ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий таркиби

DOC 64.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481389131_66443.doc ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий таркиби режа: 1. ҳужайра мембранаси. 2. ҳужайра пўсти. ҳужайра пустининг ҳосил бўлиши, тузилиши ва биологик аҳамияти. ўсимлик ҳужайраси ниҳоят пишиқ тузилишга эга бўлган пўстга эга. шунинг учун ҳам ўсимлик ҳужайра-си ҳайвон ҳужайрасидан фарқ қилади. ўсимликларнинг ҳужайра пўсти цитоплазма фаолиятининг маҳсулоти бўлиб, ҳужайра ичидаги протопласт, плазмалемма ва органелла-ларни ўраб ҳимоя этади. одатдага шароитда ҳужайра пўстсиз яшай олмайди, чунки ҳужайра тиғизлигини сакловчи тур-гор босими плазматемани ва протопластни ёриб юбориши мумкин. шунинг учук ҳам ҳар бир ҳужайра пишиқ пўст бштн ўралган бўлади. кўпчилик сувўтлари ва замбуруғ-ларнинг зооспораларида пўст бўлмайди. уларнинг прото-пласти юпқа эластик қатлам плазмалема билан қопланган. ҳужайра пўстининг ривожланиши гольджи аппарати ва плазмалемма фаолиятига боғлиқ. уларнинг таркибида махсус ферментлар бўлиб улар, полисахаридларни синтез қилишда қатнашади. ҳосил бўлган полисахарид-лардан целлюлоза ва хитин микрофибриллари, гольджи аппарати ёрдамида плазма-лемага ташилади. бунда улар бир-бири билан зич жойла-шиб пўстни ҳосил қилади (30-расм). ҳужайра пўсти илк бор муртак (эмбрионал) ва ме-ристема (ўсимликларнинг …

, унинг ўсиши чўзи-лиш воситасида содир бўлади. ҳужайра пўстининг қалин-лиги ҳужайранинг ёшига ва жойлашган ўрнига қараб ўзга-риб боради. электрон микроскоп, ёруғлик ҳамда рентген нурлар ёрдамида ўсимликларнинг соматик ҳужайра пўсти 1-расм. ўсувчи ҳужайра пўсти компонентларини ҳосил бўлиш тасвири: ко — ҳужайра пўсти; пл — ҳужайра пўсти матриксидаги аморф ҳолатдаги полисахаридлар; г— гиалоплазма, т — плаз-молемада учрайдиган мембрана; д— диктиосомалар. икки (ташқи ва ички) қават эканлиги ва уларнинг ўртаси-да махсус пластинка қавати борлиги аниқланган. . ҳужайра пўстининг чўзилиш даврида ёш ҳужайралар ҳамма вақт бир хил текисликда ўсмайди. ҳужайра пўсти-нинг ядрога тегиб турган жойи бошқа жойга қараганда тезроқйириклашади. одатда, ҳужайра пўсти ичкарисидан қалинлашади. чўзилиб ўсган пўстнинг ҳужайраси бирламчи бўлиб, унинг таркибида 60—90% сув бўлади. бирламчи пўстнинг қалинлиги 0,1—0,5 нмк. иккипаллали ўсимлик-ларнинг бирламчи пўст ҳужайраларида пектин ва геми-целлюлоза тенг миқцорда бўлади. бирпаллалиларда асо-сан, гемицеллюлоза учрайди. бирламчи пўстда целлюлоза 30% ни, оқсиллар 10% ни ташкил этади. лигнин моддаси умуман бўлмайди. кўпчилик ўсимликларда ҳужайранинг ўсиши тўхташи …

ида 95% целлюлоза учрайди. игнабаргли дарахтлар ва ёпиқуруғли ўсимликларнинг иккиламчи қатлами орасида учламчи қатлам ҳосил бўла-ди. учламчи қатламнинг қалинлиги 1—10 ммк гача бўлиб, целлюлозага жуда ҳам бой. пўст ҳамма вақт ҳам ҳужайра атрофида бир текисда қалинлашмайди, шу сабабли баъзи жойлари жуда ҳам ин-гичка тешикчалар шаклида қолади. бу тешикчалар пора ёки апертура (лот. апертус — очиқ) деб аталади. тузи- лиши жиҳатидан поралар икки хил: оддий ва ҳошияли бўлиши мумкин. оддий пораларцинг диаметри бир хил, ичи цилиндрсимон, баъзан эгилган бўлади. бу хилдаги поралар паренхиматик ҳужайраларда, луб толаларида (скле-ренхима), ёғочланган толаларда кўпроқ учрайди. тошси-мон ҳужайраларда (беҳи, нок, нашвоти) поралар тармоқ-ланган. ёндош ҳужайралар деворидага поралар бир-би-рига қарама-қарши жойлашади. ҳошияли поралар тешик камераси билан тешик ка-налдан ташкил топган. бу хилдаги поралар кўпинча сув ўтказувчи ёғочланган ҳужайраларда кўпроқ учрайди. энг оддий тузилган ҳошияли пора юҳоридан қаралса иккита айланага ўхшаб кўринади. айлананинг каттаси туташти-рувчи парда билан ўралган. нинабаргли ўсимликларда мураккаб тузилишдаги ҳошияли поралар учрайди. уларда парданинг ўрта …

. ҳужайра пўсти асосан, полисахаридларнинг (ксилан — ксилоза, манан — маноза, глюкан — глюкоза ва бошқа моддалар) мономер-ларидан ташкил топган. ! полисахаридлардан ташқари ҳужайра пўсти таркибида оқсиллар, минерал тузлар, лигнин, пигментлар ва бошқа моддалар ҳам бўлади. юксак ўсимликлар ҳужайра пўстининг асосини цел-люлоза (клетчатка) ташкил этади. бу модда— 1,4 глюкан ёки (с6н10о5)п карбонсувдан иборат бўлиб, узун молеку-лалар занжирга ўхшаш, такрорланадиган бирлиқцан ҳосил бўлган иккита глюкоза қолдиғи (целлюлоза)дан иборат. электрон микроскопда улар ингичка (1,5—4 нм) толалар шаклида кўринаци. бу толалар кристалланиш хусусиятига эга бўлиб, микрофибриллалар деб аталади. бу модда элас-тиклик, пишиқлик хусусиятига эга бўлиб, нурларни яхши синдиради. целлюлоза сувда ва органик бирикмаларда эримайди, қайнатилганда ҳам ишқор ва кучсиз кислоталардан таъ-сирланмайди. целлюлоза микрофибриллари эластик ва жуда пишиқ, шу сабабдан халқ хўжалигида кенг қўллани-лади. жумладан, целлюлозадан пахта толаси, вискоз деб аталадиган сунъий ипак, милтиқнинг тутунсиз ўқи, цел-лофан, қоғоз, ёғоч олинади. замбуруғларнинг ҳужайра пўсти хитин деб аталадиган полисахаридлардан ташкил топган. хитин — глюкозанинг қолди-ғи бўлиб, …

шкил топган бўлиб, сувда эримай-ди. ажратиб олинган лигнин сарғиш аморф шаклида. юксак ўсимликларнинг (дарахт ва буталарнинг) целлю-лоза микрофибриллалари қаторида лигнин жойлашган. ҳужайра пўсти ёғочланганда унинг девори атрофида тўпла-нади. ёғочланиш натижасида унинг қаттшедига, зичлиги ва нур синдириши ортади. баъзи ҳужайраларнинг (эпидерма, эндодерма, пўкак) пўстларида мум, кутин, суберин (лот. субер — пўкак) тўпланиб, иккиламчи, қалинлашган ҳужайра пўстида ало-ҳида қатлам ҳосил қилади. кутин ва суберин кимёвий жиҳатидан бир-бирига яқин модда бўлиб, феллон, глице-рин кислоталаридан ташкил топган. бу моддалар аморф шаклда бўлиб эритувчи модцаларда эримайди. мум — ёғ ва спиртларникг монолари бўлиб, эритувчи органик моддалар ёрдамида ажратиб олинади ва шу заҳо-ти кристаллга айланади. кутин мум билан бирлашиб барг, новда пўстларининг устида махсус қатлам кутикула (лот. кутккул а — пўст, қобиқ) ҳосил қилади. бу қатлам қур-ғоқчилик шароитида ўсимликнинг ўзидан сувни кам буғ-лантиришига сабабчи бўлдци. суберин ҳужайранинг иккиламчи пўсти ичида тўпла-ниб пўкак ҳосил қилади. пўкаклашган пўст ўзидан сувни ҳам, газни ҳам ўтказмайди. кейинчалик бундай пўстли ҳужайра …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий таркиби"

1481389131_66443.doc ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий таркиби режа: 1. ҳужайра мембранаси. 2. ҳужайра пўсти. ҳужайра пустининг ҳосил бўлиши, тузилиши ва биологик аҳамияти. ўсимлик ҳужайраси ниҳоят пишиқ тузилишга эга бўлган пўстга эга. шунинг учун ҳам ўсимлик ҳужайра-си ҳайвон ҳужайрасидан фарқ қилади. ўсимликларнинг ҳужайра пўсти цитоплазма фаолиятининг маҳсулоти бўлиб, ҳужайра ичидаги протопласт, плазмалемма ва органелла-ларни ўраб ҳимоя этади. одатдага шароитда ҳужайра пўстсиз яшай олмайди, чунки ҳужайра тиғизлигини сакловчи тур-гор босими плазматемани ва протопластни ёриб юбориши мумкин. шунинг учук ҳам ҳар бир ҳужайра пишиқ пўст бштн ўралган бўлади. кўпчилик сувўтлари ва замбуруғ-ларнинг зооспораларида пўст бўлмайди. уларнинг прото-пласти юпқа эластик қатлам плазмалема билан қопланган. ...

DOC format, 64.0 KB. To download "ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий таркиби", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳужайра пўсти ва унинг кимёвий … DOC Free download Telegram