sharq va g’arb mamlakatlari tarixiy g’oyalar tarixi

DOCX 12 pages 48.6 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.6 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu: sharq va g’arb mamlakatlarida tarixiy g’oyalar tarixi. reja: 1. sharq va g`arb adabiy aloqalari tarixini davrlashtirish. 2. sharq mamlakatlarining qadimiyligi. 3. g’arb va sharq mamlakatda tarixiy g’oyalar tarixi «nur sharqdan» deyiladi yunon naqllaridan birida. darhaqiqat, quyosh sharqdan chiqadi. aql quyoshi ma`rifat ham mashriqda tug`ilib mag`ribga yo`l olgandir. san`at va madaniyat dastlab xitoy, xindiston, markaziy osiyo, arabiston, misr kabi o`lkalarda maydonga kelgandir. lekin sharq olamiga ziyo berib, uni mumtoz aylagan tafakkur tug`ilgan joyida qolib ketmadi, balki umuminsoniyat aqli-shuuri, mushtarak mulki sifatida zamonlar osha farbga ham yetib bordi. farbning mo`tadil, osoyishta tuprog`ida yangidan-yangi samaralar berdi. farb-sharqning bu «oldi-berdi»si to hanuzgacha davom etmoqda. bugungi yevropaning xolis fikrlovchi eng mashhur olimlari qadim antik madaniyatning maydonga kelishida xorazm sarhadlarida ko`z ochgan zardushtiylik ta`limotining hal qiluvchi ta`sirini ko`radi. o`z navbatida farb antik madaniyati insoniyat tafakkurining ajralmas bir sahifasi bo`lib tarixga kirdi. o`rta asrlar islom fani unga yangi hayot baxsh etdi. aristotel, platon, ptolomey, galen kabi …

2 / 12

mlar dunyoning faqat bir qit`asi, ya`ni yevropa (shunda ham farbiy yevropa) madaniyatini tan oldilar, xolos. boshqa xalqlar tomonidan bunyod etilgan ma`naviy boyliklar ular tadqiqotlaridan chetda qoldi. necha asrlar muqaddam gullab-yashnagan muazzam sharq madaniyati umumiy oqimdan surib chiqarildi. komparavistlar uni o`rganishga arzimaydi, deb hisobladilar. bu mustamlakachilik, irqchilik siyosatini yurgizuvchi «yevropotsentrizm» oqimining ta`siri edi. mustamlakachilik mafkurasini ifodalovchi mazkur oqim vakillarining fikricha, sharq xalqlari azaldan qoloq bo`lganlar; ularning bashariyat taraqqiyotida hech qanday ulushlari yo`q. adabiy ta`sir masalasida ular faqat yevropaning sharqqa ta`siri xususidagina gapirish mumkin, deb bildilar. sharqni o`rganish, ularcha, etnografik ma`lumotlar to`plash hamda ekzotik jimjimadorlikni ko`rib, ko`zni quvontirishdan iborat. sharq xalqlari madaniyatiga past nazar bilan qarash adabiyotshunoslargina emas, balki yevropalik faylasuflar, tarixchilar orasida ham birmuncha keng tarqalgandir. masalan, fr. shlosser degan tarixchi: «sharq davlatlari mustabidlik (despotizm) hamda iyerarxiya asosiga qurilgan. din bu yerda hamma narsani o`z ta`siriga olganidek, urf-odat, adabiyot, mafkura, axloq, hokimiyat tarzi va hatto, san`at ham doimiy, o`zgarmas deb qaralgan… …

3 / 12

, ii tom, m., gixl, 1948, 178-179-b.b) tomonidan qattiq tanqid ostiga olingan. ammo yevropa ilmu adab ahlining hammasi ham sharqqa nisbatan bunday munosabatda bo`lmagan. ayniqsa g`arb sharqshunos olimlarining xizmati kattadir. ularning izlanishlari tufayli ko`plab durdona asarlar yevropa tillariga tarjima qilindi. yevropa kitobxonlari tarjima vositasida sharq xalqlari ijodiyoti bilan tanishar ekanlar, bundan ming yillar muqaddam osiyo ko`ksida yetuk madaniyat barpo etilganligi, teran, nozik insoniy tuyg`ular, ulug` gumanistik g`oyalar baralla kuylangan yuksak adabiyot yaratilganligining guvohi bo`ldilar. bugina emas, sharq adiblari asarlari g`arbliklar didi va zavqiga g`oyat mos bo`lib tushdi. yevropa adiblari sharqliklar ijodiga taqlid qildilar, ulardan ilhomlandilar. ulug` nemis shoiri i. gyote xo`ja xofiz devonini fon xammer tarjimasida mutolaa etib, azbaroyi ta`sirlanganidan o`zini sheroz bulbulining muridi, deb e`lon qildi. u xofiz orqali butun sharqqa bir umr muhabbat bog`lab, «farbu sharq devoni»ni bitadi. buzildi farb, janub va shimol, taxtu tojlar bo`ldi poymol. sen yiroqqa, kunchiqarga bor! unda qo`shiq, sevgi bor, may bor. u …

4 / 12

qo`lida saqlagan ekan, keyingi davrga kelib, farb oldinga o`tib oladi. sharqu farb adabiy-madaniy aloqalari juda katta davrni qamrab oladi. professor n.komilov bu aloqalarni davrlashtirib quyidagicha tavsif qilgan: eng qadimgi davrlardan ellin madaniyatigacha bo`lgan o`rta dengiz atrofidagi xalqlar madaniy aloqalari; iii-vi asrlardagi yunon- o`rta osiyo, yunon-eron, yunon-hind aloqalari; viii-ix asrlarda yunon-arab aloqalari; xi-xii asrlarda ispaniya orqali amalga oshgan sharq-farb aloqalari; xiv-xviii asrlardagi aloqalar; xix asr madaniy aloqalari; xx asr sharqu farb aloqalari. demak, hali tadqiqotchilar oldida har bir davrni to`laqonli,sinchkov o`rganish singari dolzarb muammolar turibdi. sharq mamlakatlarida, jumladan, o’rta osiyoda ijtimoiy muhofazaning qadimgi davrga xos bo’lgan shakllari haqidagi ilk ma’lumotlar zardo’shtiylik dinining muqaddas kitobi «avesto»da keltiriladi. zardo’shtiylik o’z davrida insonning yer yuzida farovon yashashiga katta ahamiyat bergan olijanob dinlardan bo’lib, uning ta’limotidagi ezgu niyat, latif so’z, yaxshi ishning mujassamligi deyilganda faqirlarga mehribonlik, insonparvarlik, kishiga isnod keltiruvchi ishlardan xoli bo’lish tushunilgan. «avesto»ning eng qadimgi yashtlar qismida tabiiy va ijtimoiy hayotning alohida sohalarini …

5 / 12

im ko’rinishida bo’lmasa-da, nogironlar, yetim-yesirlar, qariyalar, beva-bechoralarga g’amxo’rlik qilish shaklida qo’llana boshlaydi. ushbu davrdan joriy etilgan zakotdan yig’ilgan mablag’lar asosida maxsus jamg’armalar tashkil qilinadi. mazkur jamg’armalar hisobidan kambag’allar, qarzdorlarga ko’maklashish, qullikka tushganlarni ozod qilish, och-nahorlar, yetim-yesirlar va beva-bechoralarga oziq-ovqat ulashish maqsadida foydalaniladi. bu ezgu amallarni keng yoyilishida hadislarning ta’siri katta bo’lib, unda xususan, «nafaqa berishni o’zingdan boshla! agarda ortsa oila a’zolaringga sarfla, agarda ulardan ham ortsa qarindoshlaringga sarfla. agarda qarindoshlaringdan ham ortsa shu yo’sinda avval yaqin, keyin uzoqlaringga sarflayber»,2 – deb ta’kidlanadi. zero, ibratli ishlar, imon-e’tiqod, adolat, xolislik, poklik, yolg’on gapirmaslik, beva-bechoralar, yetim-yesirlarning haqqiga ko’z tikmaslikka chaqiruvchi ushbu o’gitlar, pand-nasihatlar sharq xalqlariga xos bo’lgan jamoaviy birdamlik va hamdardlikni o’zida aks ettiradi. o’rta osiyo sharq dunyosining ilmiy-madaniy markaziga aylangan ix-xiii asrlarda yashab ijod etgan mutafakkirlar o’z ijtimoiy qarashlarida jamiyatning mehnat qobiliyatiga ega bo’lmagan yoki turli hayotiy voqyea-hodisalar natijasida ushbu qobiliyatini yo’qotgan zaif, ojiz qatlamlarining ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlarini himoyalash muammolarini o’rganar ekanlar, mutafakkirlardan …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq va g’arb mamlakatlari tarixiy g’oyalar tarixi"

mavzu: sharq va g’arb mamlakatlarida tarixiy g’oyalar tarixi. reja: 1. sharq va g`arb adabiy aloqalari tarixini davrlashtirish. 2. sharq mamlakatlarining qadimiyligi. 3. g’arb va sharq mamlakatda tarixiy g’oyalar tarixi «nur sharqdan» deyiladi yunon naqllaridan birida. darhaqiqat, quyosh sharqdan chiqadi. aql quyoshi ma`rifat ham mashriqda tug`ilib mag`ribga yo`l olgandir. san`at va madaniyat dastlab xitoy, xindiston, markaziy osiyo, arabiston, misr kabi o`lkalarda maydonga kelgandir. lekin sharq olamiga ziyo berib, uni mumtoz aylagan tafakkur tug`ilgan joyida qolib ketmadi, balki umuminsoniyat aqli-shuuri, mushtarak mulki sifatida zamonlar osha farbga ham yetib bordi. farbning mo`tadil, osoyishta tuprog`ida yangidan-yangi samaralar berdi. farb-sharqning bu «oldi-berdi»si to hanuzgacha dav...

This file contains 12 pages in DOCX format (48.6 KB). To download "sharq va g’arb mamlakatlari tarixiy g’oyalar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq va g’arb mamlakatlari tar… DOCX 12 pages Free download Telegram