордаги сувни излаб топиш зарур бўлади. сув хужалиги ташкилотларининг маълумотига кура, бир куб км сувни тежаб колиш учун 1200 млн. рубл (80-йиллар нархи бўйича) сарфлаш лозим. агар сариккамиш ботигига куйилаётган зовур сувларини бу кўрсаткичга кўпайтирилса, ҳар йили 3,5-4,0 млрд. рубл зарар курилаётгани маълум бўлади. агар бутун орол ҳавзасида вужудга келаётган коллек​тор-зовур сувлари эътиборга олинса, катта ракам вужудга келади, унинг 30-35%и берк ботикларга …
3
пахтачиликка ихтисослашган. уларнинг рентабиллиги салбий миқдордан 56% гача ўзгаради. шоличиликка ихтисослашган хўжалик йилни зарар билан тугаллаган. туман хўжаликлари ҳар йили ўртача 10 млн. сум фойда олган. сувни далада ҳисобга олиш икки нархда бел​гиланди. ҳар бир га майдонга сарф қилинган сувга 22,9 рубл (уша вақтнинг пули ҳисобига) туланди. бу нарх (таъриф) бўйича маблағни ибнинг далалар мелиоратив ҳолатини мунтазам яхшилаб туриш, коллектор-зовур тармоқлари иш функциясини юқори даражада таъминлаш, йул, электр тармоқлари ишини кузатиб туриш ва бошқа техник вазифаларни бажаришга сарф​лаш кузда тутилган. иккинчи нарх бўйича ҳар бир м3 сувга 0,21 тийин таъриф белгиланди. бунда ҳар бир хўжаликка сув манбаидан олинган сув ҳисоб-китоб қилинди. ортикча олинган (белгиланган миқдордан) сув миқдори учун хўжаликлар белгиланган нархнинг икки баробари миқдорида жарима тулашлари келишиб олинган. 1988 йил туман хўжаликлари олинган сув ресурси учун ибга жами 2181,3 минг рубл тулашлари маълум бўлди. аммо шартномага мувофиқ туман хўжаликлари бу миқдордаги пулни кишлок хужалиги маҳсулотларининг давлат томонидан сотиб олинадиган нархини …
4
томонидан фойдаланилганда маълум нархда хак тулаш вақти келди. чунки, сув катъий нархда сотилган такдирда ундан оқилона фойдаланиш аломатлари сезила бошлайди, аввало хўжаликда сув керакли миқдорда ишлатилади, ортикча сув исрофгарчилигига йул куйилмайди. кейин, сугориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга хак туланиши гидромелиоратив иншоотларни таъмирловчи ташкилотларнинг уз ишига сидкидилдан ёндашишларига таъсир этади, бу ташкилотнинг хўжалик ҳисобига утишини тезлаштиради ёки у хўжалик ҳисобида бўлган такдирда хўжаликлар билан аниқ ҳисоб-китобда ишлашини мустахкамлайди. сувга хак кишлок хужалиги ташкилотларининг сотиб олиш нархини ошириш ҳисобига эмас, балки хўжаликларнинг олаётган даромадлари асосида туланиши лозим. чунки бунда хўжаликларда хак тулашда хеч қандай кизикиш бўлмайди, бошқача айтганда, улар зарар курмайдилар. хўжалик качонки ҳар м3 сув учун уз ҳисобидан хак туласа, унда у сугоришнинг замонавий усулларини куллашга мажбур бўлади. бунинг натижасида ерларнинг мелиоратив ҳолати ҳам яхшиланиб боради, грунт сувлари сатхи пасаниш йўналишига утади, бинобарин, барқарор мелиоратив ахвол таркиб топа бошлайди. сув нархи туманда бир хил сифатга эга бўлган такдирда у бир кўрсаткичдаги …
5
сув ресурсларини иқтисодий баҳолаш - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "сув ресурсларини иқтисодий баҳолаш"

1363954950_42789.doc сув ресурсларини и=тисодий бащолаш www.arxiv.uz режа: 1.ўзбекистоннинг асосий сув ресурслари ва уларни шаклланиш хусусиятлари. 2.рента муносабатлари асосида сувни баҳолаш хусусиятлари. 3.сув ресурсларини баҳолашда ўрнини тўлдириш (компенсация) усулидан фойдаланишнинг мохияти. 1.ўзбекистоннинг асосий сув ресурслари ва уларни шаклланиш хусусиятлари. 2.рента муносабатлари асосида сувни баҳолаш хусусиятлари. сув ноёб бойлик, уни хеч қандай минерал бойликка тенглаштириб бўлмайди. бинобарин, уни баҳолаш ҳам анча мураккаб жараён. рента муносабатлари асосида сувни ҳам баҳолаш мумкин. бу айникса, курук. иқлим шароитида, сувнинг такчиллиги жиддий сезилиб тўрган вазиятда жуда ҳам кул келади. айрим шароитида сувни баҳолаш табақаланган рента асосида амалга оширилиши керак. хўжаликл...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "сув ресурсларини иқтисодий баҳолаш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: сув ресурсларини иқтисодий баҳо… DOC Бесплатная загрузка Telegram