географик ахборот тизимлари учун табиий ресурсларни ўрганиш

DOCX 14 стр. 1004,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 14
1 - боб. табиий ресурслар мавзули карталарини яратишнинг умумий технологик жараёни 1.1. географик ахборот тизимларининг (гис) табиий ресурсларни ўрганишдаги аҳамияти. 1.2. фотограмметрик жараёнда геодезик ишлар ҳозирги вақтда план ва карталарни яратиш икки усулда олиб борилади: 1-дан ерда геодезик ишларни олиб бориш бўйича ва 2-дан жойнинг масофадан туриб олинган расмини дешифровка қилиш (ўқиш) натижасида. бундай расмлар ернинг турли сунъий йўлдошларидан, яъни космик кемалар, самолётлар ва вертолётлардан олинган ярим тоналли (ранглига ўхшаш) ёки оқ-қора космик ва аэрофотосуратли тасвирларидан иборат. ер ресурсларини комплекс картага олиш ишларининг технологик жараёни 1- расмда келтирилган. 1.1-расм. ер ресурслари картасини яратишнинг блок-чизмаси ушбу чизмада бир нечта йирик тизимлар ажратилган, масалан: – фотограмметрик тизим. оқ-қора ва рангли фотосуратларни эҳм хотирасига киритиш, уларни рақамли кўринишга айлантириш ва маълум даражада уларга ишлов бериш, сўнгра ортофотопланларни (жой участкаси тасвирининг ортогонал проекциясида тузилган план) ёки штрихли кадастр планларини ҳосил қилиш; - ортофотоплан ва карталарни рақамлаш тизими – бу тизим ёрдамида план ва карталар …
2 / 14
осмик фотосуратлари аэрофотоаппаратлар ёрдамида олинади, сўнгра негативлардан контактли ёки проекцион усуллар билан қоғоз ёки деформацияланмайдиган плёнкаларда диапозитивли фотонусҳалар тайёрланади. кейинги йилларда суратга олишда рақамли аэрофотокамералардан фойдаланилмоқда (1.2-расм). 1.2-расм. ернинг суньий йўлдоши 1.3-расм. ер шари атрофида ҳаракатланаётган сунъий йўлдошлар 1.4-расм. зарафшон водийсининг космик фотосурати улар ёрдамида худуднинг ёки бирор жойнинг рақамли тасвирини олиш ва кейинчалик уни тўғридан-тўғри компьютерга киритиш мумкинлиги нафақат расмларга кимёвий ишлов бериш, ҳатто сканирлаш босқичида тасвирни рақамли шаклга ўтказиш жараёнлари четлаб ўтилмоқда. улар оддий фотокамералар каби ишлайди, лекин уларда фототасвирни электр сигналларга айлантирувчи фотосезгир элементлар ишлатилади (1.3 ва 1.4-расмлар). сигналлар кодлангач, улар фотокамера хотирасида сақлаб қолинади ва исталган пайтда тасвирлар компьютерга ёзиб олиниши мумкин. кейинчалик фототасвирларга махсус графикли редакторлар ёрдамида ишлов берилиб, улар принтер ёки плоттерларда нашр қилинишга узатилади. агар ишга сифатли фотокамералар жалб қилинса, сканерлар ва нусха кўчириш қурилмаларидан воз кечса ҳам бўлади. ҳозирги пайтда фототасвирларни компьютер хотирасига киритиш, асосан, фотоматериалларни сканерлаш билан амалга оширилмоқди. фотоматериаллар сифатида …
3 / 14
анерлардан nustek фирмаси ишлаб чиқарадиган сканерни мисол тариқасида келтириш мумкин (1.5-расм). германиянинг zеiss ва ақшнинг intergraph фирмалари бирлашиб, z/i корпорациясида ишлаб чиқилган photoskan-2001 фотограмметрик сканери сўнгги моделлардан бири ҳисобланади (1.6-расм). фотоскан-2001 бугунги кундаги сканерларнинг энг яхшиси бўлиб, пиксель аниқлик даражасининг ўртача квадратик хатоси 2 мкм дан ошмайди. 1.6-расм. photoskan-2001 фотограмметрик сканерини умумий кўриниши 1.2. фотограмметрик жараёнда геодезик ишлар геодезик ишлар ер устида жойлашган айрим нуқталарнинг (ориентирларнинг) планли ва баландликли координаталарини аниқлаш ишларини бажариш, худуд бўйича олинган барча фотоматериалларни жой билан боғлаш мақсадида олиб борилади. 1.7-расм. gps услубида жойда нуқтанинг планли координаларини аниқлаш усули; gps асбоблари айнан ушбу босқичда нуқталарнинг аниқланган планли ва баландликли координаталари кейинги план ва карталарни яратиш учун зарур бўлган координаталар тизимини ва картографик проекцияларни танлашда ишлатилади. ҳозирги пайтда геодезик координаталарни аниқлаш учун ернинг сунъий йўлдошларидан фойдаланиш услуби - gps услублари кенг қўлланилмоқда (1.7-расм). 1.8-расм. нуқтанинг фазовий координаталарини gps услубида аниқлаш асбоблари бу услубдан фойдаланиш натижасида геодезик ишлар …
4 / 14
лга оширилмоқда (1.8-расм); - объектларни рақамлаш (векторлаш) - жойнинг стереомоделини ҳосил қилиш, объектларни бир вақтнинг ўзида дешифровка қилиш (ўқиш) ва уларни қабул қилинган шартли белгиларда тасвирлаш; - рельефнинг рақамли моделини ҳосил қилиш ва у асосида рангли ёки оқ-қора ортофотопланлар яратиш. юқорида баён этилган жараёнлар - масофадан туриб суратга олиш ва ушбу материаллар асосида ортофотопланларни яратиш технологияси, фотограмметрик ва картографик дастурли техник воситалар, ергеодезкадастрнинг барча ишлаб чиқариш бўлинмаларида (корхоналарида) ҳозирда кенг фойдаланилаётган технологиянинг бири бўлиб ҳисобланади. 1.9-расм. ўзбекистон республикасининг табиий картаси 1-боб бўйича назорат саволлари 1. ҳозирги пайтда план ва карталар неча хил усулда яратилмоқда? 2. ер ресурсларини комплекс картага олиш ишларида қандай технологик ишлар амалга оширилади? 3. фотограмметрик тизим нимани англатади? 4. ортофотоплан ва карталарни рақамлаш тизими нимани англатади? 5. картографик маълумотларга ишлов бериш, уларни сақлаш ва тасвирлаш тизими нимани англатади? 6. ҳозирги пайтда фототасвирларни компьютер хотирасига киритиш қандай амалга оширилмоқда? 7. фотограмметрик жараёнда геодезик ишлар қандай аҳамиятга эга? 8. …
5 / 14
а ўлчаш натижаларини қайта ишлаш ва компьютер тизимларида маълумотларни тўплаш бўйича бой тажрибага эгалар. маълумотларнинг кўплаб турларини вақт ўтиши билан тез-тез ўзгариб туриши, оддий усулда тузиладиган қоғозли картадан фойдаланишни анча қийинлаштириб юбормоқда. бугунги кунда тезкор ахборотларни қабул қилиш, уларнинг долзарблигини кўрсатиш фақатгина автоматлаштирилган тизим кафолатлаши мумкин. шу ўринда замонавий гис – бу кўп миқдордаги графикли ва мавзули маълумотлар базасига эга бўлган, база асосида иш бажариш имкониятига эга бўлган моделли ва ҳисобли функциялар билан бирлашган, фазовий маълумотларни картографик шаклга айлантириш, турли хулосалар чиқариш ва мониторинг ишларини амалга оширадиган автоматлашган тизим, деб қаралади. бугунги кунда компьютер саводхонлиги омма орасида анча ошган. гисда тузилган карта оддий қоғозли картадан яхши безалгани, компьютерли шаклдалиги, қўлда бажариб бўлмас даражадаги аниқлиги ва бошқа бир қатор афзалликлари билан фарқ қилади. картага истаганча ўзгартириш киритиш, янги мазмун ва бўёқ бериш, диаграмма ва бошқа маълумотларни киритиш, ўчириш ва ҳ.к. ишларни бажарса бўлади. бунинг учун муаллифнинг шахсан ўзи карта тузишнинг компьютерли …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "географик ахборот тизимлари учун табиий ресурсларни ўрганиш"

1 - боб. табиий ресурслар мавзули карталарини яратишнинг умумий технологик жараёни 1.1. географик ахборот тизимларининг (гис) табиий ресурсларни ўрганишдаги аҳамияти. 1.2. фотограмметрик жараёнда геодезик ишлар ҳозирги вақтда план ва карталарни яратиш икки усулда олиб борилади: 1-дан ерда геодезик ишларни олиб бориш бўйича ва 2-дан жойнинг масофадан туриб олинган расмини дешифровка қилиш (ўқиш) натижасида. бундай расмлар ернинг турли сунъий йўлдошларидан, яъни космик кемалар, самолётлар ва вертолётлардан олинган ярим тоналли (ранглига ўхшаш) ёки оқ-қора космик ва аэрофотосуратли тасвирларидан иборат. ер ресурсларини комплекс картага олиш ишларининг технологик жараёни 1- расмда келтирилган. 1.1-расм. ер ресурслари картасини яратишнинг блок-чизмаси ушбу чизмада бир нечта йирик тизимлар ажрат...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (1004,9 КБ). Чтобы скачать "географик ахборот тизимлари учун табиий ресурсларни ўрганиш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: географик ахборот тизимлари учу… DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram