borliq muammosi va yondashuvlar falsafa tarixida

PPTX 21 pages 35.6 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.6 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

презентация powerpoint mavzu: falsafa tarixida borliq muammosi va yondashuvlar reja: falsafa tarixida borliq muammosi. . noklassik borliq. borliqning tarixiy-materialistik konsepsiyasi borliq va inson: aforizmlar falsafa tarixida borliq muammosi. borliq muammosini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi. xususan, vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va ularga diniy-falsafiy sharhlar – upanishadalarda yaxlit ma'naviy substansiya, o‘lmas jon haqidagi g‘oyalar, shuningdek dunyo haqidagi materialistik va ateistik tasavvurlar o‘z aksini topgan. so‘nggi zikr etilgan tasavvurlarga muvofiq butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug‘lik, makon, vaqt tashkil etadi. qadimgi hindiston mutafakkirlari borliq sirining tagiga yetishga harakat qilar ekanlar, quyosh tunda qaerga ketadi, yulduzlar kunduzi qayoqqa yo‘qoladi kabi savollarga javob topishga uringanlar va bu tasavvurlarni eng qadimgi kitob – rigvedalarda aks ettirganlar. demokrit. borliq asosiga atomni qo’ygan. xudolarning kelib chiqishi, ularning hayoti, ishlari, o‘zaro kurashi haqida hikoya qiladigan va shu tariqa …

2 / 21

il. av. 611-545 yillar)deb tavsiflaganlar. anaksimandr hatto jonli mavjudotlarning tabiiy kelib chiqishi g‘oyasini ilgari surgan. uning fikricha, mazkur mavjudotlar dengiz suvida vujudga kelgan va suv o‘tlaridan paydo bo‘lgan. so‘ngra baliqsimon mavjudotlar quruqlikka chiqqan va ulardan odamlar rivojlangan. shunga o‘xshash fikrlarni ksenofan (mil. av. 580-490 yillar) ham ilgari suradi. u hamma narsa yer va suvdan vujudga keladi va rivojlanadi, hatto «biz ham yer va suvdan paydo bo‘lganmiz», deb hisoblaydi. o‘sha davrning bosh falsafiy masalasi – «hamma narsa nima?» degan savolga javob berar ekan, pifagor (mil. av. 580-500 yillar) «hamma narsa sondir», degan xulosaga keladi. u yerning sharsimonligi haqidagi g‘oyani birinchi bo‘lib ilgari suradi. keyinchalik bu g‘oyani parmenid (mil. av. 540-480-yillar) qo‘llab-quvvatladi va unga yozma ta'rif beradi. parmenid faylasuflar orasida birinchi bo‘lib borliqni kategoriya sifatida tavsifladi va uni maxsus falsafiy tahlil predmetiga aylantirdi. u haqiqiy borliq mohiyatining o‘zgarmasligi haqidagi g‘oyani ilgari suradi. parmenid fikricha, borliq paydo bo‘lmagan va u yo‘q ham bo‘lmaydi, …

3 / 21

larni muayyan modda sifatida tavsiflab, ularni «bo‘shliq» - yo‘qlikka zid o‘laroq, «to‘la» yoki «qattiq» borliq bilan tenglashtirgan. borliq tushunchasini platon (mil. av. 427-347 yillar) sezilarli darajada kengaytirdi. u nafaqat moddiy, balki ideal narsalar ham borliqqa ega ekanligini falsafa tarixida birinchi bo‘lib ko‘rsatib berdi. platon «haqiqiy borliq» bo‘lishi «ob'ektiv mavjud g‘oyalar dunyosi»ni «hissiy borliq»qa qarama-qarshi qo‘ydi. bunda u inson ongida mustaqil mavjud bo‘lgan tushunchalar borlig‘ini ham ko‘rsatib o‘tdi va shu tariqa ilk bor «borliq» tushunchasiga amalda mavjud bo‘lgan barcha narsalarni kiritdi. markaziy osiyoning eng qadimiy kitobi “avesto”da, borliq harakatdagi dunyo, butun jonli va jonsiz narsalarning uyg‘unligidagi mavjudlik deb ifodalanadi. keyinchalik falsafa tarixida borliqning ko‘p sonli har xil talqinlari shakllandi, lekin ularning barchasi borliq haqidagi hissiy va oqilona tasavvurlar atrofiga u yoki bu tarzda tiziladi. bunda fikrlar va yondashuvlar rang-barangligi namoyon bo‘ladi. xususan, o‘rta asrlar yevropa falsafasida «haqiqiy borliq - «xudoning borlig‘i» va «haqiqiy bo‘lmagan», ya'ni xudo yaratgan borliq farqlanadi. sharqning buyuk …

4 / 21

kl. zardushtiy- lik dinida borliqning asosiga olov qo’yilgan. noklassik borliq. noklassik falsafa dunyoning aqlga muvofiqligi, shuningdek inson ongining mustaqilligiga shubha bildirdi. pozitivistlar umuman ontologiyani yaratishdan bosh tortdilar. irratsionalizm, marksizm va ekzistensializmda ontologik konsepsiyalar hayot, jamiyat va inson tushunchalari rivojlantirildi, ular borliqning noyob usullari sifatida tavsiflandi. quyida noklassik falsafada borliqqa munosabatni tahlil qilamiz. borliq va hayot: borliqning irratsionalistik konsepsiyasi. falsafiy irratsionalizm asoschisi a.shopengauer olamning aqlga muvofiqligi haqidagi tezisga shubha ko‘zi bilan qaraydi. uning fikricha, borliqning o‘zi emas, balki bizning u haqdagi tasavvurimiz aqlga muvofiqdir, zero tasavvur – bu inson aqlining mahsulidir. ammo tasavvur – bu hodisa, mohiyat darajasida esa dunyoni aqliy idrok etish mumkin emas. shopengauer o‘zining «dunyo intilish va tasavvur sifatida» deb nomlangan bosh falsafiy asarida dunyoning borlig‘ini ikki tarkibiy qismga – «yashashga intilish sifatidagi dunyo» va «inson tasavvuri sifatidagi dunyo»ga ajratadi. uning fikricha, yashashga intilish haqiqiy borliqdir. yashashga intilish ko‘r-ko‘rona va nooqilonadir, zero uning asosiy niyati – o‘z-o‘zini asrashdir. …

5 / 21

rish-xo‘jalik faoliyati bilan belgilanadi. ijtimoiy borliq qonunlari uning tarixiy rivojlanish jarayonida namoyon bo‘ladi. jamiyat tarixini marks ijtimoiy-iqtisodiy tuzumlar: ibtidoiy jamoa, quldorlik, kapitalizm va kommunizmning tadrijiy va qonuniy ketma-ketligi sifatida talqin qilgan. uning fikricha, har bir tuzum ishlab chiqarish kuchlari va ishlab chiqarish munosabatlarini o‘z ichiga olgan tegishli ishlab chiqarish usuli bilan belgilanadi. borliq va inson: borliqning ekzistensial-germenevtik konsepsiyasi. ekzistensialistlar mushohada yuritish orqali anglab yetish mumkin bo‘lgan mohiyat (essensiya)ni amalda mavjudlik (ekzistensiya)ga qarshi qo‘yadilar. ular borliqning mazmuni to‘g‘risidagi masalaga qaytish lozimligini e'tirof etadilar. lo‘nda qilib aytganda, borliqning oqilona tavsifi uning asl mazmunini yoritib berishga qodir emas. bunday mazmun hayot tajribasida, ya'ni «shu yerda-borliq» yoki mavjudlik orqali namoyon bo‘ladi. germenevtika borliq sxemasi yoki formulasini aniqlashga emas, balki uning mazmunini bilishga qaratilgan. falsafiy muammo sifatidagi borliqning mazmuni insonni o‘z mavjudligining pirovardliligi va tasodifiyligini anglash natijasida yuz bergan shokdan xalos etishi lozim. bir so‘z bilan aytganda, bu yerda aristotelcha analitikaga xaydeggercha germenevtika qarshi qo‘yiladi. …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq muammosi va yondashuvlar falsafa tarixida"

презентация powerpoint mavzu: falsafa tarixida borliq muammosi va yondashuvlar reja: falsafa tarixida borliq muammosi. . noklassik borliq. borliqning tarixiy-materialistik konsepsiyasi borliq va inson: aforizmlar falsafa tarixida borliq muammosi. borliq muammosini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi. xususan, vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va ularga diniy-falsafiy sharhlar – upanishadalarda yaxlit ma'naviy substansiya, o‘lmas jon haqidagi g‘oyalar, shuningdek dunyo haqidagi materialistik va ateistik tasavvurlar o‘z aksini topgan. so‘nggi zikr etilgan tasavvurlarga muvofiq butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug‘lik, makon, va...

This file contains 21 pages in PPTX format (35.6 MB). To download "borliq muammosi va yondashuvlar falsafa tarixida", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq muammosi va yondashuvlar… PPTX 21 pages Free download Telegram

borliq muammosi va yondashuvlar falsafa tarixida

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "borliq muammosi va yondashuvlar falsafa tarixida"

Similar files