аруз ҳақида маълумот

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662753221.doc аруз ҳақида маълумот аруз ҳақида маълумот режа: 1. аруз атамаси ҳақида. 2. арузда ритмик бўлаклар: ҳарф, жузв, рукн, баҳр. 3. солим ва фаръий баҳрлар. 4. зиҳоф. 5. арузда ёзилган шеър вазнини аниқлаш. а.навоий "мезонул авзон"да берган маълумотга кўра, "аруз" атамаси унинг асосчиси ҳалил ибн аҳмад яшаган жойдаги водий номи билан бо/лиқ экан. бошқа арузшунослар, хусусан, воҳид табризий эса "аруз" араб тилида чодирни тутиб туриш учун ўртага қўйиладиган ё/оч(устун)ни англатади ва аруз атамаси шу сўздан олинган, деб ҳисоблайдилар. улар бу фикрнинг қўшимча асоси сифатида яна байтдаги биринчи мисранинг ҳам "аруз" деб аталиши, байтнинг ҳам (худди чодир "аруз"га таянганидек) шу рукнга таяниши, яъни, шу рукн ўқилганда шеърнинг қайси вазнда эканлиги аниқ бўлишини келтирадилар. бу фикрларнинг қайси бири ҳақиқатга яқинлигидан қатъий назар, биз "аруз"нинг истилоҳий маъноси билан иш кўрамиз, яъни, "аруз" деганда шарқ шеъриятида кенг тарқалган метрик шеър тизимини тушунамиз. мутахассилар аруз шеър тизими араб адабиётида yiii асрдан майдонга келгани ва ix …

и араб тили (ва ёзуви) учун хосроқ, ўзбек тили учун эса ҳижонинг олингани қулайроқ. шундай бўлса ҳам, аруздаги таркибланишни яхшироқ тасаввур қилиш учун ҳарф энг кичик бирлик сифатида олинган ҳолатдаги таркибланишга қисқача тўхталиб ўтиш мақсадга мувофиқ. демак, араб арузшунослигида энг кичик ритмик бўлак — ҳарф, ҳарф эса икки турли бўлади: мутаҳаррик (чўзғили) ва сокин (чўзғисиз). чўзғи деганда унли товуш тушунилиши эътиборда тутилса, "мутаҳаррик ҳарф", "сокин ҳарф" атамаларининг маъноси англашилади. масалан, "кўз" сўзи иккита ҳарф: бир мутаҳаррик ("кў") ва бир сокиндан ("з") таркиб топади. мутаҳаррик ва сокин ҳарфларнинг муайян тартибда қўшилишидан жузвлар юзага келади. жузвлар ҳарфга нисбатан каттароқ ритмик бўлак саналиб, улар ҳар бири ўз ичида иккига бўлинадиган уч турга ажратилади: сабаб, ватад ва фосила. жузвларнинг муайян тартибда бирикишидан рукнлар, рукнларнинг шеър мисрасида муайян тартибда такрорланишидан баҳрлар ҳосил бўлади. булардан англашиладики, аруз қисмлари ўзаро мустаҳкам алоқада бўлган система сифатида жуда пухта ташкилланган шеър тизими экан. ўзбек арузи учун энг кичик ритмик …

ўзиқ ҳижога тенг бўлади: кўз, сўз, юз ( - ); 2) сабаби сақийл икки ҳаракатли ҳарфнинг қўшилишидан ҳосил бўлади, яъни, икки қисқа ҳижога тенг бўлади: ўзи, кўзи, сўзи ( v v ); ватад жузви ҳам асосан икки хил: 1) ватади мажмуъ икки ҳаракатли ва бир сокиннинг қўшилишидан ҳосил бўлади, яъни, битта қисқа ва битта чўзиқ ҳижога тенг: малак, палак (v -) 2) ватади мафруқ икки ҳаракатли ўртасида бир ҳаракатсиз ҳарф келишидан ҳосил бўлади, яъни, бир чўзиқ ва бир қисқа ҳижога тенг: ҳафта, чипта (- v ). фосила жузви ҳам икки турли: 1) фосилаи суғро учта мутаҳаррикдан сўнг бир сокин келишидан ҳосил бўлади, яъни, иккита қисқа ва бир чўзиқ ҳижога тенг: капалак (v v -); 2) фосилаи кубро тўрт мутаҳаррикдан сўнг бир сокин келишидан ҳосил бўлади, яъни, учта қисқа ва бир чўзиқ ҳижога тенг бўлади: курашажак (v v v - ) кейинги ритмик бўлак - рукнлар жузвларнинг муайян тартибда бирикишидан ҳосил …

ва бир бошқа хил аслнинг такроридан ҳосил бўлувчи баҳрлар: мафоийлун / мафоийлун / фоилотун = қариб фоилотун / фоилотун / мафоийлун = мушокил фоилотун / фоилотун / мустафъилун = ғариб мустафъилун / мустафъилун / мафъулоту = сариъ айтиш керакки, кўрсатилган баҳрлар шеъриятимизда ишлатилиши, фаоллиги жиҳатидан бир-биридан сезиларли фарқланади. жумладан, арузшунос а.ҳожиаҳмедов маълумотига кўра, улардан 7 таси ( вофир, муқтазаб, мадид, басит, қариб, мушокил, ғариб) ўзбек шеъриятида мутлақо қўлланилган эмас; мутадорик, комил ва тавил баҳрларидан жуда кам шоирлар фойдаланганлар. қолган 9 та баҳр (ҳазаж, рамал, ражаз, музориъ, хафиф, мужтасс, мунсариҳ, сариъ, мутақориб) ўзбек шеъриятида фаол қўлланилган. шеър мисрасида баҳрлардаги асллар ўзгаришсиз ёхуд маълум ўзгаришга учраган ҳолда такрорланиши мумкин. ўзгаришсиз такрорланган асллардан ҳосил бўлувчи баҳрлар солим баҳрлар деб юритилса, ўзгаришга учраган рукнлари (фуруъ) бўлган баҳрлар фаръий ҳисобланади. аслларнинг ўзгаришга учраши арузшуносликда "зиҳоф" деб юритилади. зиҳофлар турлича кўринишга эга бўлиб, бунда аслллар таркибидаги ҳижолардан бири ёки бир нечасининг тушириб қолдирилиши; сифатий ўзгаришга (қисқа …

3. харм зиҳофига учраганда мафоийлун (v - - -) аслининг биринчи қисқа ҳижоси туширилади ( - - -) ва ҳосил бўлган тармоқ рукни "ахрам" (мафъулун) деб аталади. 4. шатр зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "аштар" (фоилун), тақтеси: - v - 5. харб зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "ахраб" (мафъулу), тақтеси: - - v 6. тасбиғ зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "масаббағ" (мафоийлон),тақтеси: v - - ~ 7. қаср зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "мақсур" (мафоийл), тақтеси: v - ~ 8. ҳазф зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "маҳзуф" (фаулун), тақтеси: v - - 9. жабб зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "ажабб" (фаал), тақтеси: v - 10. хатм зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "ахтам" (фаул), тақтеси: v ~ 11. батр зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ рукнининг номи "абтар" (фаъ), тақтеси: - 12. залал зиҳофига учрашдан ҳосил бўлувчи тармоқ …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "аруз ҳақида маълумот"

1662753221.doc аруз ҳақида маълумот аруз ҳақида маълумот режа: 1. аруз атамаси ҳақида. 2. арузда ритмик бўлаклар: ҳарф, жузв, рукн, баҳр. 3. солим ва фаръий баҳрлар. 4. зиҳоф. 5. арузда ёзилган шеър вазнини аниқлаш. а.навоий "мезонул авзон"да берган маълумотга кўра, "аруз" атамаси унинг асосчиси ҳалил ибн аҳмад яшаган жойдаги водий номи билан бо/лиқ экан. бошқа арузшунослар, хусусан, воҳид табризий эса "аруз" араб тилида чодирни тутиб туриш учун ўртага қўйиладиган ё/оч(устун)ни англатади ва аруз атамаси шу сўздан олинган, деб ҳисоблайдилар. улар бу фикрнинг қўшимча асоси сифатида яна байтдаги биринчи мисранинг ҳам "аруз" деб аталиши, байтнинг ҳам (худди чодир "аруз"га таянганидек) шу рукнга таяниши, яъни, шу рукн ўқилганда шеърнинг қайси вазнда эканлиги аниқ бўлишини келтирадилар. бу фикрл...

DOC format, 74.0 KB. To download "аруз ҳақида маълумот", click the Telegram button on the left.

Tags: аруз ҳақида маълумот DOC Free download Telegram