табиат ва табиий ресурсларни иқтисодий баҳолаш

DOC 102,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363954819_42788.doc www.arxiv.uz режа: 1. табиат ва табий ресурсларни иқтисодий баҳолаш хақида тушунча. 2. табиат ресурсларини баҳолашда рента асосида ёндошувнинг ўзига хос хусусиятлари. 3. табиий ресурсларни баҳолашда сарфлаш ва муқобил қиймат баҳолаш концепциясининг қўлланилиши. 4. табиатни баҳолашда мажмуали ёндашувнинг мохияти . 1. табиат ва табиий ресурсларни иқтисодий баҳолаш ҳақида тушунча.табиатда ҳар бир бойлик тури инсон учун жуда қадрли бўлиши билан бирга уз кийматига ҳам эга. хўш, ресурсларни қандай баҳолаш керак ёки гузал табиат манзараларини-чи? бекиёс бойлик зилол сув қандай кийматга эга? у инсон томонидан ифлослантирилган ва деярли яроксиз холга келтирилган бўлса-чи? бундай вазиятда у қандай қийматга эга бўлади? инсоннинг табиий муҳитга етказган зарари дандай баҳоланади? орол денгизи сатхининг тушиб кетиши натижасида вужудга келган экологик ва ижтимоий-иқтисодий оқибатларнинг бир йиллик зарари данча? табиий муҳитни баҳолашнинг бу каби иқтисодий мезонларини билиш лозим. табиий ресурсларнинг хакикий дийматини билиш уларнинг исроф бўлиши, сифатининг бузилиши, йуколиши каби номатлуб ходисаларнинг олдини олишда ута зарур. табиий муҳитни муҳофаза …

ресурсларни реал баҳолаш масаласи ечилмай колаверди. бу муаммо хорижий мамлакатларда ҳам тўлиқ хал қилинмаган. социализм даврида ресурслар хакикий баҳоланмаганлиги сабабли улардан фойдаланишда исрофгарчиликка ва сифатининг бузилишига йул куйилди, кашшокланиш жараёни ривожланди. натижада атроф-муҳитнинг ифлосланиши, ресурслар хакикий баҳосининг тушиб кетиши, иқтисодий самарадорликнинг нихоятда пасайиб бориш жараёнлари кучайди. табиий бойликларнинг нархини билиш, аввало лойиҳаларнинг муқобил вариантларини танлаш, иқтисодий самарадорликка эришиш, табиат муҳофазасига кенг йул очиш, аҳолининг экологик жихатдан яшаш шароитларини яхшилаш учун катта имкониятлар очади. баҳолаш асосида капитал курилишларнинг вариантларига таъсир этиш мумкин. чунончи, сугориладиган деҳқончилик ривожланган худудда бирор мухандислик лойиҳасини амалга оширишга, аввало, сугорма ер баҳоси ва унинг экин эқилганда ҳар йилги келтирадиган иқтисодий самараси ҳисоб-китоб қилингандан сунг рухсат берилади ёки йук. лойиҳа ташландик, жойда ҳам амалга оширилиши мумкин. шуни ҳисобга олиш зарурки, узбекистонда сугорма ерлар барча кишлок хужалиги маҳсулотларининг киймат жихатидан 95%ини етказиб беради. дарвоке, сугорма ерлар олтин фонд, уларни эьзозлаш керак, ҳар гектар ердан самарали фойдаланган ҳолда экинлар хосилдорлигини …

иш туманига қарашли яйловлар майдонининг кискариши коракул куйлари бокишни мураккаблаштиради. табиий ресурсларнинг кўплаб қисмини казиб олиш, қайта ишлаш корхоналарига ташиш ва тайёр маҳсулот чиқариш жараёнларида исроф бўлади, йуколади, тўкилади ва хоказо. очик усулда казиб олинаётган кумирнинг йуколиши 3-8% дан 10-12% гача, шахта усулида казиб олинган кумирнинг йуколиши ўртача 20-40%, кора ва рангли металлар рудасининг йуколиши 15-25%, тог-кимё хомашёсиники эса 20-60% га боради. ушбу бойликларнинг нархи аниқланган ҳолда иқтисодий ҳисоб-китоб қилинса, катта иқтисодии зарар курилаётгани уз-узидан маълум бўлади. россиянинг нефть кувурларида авария натижасида ҳар йили 15-20 млн т нефть грунтга окиб тушади. жами исроф бўлган нефть миқдори нарх жихатидан тахминан 2 млрд. акш долларини ташкил қилади. ерга сингиб кетган нефтнинг атроф-муҳитга етказган зарари эса бундан ҳам катта. бинобарин, иқтисодий зарар ва табиатга етказилаётган зиён миқдори қўшиб ҳисобланган ҳолда ушбу маблағни нефть кувурларини уз вақтида таъмирлаш ва назорат ишини яхшилашга сарф қилинса, давлат ҳам, табиат ҳам шунчалик зарар курмас эди. табиий ресурслар …

шё захираси доимо ортиб бориш йўналишида бўлади. ёки бошқа табиий бойликлар (яйлов, урмон ва б.) антропоген деградация натижасида миқдор ва сифат жихатидан ўзгариб боради, бундай вазиятда тегишли ўзгартиришлар киритишга тўғри келади. иқтисодчилар табиий ресурслар ва табиий муҳитни, уларнинг экологик вазифаларини баҳолашга ҳаракат қиладилар. аслида табиат ва унинг ресурсларини, табиат жамлигини аниқ баҳолаш осон эмас, уларни тўлиқ баҳолаш, яъни барча хусусиятларни эътиборга олган ҳолда баҳолашни иложи йук. гузал тог манзарасини қандай қилиб баҳолаш мумкин? ёки тог водийсидаги сулим жойлар, шаршаралар, куллар, баҳор тароватини баҳолаш учун канака нарх куйиш мумкин? табиат объектларини бундай баҳолаш мезонлари ҳозиргача ишлаб чиқилмаган. лекин, умуман олганда, бойликларни баҳолашда талай тажриба мавжуд, улар асосида жуда аниқ бўлмасада тахминий кийматларни ишлаб чиқиш мумкин. э.в. гирусов ва бошқаларнинг (1998) фикрича, табиий ресурслар ва табиат хизматларини иқтисодий жихатдан баҳолашни аниқлаш учун мавжуд ёндашувлар каторига куйидагиларни киритилиши мумкин: бозор баҳоси, рента, табақалашган рента, сарфлаш, муқобил киймат, умумий иқтисодий баҳолаш (киймат). бозорнинг мухим …

а таъсир этади. бундай вазиятда бозор нархлари кўпинча бузилган ҳолатни акс эттиради, реал сарф-ҳаражатларни аниқ ифодаламайди, натижада талаб ва таклиф кўрсаткичлари ресурслар такчиллигини тўғри ҳисобга олмайди; ресурслардан самарали фойдаланиш учун рағбатлантириш паст бўлади. шундай қилиб, бозор ёндашуви табиат муҳофазасининг фақат бир вазифасини, яъни табиий ресурслар билан таъминланишини баҳолашга имкон беради, колган икки вазифаси уз-узини тозалаш ва инсонга табиий хизматлар кўрсатиш бозор тизимида акс этмайди. 2. табиий ресурсларни баҳолашда рента асосида ёндашувининг ўзига хос хусусиятлари.табиий ресурсларни баҳолашда рента (немисча — қайтариб берилган) асосида ёндашув яхши натижалар беради. рента ёндашуви ресурсларнинг чекланган ва ноёб турлари учун хос (масалан, ер, ситрус мевалар, баъзи саноат ишлаб чиқариш тармоқлари ва б.). иқтисодий рента деганда, одатда, чекланган табиий ресурслардан фойдаланилгандаги (ёки ижара) хак, баҳоси тушунилади. бу вазиятда пассив таклиф негизидаги талаб рентани аниқловчи ягона таъсир этувчи омил сифатида олдинга чикади. иқтисодий рентани кўпинча ресурс эгасининг ундан фойдалангандан оладиган рента даромади маъносида ҳам куллаш мумкин. ер ресурсларини …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "табиат ва табиий ресурсларни иқтисодий баҳолаш"

1363954819_42788.doc www.arxiv.uz режа: 1. табиат ва табий ресурсларни иқтисодий баҳолаш хақида тушунча. 2. табиат ресурсларини баҳолашда рента асосида ёндошувнинг ўзига хос хусусиятлари. 3. табиий ресурсларни баҳолашда сарфлаш ва муқобил қиймат баҳолаш концепциясининг қўлланилиши. 4. табиатни баҳолашда мажмуали ёндашувнинг мохияти . 1. табиат ва табиий ресурсларни иқтисодий баҳолаш ҳақида тушунча.табиатда ҳар бир бойлик тури инсон учун жуда қадрли бўлиши билан бирга уз кийматига ҳам эга. хўш, ресурсларни қандай баҳолаш керак ёки гузал табиат манзараларини-чи? бекиёс бойлик зилол сув қандай кийматга эга? у инсон томонидан ифлослантирилган ва деярли яроксиз холга келтирилган бўлса-чи? бундай вазиятда у қандай қийматга эга бўлади? инсоннинг табиий муҳитга етказган зарари дандай баҳоланади? о...

Формат DOC, 102,0 КБ. Чтобы скачать "табиат ва табиий ресурсларни иқтисодий баҳолаш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: табиат ва табиий ресурсларни иқ… DOC Бесплатная загрузка Telegram