қадимги дунё ва феодализм давридaги иқтисодий ғоялар

DOCX 14 pages 245.3 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 245.3 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

2. қадимги дунё ва феодализм даврдаги иқтисодий ғоялар. 2- машғулот 1. arab mamlakatlarida iqtisodiy goyalar ilk feodal davlat davridagi arablarning iqtisodiy g‘oyalari qur’onda (vii - ix asrlar) o‘z ifodasini topgan. islom ta’limoti payg‘ambarimiz muhammad alayhissalomga alloh taolo tomonidan nozil qilingan qur’oni karimda mujassamlangan. islomdagi yo‘l-yuriqlar hayotning barcha sohalarini qamrab olgan bo‘lib, shu jumladan iqtisodiyotga doir masalalarga ham keng o‘rin berilgan. qur’onning alohida qoidalari “islom iqtisodiyoti”ning mafkuraviy asosi deb e’lon qilingan. qur’onda savdo-sotiq, mulk, oila va nikoh munosabatlari, musulmon uchun farz bo‘lgan axloqiy me’yorlarga ko‘rsatmalar berilgan. islom dini insonga qat’iy belgilangan cheklovlar ostida mol-mulkni ko‘paytirish va jamg‘arish natijasida boyishga imkon beradi. mulkka egalikni qonuniyligi uning egasining qur’on ko‘rsatmalarni qat’iy bajarishi bilan bog‘liq: kambag‘allar foydasiga soliq to‘lash (zakot), sudxo‘rlik foizini (ribo’) harom qilinishi va hokazo. qur’on jamiyatdagi ijtimoiy va mulkiy tengsizlikning ilohiy kelib chiqishini qonuniylashtirdi, ya’ni islomda jamiyatning tengsizligi taqdiri azaldan deb tan olinadi, ammo halollik va to‘g‘rilikka buyuriladi va yolg‘on ishlatish, …

2 / 14

ori 10 foiz qilib belgilangan. islom dini ikki ming yillikdan beri mavjud bo‘lishiga qaramay, uning asosiy iqtisodiy g‘oyalari qur’on va hadislarning matni (muhammad payg‘ambarning hayoti va so‘zlari haqidagi hikoyalar) xalqlarning milliy xususiyatlaridan qat’i nazar o‘zgarmaydi. qolaversa, islom dini mazhablarga bo‘linganiga qaramay, ularning barchasi bir xil iqtisodiy tamoyillarni e’tirof etadi. bu ulkan hududda iqtisodiy makonning bir xilligini ta’minlaydi, musulmon bo‘lmagan mamlakatlarga nisbatan yagona iqtisodiy siyosat yuritish imkonini beradi. aynan qur’onning iqtisodiy ta’limotlarida islomning haqiqiy tinchliksevarligi va xayrixohligi, uning bugungi kunda tarqalib ketgan soxta musulmon ekstremizmiga qarama-qarshiligi namoyon bo‘ladi. iqtisodiy omillarga asoslangan ijtimoiy taraqqiyotning eng muhim konsepsiyalardan biri muallifi arab mutafakkiri ibn xaldun, to‘liq ismi abdurahmon ibn muhammad muhammad ibn xaldun al-xadramiydir. (1332-1406). u tunisda tug‘ilgan, mag‘rib va ispaniyaning ko‘plab hukmdorlari kotibi bo‘lib ishlagan. 1382 yili qohiraga kelib mudarrislik qilgan, keyinchalik oliy qozi lavozimida faoliyat yuritgan. ibn xaldunning asosiy asari «kitob-ul-ibar» («ibratli misollar kitobi»-1370y.) deb nomlanadi. uning asosiy yutug‘i "ibtidoiylik" dan "sivilizatsiya"ga …

3 / 14

yatning mulkiy belgisiga qarab jamiyatning qatlamlarga bo‘linishiga ehtiyoj qolmaydi degani emas, deya ogohlantiradi olim. ibn xaldun yollanma armiya uchun davlat xarajatlarini kamaytirishga e’tibor qaratdi, savdo va ishlab chiqarishga to‘sqinlik qiladigan soliq va tariflarga qarshi edi. ibn xaldun past motivatsiya va tayyorgarlik tufayli byurokratiya tijorat faoliyatini samarali boshqara olmaydi, deb hisoblagan. uning fikricha, davlat savdo va ishlab chiqarishda ishtirok etadigan mamlakatlarda nisbatan «ortiqcha zarur» mahsulotning kamayishidan tushkunlik kutilishi kerak. ibn xaldun shu va boshqa iqtisodiy tamoyillarni sivilizatsiyalashgan jamiyat qurishning zaruriy sharti deb hisoblagan ibn xaldun fuqarolarni birinchi galda zarur va hashamatli buyumlar bilan yoki uning terminologiyasi bilan aytganda, «zarur» va «ortiqcha zarur» (hashamatli) buyumlar bilan ta’minlash, birinchi navbatda, shaharning gullab-yashnashi va tanazzulini aks ettiruvchi shahar aholisining soniga bog‘liq deydi. shuning uchun, agar shahar o‘sib borsa, unda ham "kerakli" ham, «ortiqcha zarur» buyumlar ko‘p bo‘ladi; bir vaqtning o‘zida birinchisining narxi (qishloq xo‘jaligida, shu jumladan shahar aholisining ishtiroki tufayli) pasayadi, ikkinchisining narxi esa …

4 / 14

eb hisoblaydi. ibn xaldun dastlab «ishlab chiqarish» faoliyatiga katta e’tibor berdi, jamiyat moddiy qiymatlar «ishlab chiqaruvchilar» jamoasidan iborat deydi. u «odamning kelib chiqishida mehnatning o‘rni»ni ochib berishga harakat qilgan. hunarmandchilik, fan va san’atning rivoji bevosita «mehnat unumdorligining o‘sishi» bilan bog‘liq deydi. u «tovarning iste’mol qiymati» va «qiymat» tushunchalarini ta’rifladi.«oldi-sotdi bitimi asosida teng ayirboshlash qoidasiga amal qilinishi kerak, bunda sarflangan mehnatning teng yarmi ayirboshlanadi», «agar bu hunarmandchilik mahsuli bo‘lsa - unga sarflangan mehnatiga teng», «daromad qiymati esa sarflangan mehnat ushbu buyumning boshqa buyumlar ichida tutgan o‘rni va uning odamlarga zarurligi bilan belgilanadi». «savdogar moliga narx qo‘yishda barcha sarf-xarajatlarni hisoblab narx yozadi». ibn xaldun pulni iqtisodiy hayotning eng muhim elementi deb hisoblab, uning rolini xudo yaratgan ikki metall – oltin va kumushdan yasalgan to‘laqonli tangalar o‘ynashini ta’kidlaydi. uning fikricha, pul inson mehnatining miqdoriy mazmunini «har bir narsada sotib olinganda», «barcha ko‘char mulk» qiymatini aks ettiradi va ularda «o‘zlashtirish, jamg‘arish va xazina asosini» …

5 / 14

y tuzilma, iqtisodiy kutushlar, normativ-huquqiy baza, qiymat nazariyasi, ishlab chiqarish iqtisodiyoti va boshqa masalalar tashkil qildi. ibn xaldun iqtisodiy jihatdan ortiqcha ishlab chiqarish tushunchasi qo‘llagan birinchi olim bo‘ldi. u xalqlarning yuksalishi va qulashining biologik nazariyasini taklif qildi va uning izchil umumiy iqtisodiy nazariyasini uning tarixga munosabatini belgilab berdi. ibn xaldungacha sivilizatsiyalar, mamlakatlar va imperiyalarning yuksalishi va qulashini tushuntiruvchi va bashorat qiladigan umumiy iqtisodning bunday izchil nazariyasini yaratadigan olim yo‘q edi. uning ta’limoti ma’lum bir davlatning qanchalik hayotiyligini bashorat qilish imkonini beradi, shuningdek, ishlab chiqarish va savdo sohasidagi davlat siyosatining oqibatlarini empirik va nazariy jihatdan tushuntiradi. 2.. g‘arbiy yevropadagi iqtisodiy g‘oyalar. tomas akvinskiy o‘rta asr davri iqtisodiy tafakkurining manbalari asosan diniy asarlardan iborat bo‘lgan. iqtisodiy qarashlar esa ilohiyot va insonni diniy qutqarish masalalarini hal qilish bilan chirmashib ketgan. dominikanalik italyan rohibi foma akvinskiy (1225-1274) o‘rta asrlardagi g‘arbiy yevropa iqtisodiy tafakkurining ko‘zga ko‘ringan nomayondasidir. foma akvinskiy aristotel singari iqtisodiy hayotning turli tomonlarini …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "қадимги дунё ва феодализм давридaги иқтисодий ғоялар"

2. қадимги дунё ва феодализм даврдаги иқтисодий ғоялар. 2- машғулот 1. arab mamlakatlarida iqtisodiy goyalar ilk feodal davlat davridagi arablarning iqtisodiy g‘oyalari qur’onda (vii - ix asrlar) o‘z ifodasini topgan. islom ta’limoti payg‘ambarimiz muhammad alayhissalomga alloh taolo tomonidan nozil qilingan qur’oni karimda mujassamlangan. islomdagi yo‘l-yuriqlar hayotning barcha sohalarini qamrab olgan bo‘lib, shu jumladan iqtisodiyotga doir masalalarga ham keng o‘rin berilgan. qur’onning alohida qoidalari “islom iqtisodiyoti”ning mafkuraviy asosi deb e’lon qilingan. qur’onda savdo-sotiq, mulk, oila va nikoh munosabatlari, musulmon uchun farz bo‘lgan axloqiy me’yorlarga ko‘rsatmalar berilgan. islom dini insonga qat’iy belgilangan cheklovlar ostida mol-mulkni ko‘paytirish va jamg‘arish nat...

This file contains 14 pages in DOCX format (245.3 KB). To download "қадимги дунё ва феодализм давридaги иқтисодий ғоялар", click the Telegram button on the left.

Tags: қадимги дунё ва феодализм даври… DOCX 14 pages Free download Telegram