xesh jadvallari va funksiyalari

DOCX 10 pages 247.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 247.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: xesh jadvallari va funksiyalari reja: 1. kirish. 2. xesh funksiya. 3. xesh funksiyalar turlari. 4. xesh funksiyalar qo’llanilishi va axborot xavfsizligidagi o’rni. 5. xulosa. 6. foydalanilgan adabiyotlar. kirish o’zbekiston respublikasida axborot texnologiyasining milliy infrastrukturasi jadallik bilan rivojlanmoqda.bu respublikamizning mustaqillikka erishganidan beri jamiyatimiz hayotida tubdan o’zgarishlar sodir bo’lganidan darak beradiki, hozirda iqtisodiyot, telekommunikasiya sohasi axborot industriyasi oldidagi maqsad va masalalar o’zgardi. hajmi muttasil oshuvchi axborotni saqlash va uzatish jarayonlarini avtomatlashtirish masalasini yechishga imkon beruvchi kompyuter tarmoqlari ma’lumotlarini avtomatlashtirilgan ishlash vositalarining paydo bo’lishi va tarqalishi ushbu jarayonlarni tajovuzkor axborot ta’siriga nisbatan zaif qilib qo’ydi. natijada fayllarni va kompyuterda saqlanuvchi boshqa axborotni himoyalash vositalariga ehtiyoj tug’ildi. ayniqsa ko’pchilik foydalanuvchi tizimlarda, vaqti bo’linishli tizimlarda hamda ochiq tarmoqlar orqali foydalanuvchi tizimlarda himoyalash vositalariga ehtiyoj kuchli sezildi. axborot-kommunikasiya tarmoqlarida ma’lumotlarni uzatish va saqlash masalalari, ma’lumotlarning yaxlitligini ta’minlashning ahamiyati juda muhimdir. axborot butunligini nazorat qilishning ko’proq maqbul bo’lgan metodlaridan biri xesh-funksiyadan foydalanish hisoblanadi. xesh-funksiyaning qiymatini uning …

2 / 10

ardan noqonuniy foydalanish maqsadida, ruxsatsiz raqamli imzo tizimiga kirishning oldini olishni taʼminlaydi. shifrlashning ikki usuli mavjud: simmetrik va asimmetrik. simmetrik shifrlashda, kodlash va kodni ochish uchun birgina kalitning oʻzidan foydalaniladi. asimmetrik shifrlashda ikkita kalitdan foydalaniladi. ulardan biri (ochiq kalit) dastlabki matnni shifrmatnga oʻgirishni, ikkinchisi esa (yopiq kalit) dastlabki matnga oʻgirishni taʼminlaydi. xesh funksiya xesh funksiyalar – ixtiyoriy uzunlikdagi kirish ma’lumotini chiqishda belgilangan uzunlikdagi xesh qiymatga aylantirib beruvchi bir tomonlama funksiyalarga aytiladi. xesh funksiyalar kriptografiya va zamonaviy axborot xavfsizligi sohasida ma’lumotlarni to’laligini tekshirishda foydalaniladi. elektron to’lov tizimlari protokollarida ham istemolchi kartasi ma’lumotlarini bank-emitentga to’liq yetkazish uchun foydalaniladi. xesh funksiya- ixtiyoriy uzunlikdagi m-ma’lumotni fiksirlangan uzunlikga siqish yoki ikkilik sanoq sistemasi ifodalangan ma’lumotlarni fiksirlangan uzunlikdagi bitlar ko‘rinishidagi qandaydir konbinatsiyasi (svertkasi) deb ataluvchi funksiya. ta’rif. xesh-funksiya deb, har qanday h: xy oson hisoblanuvchi va m –ma’lumot uchun h(m) = h fiksirlangan uzunlikga ega bo‘lgan funksiyaga aytiladi. berilgan m-ma’lumotning h(m) –xesh qiymatini topish uchun avvalo …

3 / 10

kin. +bu yerda e-simmetrik shifrlash algoritmi (masalan des, gost 28147-87, aes –fips 197 va hakoza), k- esa shifrlash algoritmi maxfiy kaliti, h0 = 0, - xor (mod 2 bo‘yicha mos bitlarni qo‘shish) amali. xesh funksiyalar turlari oddiy xesh funksiyalar: adler-32, crc, fnv, murmur2, pjw-32, tth, jenkins hash. kriptografik xesh funksiyalar: cubehash, blake, bmw, echo, fsb, fugue, grøstl, jh, hamsi, haval, keccak (sha-3), kupyna, lm-хеш, luffa, md2, md4, md5, md6, n-hash, ripemd-128, ripemd-160, ripemd-256, ripemd-320, sha-1, sha-2, shabal, shavite-3, simd, skein, snefru, swifft, tiger, whirlpool, гост р 34.11-94, гост р 34.11-2012. kalit hosil qiluvchi xesh funksiyalar: bcrypt, pbkdf2, scrypt. kriptografik xesh funksiyalarning esa quyidagi turlari mavjud: 1. kalitli xesh funksiya; 2) kalitsiz xesh funksiya. kalitli xesh funksiyalar simmetrik shifrlash algoritmi tizimlarida qo‘llaniladi. kalitli xesh funksiyalar berilgan ma’lumot autentifikatsiyasi kodi (message authentication code(mac)) deb ham yuritiladi. ushbu kod bir-biriga ishonchi mavjud foydalanuvchilarga berilgan ma’lumotining haqiqiyligi va to‘laligini kafolatini qo‘shimcha vositalarsiz ta’minlash imkoniyatini …

4 / 10

il xesh qiymatga ega bo‘lgan ma’lumotlar juftini topishning murakkab ekanligini, uchinchi shart xesh qiymati ma’lum bo‘lgan berilgan ma’lumot uchun xesh qiymati shunga teng bo‘lgan ikkinchi ma’lumotni topishning murakkab ekanligini bildiradi. masalan, nazorat yig‘indini topuvchi src xesh funksiyasi chiziqli akslantirish bo‘ladi va shuning uchun ham bu uchta shartdan birontasini ham qanoatlantirmaydi. ma’lumotlarni uzatishda yoki saqlashda ularning to‘laligini nazoratlashda har bir ma’lumotning xesh qiymati (bu xesh qiymat ma’lumotni autentifikatsiya qilish kodi yoki “imitoqo‘yish”-ma’lumot bloklari bilan bog‘liq bo‘lgan qo‘shimcha kiritilgan belgi deyiladi) hisoblaniladi va bu qiymat ma’lumot bilan birga saqlaniladi yoki uzatiladi. ma’lumotni qabul qilgan foydalanuvchi ma’lumotning xesh qiymatini hisoblaydi va uning xesh qiymati bilan solishtiradi. agar taqqoslashda bu qiymatlar mos kelmasa, ma’lumot butunligi buzilganligini anglatadi. “imitoqo‘yish”lar hosil qilish uchun foydalaniladigan xesh funksiyalar nazorat yig‘indisidan farqli ravishda ma’lumotni saqlash va uzatishda ro‘y beradigan tasodifiy xatolarni aniqlabgina qolmasdan, raqib tomonidan qilingan aktiv hujumlar to‘g‘risida ham ogohlantiradi. buzg‘unchi xesh qiymatni osonlik bilan o‘zi hisoblab topa …

5 / 10

- kommunikatsiya tizimlarining bir-biriga ishonmaydigan ikki tomoni orasida ma’lumot almashinuvida yuzaga keladi. bu masalani hal qilishda ikkala tomon ham biladigan maxfiy kalitdan foydalanib bo‘lmaydi. bu holatda ma’lumotning manbaini autentifikatsiya qilishga imkon beradigan elektron raqamli imzo sxemasi qo‘llaniladi. bunda odatda foydalanuvchining maxfiy kalitiga asoslangan imzo qo‘yishdan oldin xatolik kodini aniqlovchi xesh funksiya yordamida ma’lumot siqiladi. bu holda xesh funksiya maxfiy kalitga ega bo‘lmaydi hamda u fiksirlangan bo‘lishi va hammaga ma’lum bo‘lishi mumkin. unga qo‘yilgan asosiy talab imzolangan hujjatni o‘zgartirish hamda bir xil xesh qiymatga ega bo‘lgan ikkita har xil ma’lumotni tanlash imkoniyati yo‘qligining kafolatidir. agar bir xil xesh qiymatga ega bo‘lgan ikkita har xil ma’lumot mavjud bo‘lsa, bu ma’lumotlar jufti kolliziya hosil qiladi deyiladi. +xesh funksiyalarda kolliziya – ikkita har xil ma’lumotdan bir xil xesh qiymat hosil bo’lib qolishi. kolliziyaning oldini olish yo’llaridan biri bu xesh jadval hisoblanadi. xeshlash algoritmlarining bardoshliligi xa xavfsizliligi kolliziyaga chidamliligi bilan aniqlanadi. xesh funksiyalar qo’llanilishi va …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xesh jadvallari va funksiyalari"

mavzu: xesh jadvallari va funksiyalari reja: 1. kirish. 2. xesh funksiya. 3. xesh funksiyalar turlari. 4. xesh funksiyalar qo’llanilishi va axborot xavfsizligidagi o’rni. 5. xulosa. 6. foydalanilgan adabiyotlar. kirish o’zbekiston respublikasida axborot texnologiyasining milliy infrastrukturasi jadallik bilan rivojlanmoqda.bu respublikamizning mustaqillikka erishganidan beri jamiyatimiz hayotida tubdan o’zgarishlar sodir bo’lganidan darak beradiki, hozirda iqtisodiyot, telekommunikasiya sohasi axborot industriyasi oldidagi maqsad va masalalar o’zgardi. hajmi muttasil oshuvchi axborotni saqlash va uzatish jarayonlarini avtomatlashtirish masalasini yechishga imkon beruvchi kompyuter tarmoqlari ma’lumotlarini avtomatlashtirilgan ishlash vositalarining paydo bo’lishi va tarqalishi ushbu jarayo...

This file contains 10 pages in DOCX format (247.7 KB). To download "xesh jadvallari va funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xesh jadvallari va funksiyalari DOCX 10 pages Free download Telegram