borliq va rivojlanish falsafasi

PPTX 21 стр. 199,4 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 199,4 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

презентация powerpoint 4-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi reja: ontoligiya - borliq haqidagi ta’limot va unig sohalari. falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar evolyusiyasi. falsafa qonunlari. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. tayanch tushunchalar: borliq, ontologiya, nokllassik, ontologiya, okkuitizm, spiritualizm, substansiya, substrat, geosentrik va nogeosentrik tizimlar, harakat, progrez, regrez, qonun, ayniyat qonuni, tafovud qonuni, qarama-qarshilik birligi qonuni, inkorni-inkor qonuni, kategoriya, yakkalik, xususiylik, umumiylik, sistema, struktura, element, mazmun va shakl, mohiyat va hodisa, imkoniyat-voqelik, bahona va shart, sabab va oqibat, metod, metodika, metodologiya, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika. bugungi kunda olimlar notirik, tirik dunyo va ijtimoiy dunyo nima, degan savollarga javob topishda jiddiy yutuqlarga erishganlar. ular dunyo haqida o‘tgan asrlarda yashagan o‘z hamkasblariga qaraganda to‘laroq va teranroq tasavvurga egadirlar. ammo, dunyoning mohiyati haqidagi ko‘pgina muhim savollarga hozir ham aniq va uzil-kesil javoblar mavjud emas. masalan, nafaqat makon yoki vaqt tushunchalariga, balki nisbatan soddaroq hodisa bo‘lmish gravitatsiya tushunchasiga ham dunyoda biron-bir fizik bugungi kunda ham …

2 / 21

, falsafa yakdillikka intilmaydi va ayni bir muammolar bo‘yicha ba’zan qarama-qarshi, bir-birini istisno etuvchi javoblar beradi. shu tariqa u dunyoqarashni kengaytiradi, eski muammolarning odatdagi talqinini o‘zgartiradi, aniq fanlarning metodlari bilan amalga tatbiq etiladigan yangi echimlar ustida ijodiy izlanishga da’vat etadi. ontologiya tushunchasi. o‘quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o‘rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo‘lib, unda borliq va yo‘qlik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha o‘zaklarga ega bo‘lib (ontos – borliq, logos – so‘z, ta’limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada alohida o‘rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya, aksiologiya, ijtimoiy falsafa, axloq, estetika, mantiq kabi tarkibiy qismlari paydo bo‘ldi. lekin ularning barchasi zamirida ontologiya yotadi. o‘z navbatida …

3 / 21

qsadga muvofiqlik, mo‘ljal bormi?» inson bunday savollarga javob berishga kirishar ekan, uning ongi avvalo o‘zi nima bilan bevosita ish ko‘rayotganini qayd etadi. buni aniq anglamasdan, u o‘zining dunyo haqidagi mulohazalarini aniq-ravshan narsalarni qayd etishdan boshlaydi. shu tariqa inson va uning ongi o‘zini qurshagan barcha narsalar avvalo mavjud bo‘lish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonch hosil qiladi. shunday qilib, borliq masalasi insonning dunyoni oqilona anglash yo‘lidagi ilk urinishlaridayoq duch kelgan barcha masalalarning negizi hisoblanadi. muayyan narsalar mavjudligi yoki mavjud emasligi masalasi inson falsafiy mulohaza yurita boshlagani zahotiyoq uning diqqat markazidan o‘rin oldi. mifologiyaning bosh vazifasi – «borliqni kim yaratgani» haqida gapirib berishni falsafa «borliqning nimaligi, u qaerdan paydo bo‘lgani va qaerga yo‘qolishi»ni oqilona tushuntirish bilan almashtirgani tasodifiy emas. bunday tushuntirishga urinish jarayonida faylasuflar barcha zamonlarda quyidagi savollarga javob topish zaruriyati bilan to‘qnash kelganlar: falsafiy kategoriya sifatidagi «borliq» nima? bu atama nimaga nisbatan tatbiq etilishi mumkin? unga qanday falsafiy ma’no yuklanadi? bu savollarga keng …

4 / 21

dek, dunyo haqidagi materialistik va ateistik tasavvurlar o‘z aksini topgan. so‘nggi zikr etilgan tasavvurlarga muvofiq butun borliqning negizini tabiiy asoslar - olov, havo, suv, yorug‘lik, makon, vaqt tashkil etadi. qadimgi hindiston mutafakkirlari borliq sirining tagiga etishga harakat qilar ekanlar, quyosh tunda qaerga ketadi, yulduzlar kunduzi qayoqqa yo‘qoladi kabi savollarga javob topishga uringanlar va bu tasavvurlarni eng qadimgi kitob - «rigveda»larda aks ettirganlar. o‘sha davrning bosh falsafiy masalasi – «hamma narsa nima?» degan savolga javob berar ekan, pifagor (mil. av. 580-500 yillar) «hamma narsa sondir», degan xulosaga keladi. u erning sharsimonligi haqidagi g‘oyani birinchi bo‘lib ilgari suradi. keyinchalik bu g‘oyani parmenid (mil. av. 540-480-yillar) qo‘llab-quvvatladi va unga yozma ta’rif beradi. parmenid faylasuflar orasida birinchi bo‘lib borliqni kategoriya sifatida tavsifladi va uni maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirdi. u haqiqiy borliq mohiyatining o‘zgarmasligi haqidagi g‘oyani ilgari suradi. parmenid fikricha, borliq paydo bo‘lmagan va u yo‘q ham bo‘lmaydi, chunki undan boshqa hech narsa yo‘q …

5 / 21

siflab, ularni «bo‘shliq» - yo‘qlikka zid o‘laroq, «to‘la» yoki «qattiq» borliq bilan tenglashtirgan. markaziy osiyoning eng qadimiy kitobi “avesto”da, borliq harakatdagi dunyo, butun jonli va jonsiz narsalarning uyg‘unligidagi mavjudlik deb ifodalanadi. keyinchalik falsafa tarixida borliqning ko‘p sonli har xil talqinlari shakllandi, lekin ularning barchasi borliq haqidagi hissiy va oqilona tasavvurlar atrofiga u yoki bu tarzda tiziladi. bunda fikrlar va yondashuvlar rang-barangligi namoyon bo‘ladi. xususan, o‘rta asrlar yevropa falsafasida «haqiqiy borliq - «xudoning borlig‘i» va «haqiqiy bo‘lmagan», ya’ni xudo yaratgan borliq farqlanadi. sharqning buyuk mutafakkiri forobiy borliq muammosini hal qilishda “vujudi vojib” va “vujudi mumkin”ning o‘zaro nisbatiga murojaat qiladi. uning fikricha “vujudi vojib” barcha mavjud yoki paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalarning birinchi sababi. birinchi sabab sifatida u o‘zga turtkiga muhtoj emas. u mutloq borliq va donishmandlik ifodasi. “vujudi mumkin” esa doimo o‘zgarishda, ziddiyatli munosabatlarda bo‘lib, unda barcha narsalar oddiydan murakkabga, tartibsizlikdan tartiblilikka qarab harakat qiladi. “vujudi vojib“ yaratgan eng buyuk voqelikdan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliq va rivojlanish falsafasi"

презентация powerpoint 4-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi reja: ontoligiya - borliq haqidagi ta’limot va unig sohalari. falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar evolyusiyasi. falsafa qonunlari. kategoriya tushunchasi va ularning turlari. tayanch tushunchalar: borliq, ontologiya, nokllassik, ontologiya, okkuitizm, spiritualizm, substansiya, substrat, geosentrik va nogeosentrik tizimlar, harakat, progrez, regrez, qonun, ayniyat qonuni, tafovud qonuni, qarama-qarshilik birligi qonuni, inkorni-inkor qonuni, kategoriya, yakkalik, xususiylik, umumiylik, sistema, struktura, element, mazmun va shakl, mohiyat va hodisa, imkoniyat-voqelik, bahona va shart, sabab va oqibat, metod, metodika, metodologiya, dialektika, metafizika, sofistika, eklektika, sinergetika. bugungi kunda olimlar notirik,...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (199,4 КБ). Чтобы скачать "borliq va rivojlanish falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliq va rivojlanish falsafasi PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram