ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи

PPTX 1,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1717842903.pptx ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи режа: қурол-ярогларнингихтирокилинишивахарбиймахоратнингшаклланиши қадимги мудофаа иншоотлари ўзбекистонхудудидаяшаганхалкдарнингхарбиймахоратинингшаклланиши,курол-ярогларнингпайдобулишичукуртарихийилдизларгаэтабулиб,жудакадимдаврларгаборибтакалади. тошасридаёкодамларқурол-яроғларданнафакатовмаксадида, балкиузларинимудофаакилишмаксадларидахамфойдаланганлар.дастлабкиқурол-яроғларасосан, учиўтдатобланганёгочнайзаданиборатбулган.бундантахминан100мингйилилгариучичакмоктошвасуякданясалганнайзалархамдаулоктиришосонбулганкалтанайзаларпайдобулди.одамларуларнисуякданясалганнайзаотувчиасбобларёрдамидаулоқтирарэдилар. тахминан12мингйилларилгариучичақмоктошданясалганўқ-ёйларихтирокилиндивабуҳодисакишиликжамиятинингтараққийэтишига,хўжаликфаолиятинингривожланишигатурткибулди.асосисуякданвасопичақмоқтошданқилинганханжарларвапичоқдарясалабошланди. неолитдавригакелиб,палахмонларянадатакомиллашдиваодамлардастлабтошларни,кейинчаликэсалойданмахсустайёрланганядроларниотишниузлаштирдилар. неолитдавридаяъни,милодданаввалгиvi—ivмингйилликлардатошданвакийикшохиданўйибясалганболталаркабиҳарбийқуроласлаҳаларпайдобулди бронза даври инсониятбронзаданфойдаланишниўзлаштиргач,жамиятхаётидабиркатортубузгаришларсодирбулди.тошданметаллгаўтилгачэса,курол-ярогларянахамтакомиллашди.жамиятхужаликватурмуштарзигакўра,кўчманчичорвадорлар.ваутрокдехдонларгабулинди.инсониятбронзаниэритишваунгаишловберишникенгузлаштириб,унданнафакатмехнаткуроллари, балкихарбийкурол-ярогясашдахамкенгфойдаланабошлади. бронза даврида чорвачилик ва дехкончиликнинг жадал ривожланиши туфайли овчиликнинг аввалги ахамияти анча пасайди. эндиликда чорвачилик учун яйловлар, дехкончилик учун ерларнинг ахамияти ортиб, уларни эгаллаш, мухофаза килиш зарурияти кучайди. мол-мулкни ташки ва ички хавфдан мухофаза килишда хамда узаро низоларни хал килишда курол-ярогларнинг ахамияти янада ортди. бу даврга келиб, курол ясаш инсон фаолиятининг му
2
стакил сохасига айлан ганлигини археолог олимлар топган кўплаб қурол-яроғ буюмлари хам яккол тасдиклайди. ишлаб чикариш воситалари ва ресурслари кенгайиб, такомиллашиб бориши билан металл эритиш ва темирчилик хунарлари ривожланди хамда хужум ва мудофаа учун фойдаланилган куролларнинг бир-биридан фаркли холда ихтисослашуви бошланди. бақтрия ва марғиёна ўртаосиёдаэнгқадимгицивилизацияучоқлариданбирибўлганбақтриявамарғиёнадаяшаганаҳолижудакўпсаройваибодатхоналарбарпоэтган,деҳқончилик,чорвачиликваҳунармандчиликбиланшуғулланган.буердасақланибқолганқабрлардакундаликҳаётучунзарурбўлганнарсаларваҳунармандчиликбуюмларикўпбўлган,аммо,қурол-яроғларжудаозмиқдордабўлиб,қабрлардажангчиларнингдафнқилинганлигидандалолатберувчиҳечқандайбелгианиқланмаган. буэсаўзнавбатидааҳолинингтинч-тотувяшаганлигидандалолатберади.бироқ,бақтриядагиўтроқаҳолиманзилларикўпҳоллардаташқиҳужумларгадучорбўлибтурган.хомғиштданқурилганмудофаадеворлариаҳолиманзилларинианашундайҳужумлардансақлашучунбарпоэтилганлигидандалолатберади. ушбудеворларяримайлана,тўғрибурчаклиҳамдаминоралар,дарвозаларгаэгабўлганмудофаатизимиэди.мессопотамиядагисингари,бақтрия-марғиёнадаҳамёйданўқотувчиларванайзаотувчиларбўлган, улар туяҳамдахачирқўшилган,иккиёкитўртғилдиракли,баҳайбатараваларданфойдаланганлар. бақтрия ва марғиёна мудофааси душман ҳужум қилган ҳолларда аҳоли орасидан лашкар тўпланган, улар асосан найзалар, улоқтирма найзалар, ўқ-ёйлар билан куролланган. ўқларнинг учлари купинча чакмоктошлардан ясалган, бундан ташкари, улар дудама пичоклар ва ханжарларга хам эга бўлганлар. бу даврда найзали ойболтага ухшаган жанг куроллари - (клевец) пайдо булган. (ана шундай намуналардан бири хозирда «ўзбекистон халклари тарихи» музейида сакланмокда). бу турдаги кистанлар месопотамия (дажла ва фрот дарёлари оралигида) да хам топилган булиб, у ердаги шахар - давлатларнинг уюшган армияси таркибида ўқ-ёйлар, найзалар билан куролланган жангчилар қаторида кистанчилар хам мавжуд булган бақтрияликлар, суғдлар, хоразмликлар, парфиёналиклар, ф
3
арғоналиклар милодданаввалгиiiмингйилликкакелиббақтрияликлар,суғдлар,хоразмликлар,парфиёналиклар,фарғоналикларжанггаотминибкирганлар.геродотнингтасвирлашича,сакларҳамўшаерликларгахосўқ-ёйлар,калтақиличларҳамдаиккитомониҳамкесадиганкистанларбиланқуролланганлар.даштликкўчманчиларнингўзигахосқурол-яроқларимавжудбўлиб,буасосийҳарбийкучсифатидасуворийларгамўлжаллангануруштактикасинингшаклланишигаолибкелган.бақтрияликлар,парфияликлар,хоразмликларвабошқаўтроқхалқлардастлабқамишданясалганёйларвакалтанайзаларбиланқуролланганлар.ўртаосиёсуворийсинингқурол-яроғларинингстандартмажмуасиэнгаввало,санчувчи,зарбаберишучунмўлжалланган,қингасолиниб,камарнинголдтомонигаосилганкалтақиличданҳамдаўнгбиқингаолдтомонданмаҳкамланганханжарданиборатбўлган. ҳарбирҳолатдамаҳкамлашгамосбўлганқиншаклиданфойдаланилган.милодданаввалгиviii-viiасрлардаўртаосиёдатемирметаллургиясипайдобўлишибилан,одамларунданнафақатмеҳнатқуроллари, балкиқурол-яроғларҳамишлабчиқарабошлаганлар.темирдан,биринчинавбатда,ханжар,қиличважанговарболталарясалган.баъзаннайзаваўқларнингучлариҳамтемирданясалган.милодданаввалгиviасрнингўрталаридаўртаосиёнингжанубийвилоятларигабостирибкелганахамонийлар(эрон)қўшинларигақаршикурашганаждодларимизбақтрияликлар,суғдликлар,марғиёналиклар,шунингдек, сак-массагетқабилаларинингжасорати,матонативаҳарбиймаҳоратиҳақидаюнонманбаларидақизиқарлитарихиймаълумотларсақланибқолган. скиф ёйи қадимги даврда узоқдан туриб жанг қилиш мақсадида ихтиро килинган куролларнинг энг мукаммали бронза асрининг охирида пайдо бшлган «скиф ёйи» эди. манбаларда яксарт (сирдарёнинг кадимги номи) бўйларида яшаган сакларни, «отган ўқи хато кетмайдиган энг моҳир ўқчилар» сифатида таърифланиши бежиз эмас эди. бу мураккаб тузилган ёй бир нечта ёғоч бўлакларидан ясалган. унинг икки учи ва урта дастаси эгилмайдиган, елкалари эса кайишкок булган. ёй тортилган холатда грек алифбосидаги «сигма» (£) харфини эслатарди. бундай турдаги ёй унча катта булмай (60-80 см.), унинг ўқлари хам 80 см дан ошмаган. бу енгил ёй кучманчиларнинг
4
энг яхши курган куроли эди. ўзининг отда кетаётган пайтда отишга кулайлиги, укнинг узокка бориши туфайли у шаркдаги ўтрок халқлар томонидан, шу жумладан хитойликлар томонидан хам жуда қадрланган. шуқкулайлиги сабабли бу қурол тури ўрта осиё, эрон ва олд осиёда кенг тарқалган. ўзбекистоннинг турли худудларида олиб борилган қазилмалар пайтида бундай ёй ўқларининг турли шаклдаги учлари топилган. улар асосан, икки учли булиб, ўқнинг чўпдан ясалган қисмига киритиш учун тешикча булган, шу билан бирга, уч қиррали, думалоқ, кейинроқ эса тешикли учлардан ҳам фойдаланилган. ўрта осиё суворийсининг қурол-яроғларининг стандарт мажмуаси энг аввало, санчувчи, зарба бериш учун мулжалланган, қинга солиниб, камарнинг олд томонига осилган калта қиличдан хамда ўнг биқинга олд томондан махкамланган ханжардан иборат булган. ҳар бир ҳолатда махкамлашга мос булган қин шаклидан фойдаланилган. «қочиб жанг килиш» усули ўртаосиёдапиёдааскаржангқилгандаҳамфойдаланишмумкинбўлганузунёйданфойдаланилган.узунлиги180 смгачабулганбуёйлархаммураккабтузилганбўлиб,уларнингўртасиваучларисуякпластинкаларбиланмаҳкамланган. уларанчаэгилувчанваузоккаотиладиганбулган.буёйлармилодданаввалгисўнггиасрлардақўлланабошлаган.бундайёйлархоразмда, шубиланбирга,ўртаосиёнингбошқавилоятларидатопилган.милодданаввалгиviii-viiасрлардаўртаосиёдатемирметаллургиясипайдобулишибилан,одамларунданнафақатмеҳнатқуроллари, балкиқурол-яроғларҳамишлабчиқарабошлаганлар.темирдан,биринчинавбатда,ханжар,киличважанговарболталарясалган.баъзаннайзаваўқларнингучларихамтемирданясалган. айнипайтдамилодданаввалгиiасргақадарбуқуролларнибронзаданқуйибясашхамдавомэтган. енгил қуролланган отлиқ қўшиннинг тактикаси ялпи шиддатли ҳамлага ўтишдан иборат эди. от устидан ўқ узаётган отлиқларнинг тартибсиз оқими душман устига ёмғирдек ўқлар …
5
узадилар ва душманни узларининг оркаларидан эргаштириб кетадилар. кейин эса бирданига оркага кайрилиб, жангга кирадилар, лекин кул жангига факат вазият мажбур килгандагина киришганлар. мудофаа иншоотлари ватанимизхудудидашахарларвадавлатларни,ахолияшайдиганманзилгохдарнихимоякилишмаксадидамудофааиншоотлари-фортификацияларкуришанъанасижудакадимданшаклланиб,ривожланибкелган.археологиктадкикотларнингкурсатишича,мудофааиншоотларинибарпоэтишанъанасибронзадавригаборибтакалади.масалан,ўзбекистоннингжанубидажойлашганжарқутонвасополлитепаёдгорликларишуларжумласидандир.сополлитепанингумумиймайдони4 гектар,истехкомликисми1 гектарбулиб,тархиквадратшаклдабулганистеҳкомдеворбиланўраболинган,деворнингкалинлигиэса1,8-2метргачаетган. кадимгиўзбекистондақалъаиншоотларинингкейингиривожланишичустмаданиятиёдгорликларида(мил.авв. xii—viiiасрлар)намоёнбулади.сўнггибронзаваилктемирдавриданбошлабқурилганкалъалаларкейингидаврлардахартомонламаривожланганмудофааиншоотларинингюзагакелишиучунқулайшароитяратган. мудофаа истеҳкомларининг харбий санъат сифатида қарор топиши тахминан мил. авв. i минг йиллик урталарига ўғгри келади. айнан шу даврда мунтазам жойлашган буржлари, мураккаб пешдарвоза иншоотлари, куп сонли шинаклари булган истехкомлар барпо этила бошланди. шу даврда маданий-тарихий вилоятларнинг йирик марказлари, йирик қишлок ва шахарлар юзага келди. масалан, марғиёнанинг пойтахти марвнинг марказида 15 метрли сунъий платформа устидаги бакувват истеҳком эрккалъа (12 га) девори билан айлана килиб ураб олинган. бактриянинг энг кадимги маркази эса тархи тухумсимон шаклида, майдони 120 гектарга якин, жуда бақувват истеҳкомлар ва ҳандак билан ураб олинган. кадимги мудофаа иншоотларининг чегаралари сифатида табиий тусикдар - дарёлар, каналлар, тепаликлар, тогларнинг тик ёнбагирларидан унумли фойдаланилган. масалан, афросиёб кухна деворлари жуда тик бўлиб, бир кисми сиёб устидаги жар ёқасида жойлашган баланд ёнбағир чети бўйлаб кўтарилган. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи"

1717842903.pptx ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи режа: қурол-ярогларнингихтирокилинишивахарбиймахоратнингшаклланиши қадимги мудофаа иншоотлари ўзбекистонхудудидаяшаганхалкдарнингхарбиймахоратинингшаклланиши,курол-ярогларнингпайдобулишичукуртарихийилдизларгаэтабулиб,жудакадимдаврларгаборибтакалади. тошасридаёкодамларқурол-яроғларданнафакатовмаксадида, балкиузларинимудофаакилишмаксадларидахамфойдаланганлар.дастлабкиқурол-яроғларасосан, учиўтдатобланганёгочнайзаданиборатбулган.бундантахминан100мингйилилгариучичакмоктошвасуякданясалганнайзалархамдаулоктиришосонбулганкалтанайзаларпайдобулди.одамларуларнисуякданясалганнайзаотувчиасбобларёрдамидаулоқтирарэдилар. тахминан12мингйилларилгариучичақмоктошданясалганўқ-ёйларихтирокилиндивабуҳодисаки...

Формат PPTX, 1,2 МБ. Чтобы скачать "ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шаклланиш тарихи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбекистонда ҳарбий ишнинг шакл… PPTX Бесплатная загрузка Telegram