урбанизация ва атроф муҳит

DOC 113,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363952479_42768.doc урбанизация ва атроф мущит www.arxiv.uz режа: 1. урбанизация ва унинг экологик вазиятга таъсири. 2. урбанизация ва аҳоли саломатлиги. 3. саноат шаҳарларида экологик вазиятни яхшилаш. 1. урбанизация ва унинг экологик вазиятга таъсири. ҳозир ва келажакда ҳам табиий муҳитга урбанизация жараёнининг таъсири кучли даражада бўлишига шубха йук. чунки шаҳар аҳолисининг салмоги йилдан-йилга ортиб бормоқда ҳозир дунё мамлакатларининг 120 тасида урбанизация даражаси ўртача дунё микёсидаги ўртача кўрсаткичидан юқори, 90та мамлакатда шаҳар аҳолисининг бу борадаги улуши кишлок аҳолисиникидан кўп. урбанизациянинг авж олиши, айникса, осиё, африка ва лотин америкаси мамлакатларида кузатилмокда. урбанизация туфайли йирик шаҳарлар сони ортиб бормоқда. 1900 йилда аҳолиси сони 100 мингдан ортик шаҳарлар 300 тага якин бўлган, 1950 йилда - 950, 1980 йилда - 2370 тага етди. ҳозир дунё аҳолисининг 1ғ4 қисми йирик шаҳарларда яшамокда. «миллионер шаҳарлар» сони ушбу йилларда 10 тадан 250 тага ортди (1950 и. - 81, 1960 и. - 120, 1980 и. - 209). дунё аҳолисининг 15%га якин …

уда — 26, токиода — 24, нью-йоркда — 23, калькуттада — 20, бомбей, кохира ва жакартада 15 млн.дан аҳоли яшаши эътироф этилмокда. шаҳарларнинг жойлашиши ҳам дунё бўйича бир текис эмас. аҳолиси 5 млн. дан ортган 26 шаҳарнинг 5 таси (мехико, париж, москва, чикаго, дехли) денгиз киргокдаридан анча узоқда, колган барча йирик шаҳарларнинг 40 %и денгиз сотхидан 50 км гача бўлган худудларда жойлашган. урбанизациянинг жадал ривожланиши ер юзасида экологик вазиятнинг мураккаблашишига таъсир кўрсатмокда. урбанизация жараёни табиат компонентларининг барчасида кучли ўзгаришлар содир этиши аён. урбанизация туфайли шаҳарларда грунт, рельеф, тупроқ, гидрографик тармоқлар, ер ости сувлари, атмосфера ҳавоси, ўсимлик коплами, ҳайвонот дунёси, хатто тушм ўзгаради. айнан шу сабабли шаҳарларда нафақат ҳарорат, нисбий намлик, куёш радиацияси, балки, ернинг иссиклик, гравитация, электр ҳамда магнит майдонлари хусусияти ҳам сезиларли даражада ўзгаради. шаҳарларнинг катталашиши унинг атроф табиатга таъсир радиусини ҳам орттиради, натижада шаҳар худуди билан бирга унинг атрофида экологик вазиятдаги мутаносиблик йуколади. шаҳарлар атрофдаги табиий худудий мажмуалар …

ув кувурлари узунлиги шаҳар кучалари умумий узунлигидан икки марта кўп экан. демак, бу шаҳарнинг турли худудларида уз таъсирини кўрсатмай колмайди. янги шаҳарларнинг барпо этилиши, эсқиларининг кенгайиши, аввало ерларни кишлок хужалигидан чегирилишига сабаб бўлади. мдхда собик шуролар даврида 1200 та янги шаҳар барпо этилган. ҳозирда йилига 500 минг га ер (акш да 1 млн. арк, 1 арк тент 0,4 га) шаҳарлар худудига қўшилмокда. фақатгина мдх да 10 млн. га. дан ортик, ерни шаҳарлар худуди эгаллаган. москва шаҳар агломерацияси 2600 км2 ни, санкт-петербург - 1300 км2, париж - 1870, лондон - 5400, нью-йорк агломерацияси эса 7272 км2 майдонни банд қилган. шаҳар рельефининг текисланганлигидан гидрографик тармоқлардаги оким кийинлашади. пасткамликларда ортикча сув тупланишидан рельефда упкон, сурилмалар вужудга келади. иморатларнинг ертулалари захлигидан турли касалликларни таркатувчи микроорганизм ва хашаротлар учун маконга айланади. йирик шаҳарларда ҳавонинг ифлосланганлиги туфайли куёш нурини 15% (кишда ультрабинафша нурларни 30%) кам бўлиши аниқланган. бундан ташкари шаҳарларда ёгингарчилик ва бўлутли кунлар 10%, туманли …

, япония, англия, канада, франция ва бошқа мамлакатлардаги йирик шаҳарлар ҳавосининг 1 м3 да 1-2 дан 8-10 микрограммгача куртошин бирикмаси борлиги аниқланди. кадмий, симоб, мис, никел, рух, хром, ванадий — шаҳар ҳавосининг доимий бирикмаларига айланмокда. металлургия, баъзан нефть-кимё корхоналарига эга бўлган шаҳарлар ҳавоси таркибида, одатда, сульфат ii оксид аралмашалари юқори даражада бўлади. э.ю. безуглая (1980) шаҳар ҳавоси ифлосланиши борасида мухим қонуниятни аниқлаган. аҳолиси сони 250-500 минг киши бўлган шаҳарларда ҳавонинг сульфат ii оксид билан ифлосланиш даражаси 100 минг кишилик шаҳарга нисбатан 60-80%, йирик шаҳарларда эса ушбу кўрсаткич 100% дан ҳам ортиши кузатилади. шунингдек, б.б. прохоров (1997)нинг ушбу сохадаги тадкдикотлари ҳам амалий аҳамиятга лойикдир (7-жадвал). 90-йиллар бошида мдх да атмосферага йилига 200 минутдан ортик зарарли моддалар чиқарувчи 70 дан ортик шаҳар кайд этилган (норильск — 2368 минг т (1), кривой рог — 1328 минг т (2), москва — 1113 минг т (3),... тошкент — 454 минг т (19),... фаргона — 234 …

а йироклашиб кетганлиги, инсон умрининг кўп қисмини турли курилмалар куршовида утиши ёруглик (куёш нури) ҳамда кислород танкислигига сабаб бўлмокда. шаҳарларда атмосфера ҳавосининг хаддан ташкари ифлосланганлиги туфайли куёш нурларининг кайтиши кўпаяди. айникса, ультрабинафша нурларининг етишмаслиги кишилар ҳаётига катта таъсир кўрсатади. бу нурлар теридаги зарарли микроорганизмларни йукотади, танада минерал моддалар алмашувини таъминлайди, организмнинг турли касалликларга нисбатан бардошлилигини орттиради. тадқиқотлар ультрабинафша нурларни меъёрида олган болалар уларни етарлича олмаган болаларга нисбатан шамоллашга 10 марта кам чалинишини исботлайди. шаҳар аҳолиси саломатлигига, айникса, атмосфера ҳавоси ва унинг ҳолати кучли таъсир этади. буюк алломамиз абу али ибн сино: «агар ҳавода чанг ва губор бўлмаса, инсон минг йил яшарди», — деб бекор айтмаган. йирик шаҳарлардаги узига хос микроиқлим: ҳарорат ва намликнинг узариши кишилар организмида иссиклик ҳамда модда алмашинувига таъсир этиб, нафас олиш, юрак фаолияти, кон айланиши ва тери ҳолатини белгилайди. саноатлашган мамлакатларда аҳолининг кўпчилигида кон айланиш жараёнининг бузилганлиги аниқланган бўлиб, 50% улим ҳам айнан ушбу касаллик билан боғлиқлиги …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "урбанизация ва атроф муҳит"

1363952479_42768.doc урбанизация ва атроф мущит www.arxiv.uz режа: 1. урбанизация ва унинг экологик вазиятга таъсири. 2. урбанизация ва аҳоли саломатлиги. 3. саноат шаҳарларида экологик вазиятни яхшилаш. 1. урбанизация ва унинг экологик вазиятга таъсири. ҳозир ва келажакда ҳам табиий муҳитга урбанизация жараёнининг таъсири кучли даражада бўлишига шубха йук. чунки шаҳар аҳолисининг салмоги йилдан-йилга ортиб бормоқда ҳозир дунё мамлакатларининг 120 тасида урбанизация даражаси ўртача дунё микёсидаги ўртача кўрсаткичидан юқори, 90та мамлакатда шаҳар аҳолисининг бу борадаги улуши кишлок аҳолисиникидан кўп. урбанизациянинг авж олиши, айникса, осиё, африка ва лотин америкаси мамлакатларида кузатилмокда. урбанизация туфайли йирик шаҳарлар сони ортиб бормоқда. 1900 йилда аҳолиси сони 100 мингдан о...

Формат DOC, 113,5 КБ. Чтобы скачать "урбанизация ва атроф муҳит", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: урбанизация ва атроф муҳит DOC Бесплатная загрузка Telegram