immanual kantning transsendental mantig‘i

DOCX 27 pages 53.7 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 53.7 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

immanual kantning transsendental mantig‘i mundarija: kirish.....................................................................................................................3 i bob. immanual kantning haqida ta’rif 1.1. immanual kantning hayoti va ijodi..................................................................5 1.2. kant falsafada o’ziga xos to’ntarish yasashi....................................................7 ii bob. yangi davrda kategoriyalarning tahlili 2.1. immanuil kant xvii-xviii asrlar fani va falsafasining g’oyalari va kategoriyalarini tizimga solishga ahd qiladi...................................................10 2.2. kant agnostitsizmining qisqacha mazmuni...................................................21 xulosa................................................................................................................27 foydalanilgan adabiyotlar...............................................................28 3. kirish kurs ishining asoslanishi va dolzarbligi. san’at falsafasining eng muhim mutafakkiri deb bilinan immanuel kant, xviii asrning oxiri va xix asrning boshlarida almaniyada faoliyat ko’rsatgan, “aqlning kuningi” deb nomlanadigan falsafa nazariyasi tuzgan shaxslardan biridir. uning transsendental mantigi (transzendentalphilosophie) nazariyasi, aqlning obyektlarni tushunish va ularga oid bilimni tavsiflash tartibi mavzusida o’z ahamiyatini olishi bilan ajralib turadi. kurs ishining dolzarbligiga kelsak bu mantig’ning asosiy tuzilishi ikki qismga ajralib turadi: “duhri” (yoki “fenomen”) va “noumenon” (yoki “tabiiyat qilinmagan”). duhri, nazoratimiz va tajriba orqali bilinishga mo’ljallangan, o’zimizning ma’lumotlarini oladigan obyektlarni ifodalaydi. noumenon esa, aqliyatimizning tushunadigan chegaralar tashkil etadi, lekin …

2 / 27

chda, chegaralangan ma’lumotlarni qolga kiritadi va dunyo bilan bog’liqlikni shakllantiradi. u, aqliyatning boshqa narsalarga e’tibor qaratishini va ularni shakllantirishini ko’zdan kechiradi.kurs ishining predmeti, dunyo bilan taalluqli ma’lumotlarimizni chegaralangan ko’rinishda olmaydi, balki bizning aqlimizning tuzilishida mohiyatini aks ettiradi. kurs ishining maqsad va vazifalari: immanuil kantning transsendental mantig’ini o’rganish jihatiga kelsak, kantning falsafa tuzumi, dastlabki dviga (sensatsiya) asoslangan va sonralari transsendental mantig’ga o’tgan. uning falsafiy qarashlari, tasavvurlari va metodlari, o’z vaqti orqali juda yirik ahamiyatga ega bo’lgan, shu jumladan, “kritika” nomli asarlari, masalan, “kritika der reinen vernunft” (meyil etmaydigan ma’qullarning kritikasi) va “kritika der praktischen vernunft” (amaliy ma’qullarning kritikasi) kabi, shu usulda mavjud bo’lgan qo’shimchalari orqali tushuntirilgan. kurs ishining vazifalariga kelsak, transsendental mantig, obyekt va subjektni alohida ko’rib chiqadigan tuzumdir. kant, aqlni ulug’-ahamiyatga ega qiladi va u bilan dunyo haqida bilishning chegaralanishini tuzadi. uning nazariyasi, dunyo bilan taalluqli ma’lumotlar faqat inson aqli orqali olinadigan, va bu aqli faoliyat qilishning tuzilishiga asoslangan. ammo, …

3 / 27

iy aql tanqidi» (1788), «mulohaza yuritish qobiliyatining tanqidi» (1790)asarlarida, shuningdek faylasuf ijodining o’ziga xos sarhisobi sanaluvchi – «sof aql chegaralarida din» (1793) kabi kitoblarida bayon etilgan. kant bilish nazariyasining asosiy qoidalari quyidagilardan iborat. kant fikricha bilish jarayoni uch bosqich: 1) sezgilar darajasida bilish, 2) idrok, 3) aqldan o’tadi. bilishning birinchi bosqichi - sezgilar darajasida inson narsaning mavjudligini biladi, idrok yordamida uni fikrlaydi. narsani haqiqiy bilish aynan shu ikki bosqichni sintez qilishni talab etadi. idrok darajasidagi bilishning quroli – kategoriyalar. ular idrokka ichdan xos. hodisalar rang-barangligi kategoriyalar tizimida aks etadi. kategoriyalar yordamida inson bilimi tasodifiy empirik emas, balki umumiy zarur, ya’ni ilmiy xususiyat kasb etadi. ilmiy bilim kategorial bilimdir. biroq shundan so’ng kant sub’ektiv idealist sifatida mulohaza yuritadi: idrok tabiat qonunlarini ochmaydi, balki ularni tabiat uchun belgilaydi. kant fikriga ko’ra, kategoriyalar birligi va ularning bilish (sintez qilish) qobiliyati zamirida dunyoning ob’ektiv moddiy birligi emas, balki o’zlikni anglashning transsendental birligi yotadi. idrok …

4 / 27

m zaminidan ajralgach, dunyoqarash darajasidagi savollarning birortasiga ham uzil-kesil – ha yoki yo’q deb javob bera olmaydi. dunyo vaqtda va makonda boshlanadimi yoki u cheksiz va boqiymi? inson joni boqiymi yoki foniymi? iroda erkinligi mavjudmi yoki dunyoda hyech qanday erkinlik mavjud emas, hamma narsa tabiiy zarurat qonuniga ko’ra yuz beradimi? xudo bormi yoki yo’qmi? idrok bunday savollarni bera olmagan bo’lardi. aql esa bunday savollarni beradi, biroq ularga javob topa olmaydi. uning da’volari imkoniyat darajasida emas. sof nazariy aql o’z mag’lubiyatini tan olishi lozim, chunki u o’zidagi narsalarni bila olmaydi. ammo nima uchun u shunga qaramay bilishning oliy bosqichi deb e’tirof etiladi? shuning uchunki, aqlning sof g’oyalari (kant ularni tamoyillar deb nomlagan) bilishda oliy tartibga solish vazifasini bajaradi. ular idrokka yo’l ko’rsatadi. aql g’oyalarini ufq chizig’iga o’xshatish mumkin: garchi bu chiziqqa yetib bo’lmasa-da, u insonga makonda mo’ljal olish, ko’zlangan maqsad sari to’g’ri harakatlanish imkonini beradi. shunga qaramay, kant bilish nazariyasida metafizik …

5 / 27

tanlashi lozim, chunki vijdon ovozi, axloq ovozi undan shuni talab qiladi. ammo bu endi nazariy aqldan amaliy aqlga, gnoseologiyadan axloqqa o’tishdir. 1.2. kant falsafada o’ziga xos to’ntarish yasashi kant falsafada o’ziga xos to’ntarish yasadi va falsafani alohida fan sifatida tushunish asoslarini yaratdi. yangi bilish nazariyasini asoslashga harakat qilib, u xvii-xviii asrlarning bilishni borliqdan ko’chirilgan andoza sifatida talqin qiluvchi empirik nazariyalarini tanqid qildi. kant muammoni boshqa zaminga ko’chirdi va falsafada gnoseologiyaning bilish jarayoniga sub’ekt – ob’ekt munosabati sifatida qaraydigan yo’nalishiga asos soldi. biluvchi sub’ekt – bu muayyan individ emas, balki insonning bilish qobiliyatlari va bilim manbalarinigina o’zida mujassamlashtiruvchi qandaydir mavxum tasavvur. inson ongida mavjud bo’lgan mazkur qobiliyatlar majmui unga o’zini qurshagan dunyoni sezgilar va aqlning aprior shakllari yordamida tartibga solishga yordam beradi. bu inson individual, shaxsiy xususiyatlarga ega emas, degan ma’noni anglatmaydi, biroq ular bilish jarayonida yetakchi rol o’ynamasligi kerak. sub’ekt qandaydir narsa, predmet yoki hodisaning ta’sirini sezgilar darajasida idrok etadi. …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "immanual kantning transsendental mantig‘i"

immanual kantning transsendental mantig‘i mundarija: kirish.....................................................................................................................3 i bob. immanual kantning haqida ta’rif 1.1. immanual kantning hayoti va ijodi..................................................................5 1.2. kant falsafada o’ziga xos to’ntarish yasashi....................................................7 ii bob. yangi davrda kategoriyalarning tahlili 2.1. immanuil kant xvii-xviii asrlar fani va falsafasining g’oyalari va kategoriyalarini tizimga solishga ahd qiladi...................................................10 2.2. kant agnostitsizmining qisqacha mazmuni...................................................21 xulosa........................................................

This file contains 27 pages in DOCX format (53.7 KB). To download "immanual kantning transsendental mantig‘i", click the Telegram button on the left.

Tags: immanual kantning transsendenta… DOCX 27 pages Free download Telegram