илдиз, унинг морфологияси

DOC 396.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481388137_66425.doc илдиз, унинг морфологияси режа: 1. илдизнинг ички ва ташки тузилиши. 2. илдиз анатомияси. ўсимликларнинг илдизи эволюция жараёнида бошқа органларга нисбатан анча кейин пайдо бўлган. сувдан чиқиб қуруқликда ўсишга мослашган псилофитларнинг танаси новда ва илдизга ажралмаган. псилофитларнинг асосий орган — танаси апекал меристема ёрдамида бўйига ўсиб, дихотомик шохланади. шу дихотомик тананинг бит-таси тик ернинг устида, иккинчиси эса тупроқ юзасида ўрнашиб сув ва минерал тузларни ўзлаштирган. эволюциянинг кейинги даврида субстратга чуқурроқ ўрнашиб тупроқдан озиқли тузларни шимиб олади ва яхши тараққий этган илдиз ҳосил бўлади. субстратдан озиқланишни таъминлайдиган махсус орган — илдизнинг пайдо бўлиши бу органларнинг ихтисослашувига ва тўқималар-ни келиб чиқишига сабабчи бўлган. илдиз тукчалари туп-роқцан сув ва эриган минерал тузларни шимиб олиш ва-зифасини бажаради. бундай ҳужайралар ризодерма (юнон. р и з о — илдиз, д е р м а — пўст) тўқимасини ҳосил қила-ди ва шу тўқималар сўриш зонасининг юзасини катта-лаштириб боради. тупроқ қатламларини тешиб ўтишда апикал меристеманинг шикастланишидан сақлайдиган илдиз …

симликларда эса 40 баравар ошишига са-(абчи бўлади. тукчалар узоқ яшамайди, улар 10—15 кунда хаётчанлигини йўқотиб, келгуси баҳорда илдизнинг бошқа рйидан янгитдан юзага келади. ўрта осиёнинг чўл ва ярим чўлларида ўсувчи ўтчил римликларнинг илдизларида эфемер (юнон. э ф е м е -',о с — бир кунли) умри қисқа тукчалар ҳосил бўлади. шу 'укчалар баҳорда намгарчилик вақтида тупроқнинг юза исмидаги сув ва минерал тузларни сўриш учун хизмат илади. тупрокда нам қуригандан сўнг эфемер тукчалар ам қурийди. илдизнинг ривожланиши. илдиз бошланғичи уруғда дайлашган бўлади. уруғ униб ўса бошлаганда дастлаб '(нинг илдизи пўстни ёриб ташқарига чиқади. бир палла-|и ўсимлик уруғидан бир неча илдиз, икки паллали ўсим-1ик уруғидан фақат битта илдиз чиқади ва тараққиётини |авом эттириб, асосий ёки ўқ илдизга айланади. асосий илдиз билан поя ўртасидаги чегара илдиз бўйни деб талади. поянинг илдиз бўйнидан биринчи муртак барг-/(аригача (уруғпаллаларгача) бўлган қисми гипокотиль кфуғпалланинг ости) деб аталади. 1твожланиш хусусиятига қараб, асосий ёки ўқ илдиз ва '/ўшимча илдизлар …

сосий илдиз муртак (эмбрион) ўсиб чиқ-қандан сўнг, ундан ён илдизлар юзага келади. улар акро-петал йўл билан, илдизнинг ўсиш нуқтасидан юқорироқ-да, яъни сўрувчи зонадан ўсиб чиқади. ўқиддиз асосан икки паллали ўсимликларга хос бўлади, шу билан бирга бу хил ўсимликларнинг баъзисида (масалан, зубтурумда) ўқилдиз яхши ривожланмайди. ўқилдиз чўл шароитида ўсувчи ўсимликларда (янтоқ, шувоқ, кўкпаранг лагохи-лус, саксовул ва бошқаларда) айниқса узун — 5—15 м ва кўпроққа етади. ен иддизлар эндоген (эвдо — ички) йўл билан, яъни ички перицикл ҳужайраларининг бўлинивди натижасида бир-ламчи ёғочлик боғламлари қаршисида дўмбоқчалар (бўртмалар) кўринишида ҳосил бўлади (2-расм, iv, i) ва тўғри қатор ҳолида жойлашиб, акропетал тартибда шох-ланади. ҳосил бўлган бўртма ўсиб ўқилдизнинг бирламчи пўстлоғидан ўзига йўл очиб ташқарига томон ўсади. ён илдизлар ўз навбатида тармоқланиб, ҳар бир тармоқцан иккиламчи, учламчи ён илдизлар ривожланади. ўсимликларда ўқилдиз, ён илдизлардан ташқари қўшимча илдизлар ҳам ҳосил бўлади. улар эндоген йўл билан меристема хусусиятини саклаб қолган тўқималар: перицикл, камбий феллогендан юзага келади. бу илдиз-лар …

ҳосил бўлиш зонаси; 1 — ён илдизнинг ҳосил бўлиши; 2—илдиз тукчалари; 3 — эпиблема; за — экзодерма; 4—бошланғич пўстлоқ; 5—эндодерма; 6 — перицикл; 7—марказий цилиндр. патак (попук) илдиз деб аталади. патак (попук) илдизлар асосан бир паллали ўсимликларга хосдир. (3-расм, б) қўшимча илдизлар икки паллали ўсимликларда ҳам поянинг пастки қисмида ҳосил бўлади (масалан, ғумай, ажриқ, қўйпечак, бўритикан, кампирчопон ва бошқаларда). ўсимликларнинг қўшимча илдиз системасини ҳосил қилиш хусусиятига асосланиб, қишлоқ хўжалик амалиё-тида ток, тол, терак, чаканда каби ўсимликлар вегетатив (қаламча, пархиш) йўл билан кўпайтирилади. юксак спо-рали ўсимликлар — плаунлар, қирқбўғимлар, қирққулоқ-ларда — асосий илдиз бўлмайди. ривожланишнинг бош-ланишида уларда қўшимча илдизлар ҳосил бўлади. бу хил- 3-расм. илдиз системаси: а — ўқ илдиз; б — патак илдиз: 1 — асосий илдиз, 2 — ён илдиз, 3 — қўшимча илдиз. даги илдиз системаси содда бўлиб бирламчи гомориза (юнон. гомойос — бирхил; риза — илдиз) деб аталади. ёпиқ уруғли ўсимликларнинг кўпчилик вакилларида уруғ униб чиққандан сўнг, …

емаси тўғриси-даги тушунчалар ўсимликларнинг ёши, атрофдаги бошқа ўсимлик илдизлари билан бўладиган муносабатлари, йил фаслларининг алмашинуви билан доимо ўзгариб боради. бинобарин, иддиз системасининг ривожланишида рўй бе-радиган ўзгаришларни билмасдан, уни ўрганмасдан, ўлкамиздаги чўл, адир, тоғ ва ўрмонларида ўсадиган ўсимликлар уюшмаси ўртасидаги муносабатларни билиш қийин. маданий ўсимликлар илдиз системаси хусусиятлари-ни ўрганиш деҳқончилик, ўсимликшунослик, агрономия соҳасида муҳим аҳамиятга эга. ерни ҳайдаш ва унга иш-лов бериш (ўғитлаш, суғориш, чопиш) каби ишларнинг ҳаммаси тупроқ структурасини яхшилаш, экинларнинг илдиз системасини мукаммал ривожланишига ва ҳосил-дорликни оширишга қаратилган. илдиз системасининг ўсиши ва экологик хусусиятлари. илдиз тўхтовсиз, чекланмаган ҳолда ўсиш хусусиятига эга. ўсимлик уруғдан ривожланиб келаётган дастлабки даврда илдиз системаси унинг ер устидаги органларига нисбатан анча кучли ривожланади. шунингдек, ўсимлик ҳаётининг кейинги ривожланиш даврида ҳам илдиз бўйига ва энига ўсади. илдизнинг бўйига ўсиши апекс (ўсиш зонаси)дан бош-ланади. илдизнинг ўсиши ва тарқалишига таъсир этувчи омиллардан бири намлик ва озиқ моддалардир. қайси томонда намлик кўпроқ бўлса, қўшимча илдизлар ўша томонга қараб ўсади. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "илдиз, унинг морфологияси"

1481388137_66425.doc илдиз, унинг морфологияси режа: 1. илдизнинг ички ва ташки тузилиши. 2. илдиз анатомияси. ўсимликларнинг илдизи эволюция жараёнида бошқа органларга нисбатан анча кейин пайдо бўлган. сувдан чиқиб қуруқликда ўсишга мослашган псилофитларнинг танаси новда ва илдизга ажралмаган. псилофитларнинг асосий орган — танаси апекал меристема ёрдамида бўйига ўсиб, дихотомик шохланади. шу дихотомик тананинг бит-таси тик ернинг устида, иккинчиси эса тупроқ юзасида ўрнашиб сув ва минерал тузларни ўзлаштирган. эволюциянинг кейинги даврида субстратга чуқурроқ ўрнашиб тупроқдан озиқли тузларни шимиб олади ва яхши тараққий этган илдиз ҳосил бўлади. субстратдан озиқланишни таъминлайдиган махсус орган — илдизнинг пайдо бўлиши бу органларнинг ихтисослашувига ва тўқималар-ни келиб чиқишига саба...

DOC format, 396.0 KB. To download "илдиз, унинг морфологияси", click the Telegram button on the left.

Tags: илдиз, унинг морфологияси DOC Free download Telegram