o’simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi

DOC 39,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1425985798_60283.doc o’simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi reja: 1. noqulay omillar ta’sirida o’simliklarda paydo bo’ladigan nospesifik o’zgarishlar (stresslar). 2. stressni royobga keltiruvchi omillar. 3. noqulay omillarning fiziologik ko’rsatkichlarga ta’siri. 4. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligi. 5. qurg’oqchilik turlari. 6. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligini oshirish usullari. tayanch so’zlar: noqulay omillar (stresslar), fizikaviy, kimyoviy, biologik, nospesifik jarayonlar, qurg’oqchilik, radioaktiv nurlar, evolyusiya, adaptasiyalanish, membrana, qovushqoqlik, aminokislota, prolin, denaturasiya, auksin, sitokinin, garmsel, atmosfera qurg’okchiligi, fiziologik qurg’oqchilik, tuproq qurg’okchiligi, polisoma, so’lish. tashqi muhitning noqulay omillari ta’siri qisqa va uzoq muddatli bo’lishi mumkin. evolyusiya davomida bunday noqulay omillar ta’siriga o’simliklar moslasha boradi. o’simlik to’qimalarida o’ziga xos fiziologik-biokimyoviy o’zgarishlar roy beradi, natijada o’simlik shu sharoitga moslasha boradi va kelajak avlodlarning noqulay sharoitga bo’lgan chidamliligi orta boradi. ya’ni o’zlarini himoyalash qobiliyati paydo bo’lib, ular rivojlana boradi. o’simlikning aniq bir yashash muhitiga moslashuvi adaptasiyalanish deyiladi. bunday funksiyalarning mavjudligi barcha fiziologik jarayonlar kabi zaruriy hisoblanadi. noqulay omillarning qisqa yoki uzoq muddatli ta’siriga moslashmagan o’simliklarning …

r, gerbisidlar, fungisidlar, sanoat chiqindilari va boshqalar. 3. biologik – shikastlovchi hasharotlar patogen mikroorganizmlar, parazitlar, boshqa o’simliklar bilan konkurensiya va boshqalar. o’simliklarning stressorlar ta’siriga chidamliligi o’sish va rivojlanish bosqichlarida ham har xil bo’ladi. tinim davrida ularning chidamliligi eng yuqori bo’ladi. eng chidamsizlik – o’simliklarning yosh maysalarida kuzatiladi. keyinchalik o’simliklarning o’sish va rivojlanishi bilan bir qatorda ularning chidamlilik darajasi ham to pishib yetilish bosqichigacha ortib boradi. ammo o’simliklarning gullash fazasi, ayniqsa gametalarning shakllanish muddati ham kritik sanaladi. chunki bu muddatda o’simliklar stressorlar ta’siridan kuchli zararlanishi va hosildorlikni keskin kamaytirishi mumkin. kuchli va tez ortib borayotgan stressorlar ta’siridan paydo bo’ladigan nospesifik jarayonlarga quyidagilarni ko’rsatish mumkin: membranalar o’tkazuvchanligi ortadi va membrana potensiali o’zgarishi natijasida, ionlar almashuvi ham buziladi. sitoplazmaga ca2+ kirishi o’zgaradi. sitoplazmada pn nordonlik tomonga o’zgaradi. protoplazmaning qovushqoqligi ortadi. kislorodning yutilishi va atf sarflanishi kuchayadi. gidrolitik jarayonlar tezlashadi. stress oqsillarning hosil bo’lishi faollashadi . plazmolemmadagi n+ - pompalarning faolligi ortadi. etilen va …

rga suv yetishmaganida, hujayra sitoplazmasida (arpa, shpinat, g’o’za) prolin konsentrasiyasi 100 martagacha ko’paygani aniqlangan. prolin oqsillarni denaturasiyadan saqlaydi. prolin to’planganda, osmotik faol modda bo’lganligi uchun, hujayrada suvni saqlashda ham xizmat qiladi. umuman, o’simliklar noqulay muhitda yashaganda, ularning tanasida etilen va abk miqdori ko’payadi, modda almashinuv jarayoni pasayadi, o’sish va rivojlanish sustlashadi, qarish jarayonlari tezlashadi, to’qimalarda auksin, sitokinin va gibberellinlar miqdori kamayadi va tinimga o’tish tezlashadi. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligi. suvning yetishmasligi o’simliklarga eng ko’p zararli ta’sir etadi. suv yetishmasligi – qurg’oqchilik dastavval o’simliklarning suv almashinuv jarayonlariga salbiy ta’sir etadi va o’simliklarning boshqa fiziologik jarayonlarida (fotosintez, nafas olish, ildiz orqali mineral elementlarning o’zlashtirilishi, o’simliklar tanasida moddalar transporti va boshqalar) ham namoyon bo’ladi. natijada, o’simliklarning o’sish va rivojlanishi sekinlashadi yoki to’xtab qoladi. qurg’oqchilik uch xil, ya’ni tuproq qurg’okchiligi, atmosfera qurg’okchiligi va fiziologik qurg’oqchiliklar bo’ladi. tuproq qurg’okchiligi asosan yozning o’rtalari va oxirida kuzatiladi. bu vaqtlarda havoning issiq va quruq kelishi natijasida tuproqdagi suv yer …

ki organlaridagi suv ko’plab sarflanib, qurg’oqchilikka chidamsiz o’simliklar nobud bo’ladi. fiziologik qurg’oqchilik - tuproqda o’simliklarni ta’minlash uchun yetarli miqdorda suv bo’lsa ham uni ayrim sabablarga ko’ra o’simliklarning o’zlashtira olmasligi bilan xarakterlanadi. bularga tuproqda tuzlarning to’planishi (sho’r tuproqlar), tuproq haroratining juda past bo’lishi, kuchli nordon reaksiyaga ega bo’lgan tuproqlar (rn 3-5) va boshqalarni ko’rsatish mumkin. bunday tuproqlarda ko’pchilik qishloq xo’jalik ekinlarining o’sa olmasliklarining sabablaridan biri suvni o’zlashtira olmaganligida. quruq tuproqda o’simliklarning suv bilan ta’minlanish jarayoni buziladi. natijada o’simlikda uzoq vaqtgacha suv tanqisligi va so’lish holati davom etadi. suv balansining uzoq vaqtgacha buzilib qolishi o’simlikda fiziologik jarayonlarning o’zgarishiga ham sabab bo’ladi. suvsizlik natijasida protoplazmaning kolloid va kimyoviy xususiyatlari zararlanadi. oqsillar sintezi keskin pasayadi, chunki informasion rnk iplarini uzuvchi adenozintrifosfataza faollashadi, polisomalar parchalana boshlaydi. so’lish yosh o’simliklarga, o’simliklarning yosh organlariga va ayniqsa yosh generativ (guncha, gul) organlariga ko’proq ta’sir etadi. gul organlarining shakllanishi kechikadi, generativ organlarning to’kilishi kuchayadi va hosildorlik keskin kamayadi. o’zbekistonda …

bilan sulib qoladilar. botqoqlikda yashovchi o’simliklar eng chidamsiz bo’lib, suv taqchilligi 7 % bo’lganda qurib qoladi. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamlilik darajasi, ularga yashash muhitining ta’siri natijasida, evolyusiya davomida yaratilgan. qurg’oqchilikda yashovchi – qurg’oqchilikka chidamli o’simliklarning morfologik, anatomik tuzilishi va fiziologik – biokimyoviy xususiyatlari suv bilan yaxshi ta’minlangan o’simliklardan keskin farq qiladi. o’simliklarning qurg’oqchilikka bo’lgan chidamliligini oshirishda o’g’itlarni qo’llash ham ma’lum ahamiyatga ega. keyingi yillarda olib borilgan izlanishlar kaliy, fosfor, qisman azot va ayrim mikroelementlar (bor, rux, mis, alyuminiy va boshqalar) ta’siridan o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligi ancha oshganligi ko’rsatilgan. ammo azot ko’proq qo’llanilganda, aksincha chidamlilik pasaygani ta’kidlanadi. qurg’oqchilik ta’siriga nisbatan chidamli navlarni tanlash va ulardan foydalanish ham katta ahamiyatga ega. bunday navlar fermentlarning sintetik qobiliyati yuqori, bog’langan suv miqdori ko’p, hujayra shirasining konsentrasiyasi nisbatan yuqori, mustahkam pigmentlar tizimi, suvni saqlash qobiliyati kuchli va organik moddalarni to’plash qobiliyati yuqoriligi bilan farq qiladi. bu ko’rsatkichlar qurg’oqchilikka chidamlilikning fiziologik va biokimyoviy tabiatini xarakterlaydi.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi"

1425985798_60283.doc o’simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi reja: 1. noqulay omillar ta’sirida o’simliklarda paydo bo’ladigan nospesifik o’zgarishlar (stresslar). 2. stressni royobga keltiruvchi omillar. 3. noqulay omillarning fiziologik ko’rsatkichlarga ta’siri. 4. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligi. 5. qurg’oqchilik turlari. 6. o’simliklarning qurg’oqchilikka chidamliligini oshirish usullari. tayanch so’zlar: noqulay omillar (stresslar), fizikaviy, kimyoviy, biologik, nospesifik jarayonlar, qurg’oqchilik, radioaktiv nurlar, evolyusiya, adaptasiyalanish, membrana, qovushqoqlik, aminokislota, prolin, denaturasiya, auksin, sitokinin, garmsel, atmosfera qurg’okchiligi, fiziologik qurg’oqchilik, tuproq qurg’okchiligi, polisoma, so’lish. tashqi muhitning noqulay omill...

Формат DOC, 39,5 КБ. Чтобы скачать "o’simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklarning noqulay omillar… DOC Бесплатная загрузка Telegram