qadimiy o‘lchov birliklari tarixi va metrologiya asoslari (o‘rta asr yaqin sharq mamlakatlari misolida)

DOCX 20 sahifa 37,8 KB Bepul yuklash

20 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 37,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 20

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 20

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ o'rta asr yaqin sharq mamlakatlari o'lchov birliklari reja; kirish 1. metrologiya tushunchasi va qadimgi o’lchov birliklari. 2. sharq mamlakatlari va o’rta osiyo xaalqlari o’lchob birliklari. kirish qadimgi o’lchov birliklari poydevoriga ajdodlarimiz qadimdan tamal toshi qoyib kelishgan. dastlab ular, kundalik ishlarida zarur bolgan vaqt, uzunlik, yuza, hajm va ogirliklarni olchash uchun kerak bolgan usullarni topib, ulardan amalda foydalanishgan. eng qadimgi olchash birliklari antropometrik, yani insonning muayyan azolariga muvofiqlikka yoki moyillikka asoslangan holda kelib chiqqan olchash birliklari hisoblanadi. haqiqatdan ham ular vaqtni olchashda erta, kech, kun, tun, kun–tun kabi atamalardan foydalanishgan bolsa, uzunlikni olchashda qadam, qarich, quloch, barmoq, tirsak, shuningdek arpa yoki bugdoy donlaridan yoki ot yolidan foydalanishgan. yuza va hajmlarni esa boshqa malum yuza yoki hajmga …

2 / 20

i tarixi va ularni hozirgi davr olchov birliklariga muvofiqligini yoritish, ajdodlarimizning bebaho merosini kelajak avlodlarga yetkazishdan iboratdir. tarixiy metrologiya ijtimoiy-iqtisodiy, xojalik, huquq, madaniy tarixni organishda zarurdir. olchovlar rivoji avvalo jamiyatning ishlab chiqarish holatlari bilan bogliqdir. bazi manbalarda xix asr oxiridan kitob va traktlarda metrologiya termini uchrashi qayd etiladi. vaholanki olchovshunoslik poydevoriga ajdodlarimiz juda qadimdan asos qoyib kelishgan. olchov va olchov birliklari togrisidagi bir qator malumotlar buyuk olim abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiy asarlarida keltirilgan bolsa, ulug olim ahmad fargoniy esa dunyoda birinchi bolib (861 yili) suv sathini olchaydigan asbob kashf etgan va uni yasab amalda qollagan. yusuf xos xojibning turkiy tilda yozilgan «qutadgu bilig» asarida olchov va olchov birliklaridan foydalanibgina qolmay, balki olchash va iyyor ishlariga tegishli bilimlarni mukammal bilishga chaqirilgan. boy madaniy merosga ega bolgan, jahon fani xazinasiga bebaho hissa qoshgan ozbek хalqi qadimdan olchovshunoslik sohasiga va uning rivojlanishiga katta ahamiyat berib kelgan. olchovshunoslik bilan shugullanuvchi kasb egalari …

3 / 20

r», «har kim oz qarichi bilan olchar», «har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh –tarozu» va hakozo. xalqimiz qadimdan dunyodagi koplab mamlakatlar bilan iqtisodiy, ilmiy va boshqa kopgina sohalar boyicha aloqalar qilishgan, savdo-sotiq bilan shugullanishgan. mana shu aloqalarning samarali bolishida xalqimizning olchov va olchov birliklariga katta ahamiyat berishi va ulardan togri foydalanishi muhim bolgan. ayniqsa, osha davrning oqimishli kishilari olchash sohasiga tegishli ilmlarning yaratilishiga oz hissalarini qoshish bilan birga kishilarni shu sohadagi ilmlarni oganishga ham chaqirishgan. natijada yuzlab olchovlar va olchov birliklarini yaratishgan va amalda qollashgan. olchov va olchov birliklari togrisidagi bir qator malumotlar buyuk xorazmlik olim abu abdullox muhammad ibn muso al-xorazmiy algebraik risolasining «olchashlar haqida» deb ataladigan va geometriya (xandasa) ga doir qismida keltirilgan. olim bunda uzunlik, yuza va hajmlarni hisoblash va olchash usullari bilan topishga katta ahamiyat bergan. unda tanob, gaz, barmoq kabi olchov birliklari va olchov yogochi kabi olchash vositalari togrisida yaxshi malumotlar berilib, ularni …

4 / 20

iyyor ishi» atamasi metall sofligini sinash, bozordagi tosh va tarozilarning togriligini, muomaladagi oltin va kumush pullarning sofligini va ogirligini kuzatib turish kabi ishlarni bajarish manolarini bildiradi. mamlakatimiz hududida olchash ishlariga, yani olchovshunoslik sohasiga katta ahamiyat berilganini noshruddin burxonuddin ogli rabguziy tomonidan 1310 - yili turkiy tilda yozilgan «qissai rabguziy» asaridagi, amir temur, alisher navoiy, zaxriddin muhammad bobur va boshqa onlab olimu-fozillarning asarlaridagi malumotlardan ham bilsa boladi. suv sathini olchashda qollaniladigan olchov va olchov birliklari ham xalqimiz tomonidan yaratilgan, «quloq» , «tegirmon » singari olchov birliklari bunga misol bola oladi. 19-asrda rossiya orta osiyoni bosib olganidan song u mahalliy aholiga «ovrupa madaniyati » ni singdirish rejalarini amalga oshirdi. 1894 yili rossiya hukumati ras olchovini turkistonda sozsiz qollash togrisida korsatma elon qildi. otish muddati yirik savdogarlar uchun 3 yil, boshqalar uchun esa 5 yil qilib belgilangan edi. shundan keyin qadimgi mahalliy olchov va olchov birliklariga oid barcha malumotlar sekin-asta muomaladan siqib chiqarila …

5 / 20

on xalqlari tomonidan ,bir necha ming yillar davomida kashf etilgan vaqt, uzunlik, yuza, hajm, ogirlik va boshqa olchov birliklarining nomlari har xil bolgani bilan ularning qiymatlari bir-biriga juda yaqin. insoniyat taraqqiyotining dastlabki bosqichidayoq odamlarda u yoki bu kattaliklarni olchash ehtiyoji bolgan. orta osiyoda qadimdan uzunlik olchovi inson tanasining biror azosi yordamida amalga oshirilgan, shuningdek don eni-yu ot yolining eni qollanilgan bolsa, ikkinchidan, bugdoy, arpa donlarining ogirlik olchovi sifatida qollanilishidir. orta osiyo hududidan, buyuk ipak yolining otishi, garb bilan sharq o`rtasida joylashganligi uchun ajdodlarimiz tomonidan kashf qilingan olchov va olchov birliklari dunyoning tort tomoniga tarqalib, osha tomon xalqlari tomonidan bazan bizning tilimizda, yoki bolmasa, oz tillariga tarjima qlinib qollanilgan. 1 shuning uchun ham musulmon davlatlari, shu jumladan orta osiyo davlatlarida qollanilgan olchov va olchov birliklari kopchilik tadqiqodchilardan biri nemis olimi v.xintsdir. u maroqashdan to hindistongacha bolgan hududdagi musulmon davlatlarida qollanilgan olchov va olchov birliklarini oz qollanmasida keltirib, katta ish qilgan. ayniqsa, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 20 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qadimiy o‘lchov birliklari tarixi va metrologiya asoslari (o‘rta asr yaqin sharq mamlakatlari misolida)" haqida

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ o'rta asr yaqin sharq mamlakatlari o'lchov birliklari reja; kirish 1. metrologiya tushunchasi va qadimgi o’lchov birliklari. 2. sharq mamlakatlari va o’rta osiyo xaalqlari o’lchob birliklari. kirish qadimgi o’lchov birliklari poydevoriga ajdodlarimiz qadimdan tamal toshi qoyib kelishgan. dastlab ular, kundalik ishlarida zarur bolgan vaqt, uzunlik, yuza, hajm va ogirliklarni olchas...

Bu fayl DOCX formatida 20 sahifadan iborat (37,8 KB). "qadimiy o‘lchov birliklari tarixi va metrologiya asoslari (o‘rta asr yaqin sharq mamlakatlari misolida)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qadimiy o‘lchov birliklari tari… DOCX 20 sahifa Bepul yuklash Telegram