цитоплазма

DOC 340,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1481388252_66427.doc цитоплазма режа: 1. цитоплазма. 2. рибосомалар. цитоплазма (юнон. цитос — ҳужайра; плазма — н а й)ни биринчи бўлиб чех олими ян пуркинье 1839 йилда аниқ-лаган. у цитоплазмани ҳужайранинг асосий таркибий қис-ми деб, таърифлаган. цитоплазма протопластнинг асосий таркибий қисми бўлиб, унда плазмалема, гиалоплазма, рибасома, гольджи аппарати, эндоплазматик тўр, ядро, митохондрий, плас-тидлар, вакуолалар, шунингдек бирикмалар (сув ва унда эриган тузлар жойлашади. ҳужайранинг тузилиши элекг-рон микроскопда 1-расмда кўрсатилган. плазмалемма — (лот. л е м м а — пўст) ҳужайра пўсти ос-тида жойлашган бўлиб, цитоплазма мембранасининг уст-ки қаватини ҳосил қилади. баъзи адабиётларда уни то- 1-расм. электрон микроскопда 5000 марта катта қилиб кўрсатилган липа барги мезофилининг тасвири: цв — цитоплазма ичидаги вакўола; г— гиалоплазма; гр — граналар; гэр — грануляр эндоплазматик рети-кулумнинг цистернаси; д — диктиосома; кз — крахмал заррачаси; ко — ҳужайра пўсти; лк— липид доначалари; м — митохондрий; мж— ҳужайралар оралиғи; мк—микротаначалар; пд — плазмодесма; пг— пластоглобула; пл — плазмолемма; по — …
2
катини йирик вокуолали ҳужайраларда кўриш мумкин. бунда цитоплазма вокуола атрофида бир томонлама ҳужайра де-вори бўйлаб айланма ҳаракат қилади. цитоплазма ядро, пластидалар ва митохондрийларни ҳам ҳаракатлантиради. цитоплазманинг ҳаракати бир неча хил омил (ҳарорат, ёруғлик, кислород ва бошқалар)ларга боғлиқ. лаборато-рияда цитоплазма ҳаракатини сувўтлардан хара ва сувда ўсувчи гулли ўсимликлардан элодея ва валлиснериянинг баргларида кузатиш мумкин. гиалоплазма (юнон. гиалос — ойна) ҳужайранингдоимий гидрофилл ва каллоид елим қисми бўлиб, у чўзилувчанлик хусусиятига эга. бу каллоид модда цитоплазма ичидаги ҳамма органеллаларни бир-бирига таъсир этишини таъминлайди. гиалоплазмада оқсиллар — ферментлар эриган моддалар шаклида бўлиб, углеводларнинг (қанд ва гликолиз), липид-ларнинг (ёғ кислоталарни) алмашинувида азотли ва фосфорли бирикмалар (аминокислоталар)ни синтез қилишда иштирок этади. ҳужайрада кимёвий энергияни механик энергияга ай-ланишида гиалоплазма фаол ҳаракат қилиб, ҳужайралараро моддалар алмашинувида иштирок этади. гиалоплазма ёш ҳужайра цитоплазмасининг асосий қисмини ташкил этиб, йирик ҳужайраларда ядро, пластида, митохондрий атрофи-ни юпқа парда билан ўрайди. гиалоплазманинг таркибий қисмини оқсил молекула-лари ташкил этади. улар маълум бир тартибда жойлашган …
3
ларнинг бажарадиган вазифаси аниқэмас. улар ўзгарувчан, янгитдан ҳосил бўла-ди ва тезда емирилади. митоз бўлинаётган ҳужайра хро-мосомаларнинг жойини ўзгартиришда ва моддаларни ци-топлазмага ўтказишда иштирок этади, деган фикр мав-жуд. микрофиламентлар (плазма иплар)нинг диаметри (4— 10 нм) бўлиб, спирал шаклдаги қисқарувчан оқсиллардан ташкил топган. бу плазма иплар пластидалар, рибосома-лар ва микронайчаларга ёпишган ҳолда учрайди. улар ги-алоплазма ҳаракатини тартибга келтиради, деб фараз қили-нади. рибосомалар (юнон. сома — таначалар)ни бирин-чи марта 1955 йили паладе электрон микроскоп ёрдамида аниқлаган, катталиги 100—300 а°, диаметри 20 нм га тенг бўлиб, гранула (лот. гранулум — донача) қора доначалар шаклида кўринади (15-расм, 2). улар тузилиши жиҳати-дан бир қанча рибонуклеопротеид (рнк)ларнинг йиғин-дисидан ва ўнлаб ҳар хил шаклдаги оқсиллардан иборат. табиатан бу доначалар эндоплазматик тўрнинг мембранасини қоплаган бўлиб, унинг марказий қисмини ташкил этади. рибосомалар митохондриялар ва пластидаларда ҳам учрайди, лекин уларнинг ҳажми анча кичик бўлади. ри-босомалар якка-якка жойлашса — моносома (юнон. м о н о — бир, с о м а — …
4
жуда кўп миқдорда юз мингга яқин полисомалар бўлади, улар оқсилни синтез қилишда фаол қатнашади. эндоплазматик ретикулум — эр ёки эндоплазматик тўр (юнон. эндо — ички; плазма —битган, ҳосил бўлган, лот. ретикулум — тўр) ўсимликлар ҳужайраси учун хос бўлган цитоплазманинг субмикроскопик тузилиши бўлиб, ҳар бир ҳужайранинг зарурий органоидидир. эр бир та-лай зичлашган халтачалар ва найчалар (везикул) тизими-дан иборат. уларнинг усти қалинлиги 5—7 нм келадиган рибосомалар билан қопланган бўлиб, микросомалар деб аталади. булар фосфотид ва оқсил — липопротеидлардан ташкил топган. эр бажарадиган вазифасига ва морфологик тузилиши-га биноан икки хил тузилишда бўлади: грануляр ёки ғадир-будур ва агрануляр ёки силлиқ. ғадир-будур эр зичлашган халтачалардан ташкил топ-ган бўлиб, цистерна ёки ламелла (лот. ламелла — ясси) деб аталади. цистерналар ҳамма тирик ҳужайраларда уч-райди, уларнинг сони ҳужайранинг тараққиёт даврига боғ- лиқ. цистерналар рибосомалар билан қопланган. улар-нинг асосий вазифаси рибосомаларда синтез қилинган оқсилларни гольджи аппаратига ташиш (транспортиров-ка)дан иборат. кейинчалик бу моддалар ажратувчи ҳужай-ралар орқали ташқарига чиқарилади ёки бошқа …
5
аппарати ёки комплексини илк бор италия-лик олим — цитолог к. гольджи томонидан (1898) ҳайвон ҳужайрасида аникланган ва "тўп аппарат" деб атаган. 1912 йилдан буён "гольджи аппарати" деб атала бошланган. бу аппаратнинг ўсимлик ҳужайрасида мавжуд эканлиги яқинда, яъни электрон микроскоп кашф этилгандан сўнг аниқланди. ўсимлик ҳужайрасида уни диктиосома (юнон. диктион — тўр; сома — тана) ёки гольджи пуфакчала-ри деб аталади. ҳар қайси диктиосома диаметри 1 мкм, қалинлиги 20— 40 нм, шакли юмалоқ, рибосомасиз агронуляр мембрана билан ўралган 5—6, баъзан 20 тагача цистерналардан ибо-рат (4-расм). мембранасининг қалинлиги уч қават бўлиб, 60—70 а° га, ясси (цистерна) халтача ёки катакчаларининг эни 60—90 а°, уларнинг оралиғи эса 50—200 а° га тенг. диктиосомаларнинг сони ҳужайрада ҳар хил: (10—50 ва баъзан 100 тагача) бўлади. масалан, нўхатнинг мерис- 3-расм. эндоплазматик ретикулум ва гольджи аппарати: 1 — терак барги безларининг электрон микроскопда кўриниши (60.000 марта катта қилиб кўрсатилган). 2 — грануляр ва агрогрануляр ретикулум; аэр — найсимон агрогрануляр ретикулум; …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"цитоплазма" haqida

1481388252_66427.doc цитоплазма режа: 1. цитоплазма. 2. рибосомалар. цитоплазма (юнон. цитос — ҳужайра; плазма — н а й)ни биринчи бўлиб чех олими ян пуркинье 1839 йилда аниқ-лаган. у цитоплазмани ҳужайранинг асосий таркибий қис-ми деб, таърифлаган. цитоплазма протопластнинг асосий таркибий қисми бўлиб, унда плазмалема, гиалоплазма, рибасома, гольджи аппарати, эндоплазматик тўр, ядро, митохондрий, плас-тидлар, вакуолалар, шунингдек бирикмалар (сув ва унда эриган тузлар жойлашади. ҳужайранинг тузилиши элекг-рон микроскопда 1-расмда кўрсатилган. плазмалемма — (лот. л е м м а — пўст) ҳужайра пўсти ос-тида жойлашган бўлиб, цитоплазма мембранасининг уст-ки қаватини ҳосил қилади. баъзи адабиётларда уни то- 1-расм. электрон микроскопда 5000 марта катта қилиб кўрсатилган липа барги мезофилининг тас...

DOC format, 340,5 KB. "цитоплазма"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: цитоплазма DOC Bepul yuklash Telegram