o’simliklarning noqulay omillar ta‘siriga chidamliligi

DOC 63,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363758037_42515.doc o’simliklarning nokulay omillar ta‘siriga chidamliligi www.arxiv.uz reja 1. tashqi ta‘sirlarni o’simlik hayotiga ta‘siri 2. o’simliklarning kurғaqchilikka va yuqorii harorat ta‘siriga chidamliligi 3. o’simliklarga yuqorii haroratning ta‘siri. 4. issiqlikka chidamliligi 5. sovuqqa va o’ta sovuqqo chidamlilik dastlabki hayotning paydo bo’lishidan boshlab organizmlarning tashqi mux.itni notsulay omillari ta‘siriga moslashuvi va chidamdiligi sodir bula boshladi. chunki nokulay omillar organizmlarning, jumladan, o’simliklar tanasida kechayotgan fiziologik va bioqimyoviy jarayonlarning jadalligiga ta‘sir etadi. ayniqsa, suv yetishmasligi, haroratning minimumdan past yoki maksimumdan yuqorii bo’lishi, xar xil tuzlarning to’plaishi natijasida tuproq eritmasi kontsentratsiyasining kuchli bo’lishi, patogen mikroorganizmlarning ko’payishi, zararli gazlar va radiatsiyaning me‘yordan ortib ketishi kabilar o’simliklarning hayotiy jarayonlariga salbiy ta‘sir etmay kolmaydi. bunday omillarning yuzaga kelishi usim-liklar uchun nokulay sharoit hisoblanadi. o’simliklarning shunday nokulay omillar ta‘siriga nisbatan javob reaktsiyasi ularning chidamliligini belgilaydi. chidamlilik darajasi individual xususiyatga ega bo’lib, u o’simlik turiga, yashash sharoitidagi boshqa omillar ta‘siriga boғliq, xolda xam o’zgaradi. xatto bir o’simlikning xar xil xujayralari, …

nday funktsiyalarning mavjudligi barcha fiziologik jarayonlar kabi zaruriy hisoblanadi. nokulay omillarning kisk.a yoki uzoq muddatli ta‘siriga moslashmagan o’simliklarning metabolitik jarayonlari kuchli zararlanadi va ular nobud bulishlari mumkin. nokulay omillar ta‘sirida organizmda paydo bo’ladigan nospetsifik uzgarishlar yigindisi stress bo’lib, bu o’zgarishlarni ruyobga keltiradigan kuchli ta‘sir etuvchi omillar stressorlar deyiladi. o’simliklar tanasida -stressni ruyobga keltiruvchi omillarni uchta asosiy guruxga ajratish mumkin: fizik — suv yetishmasligi yoki ortikligi, yoruғlik va xaroratlar- ning uzgarishi, radiofaol nurlar va mexanik ta‘sirlar. kimyoviy — xar xil tuzlar, gazlar, gerbitsidlar, fungitsidlar, sanoat chikindilari va boshqalar. biologik — shikastlovchi xasharotlar, patogen mikroorganizm- lar, parazitlar, boshqa o’simliklar bilan raqobat va boshqalar. o’simliklarning stressorlar ta‘siriga chidamliligi o’sish va ri-vojlanish bosqichlarida xar xil bo’ladi. tinim davrida ularning chidamliligi eng yukrri bo’ladi. eng chidamsizlik — o’simliklarning .yosh maysalarida kuzatiladi. keyinchalik o’simliklarning o’sish va rivojlanishi bilan bir katorda ularning chidamlilik darajasi ham to pishib yetilish bosqichigacha ortib boradi. ammo o’simliklarning gullash fazasi, ayniqsa, gametalarning …

pompalarning faolligi ortadi. etilen va abk sintezi tezlashadi, xujayralarning bulinishi va o’sishi sekinlashadi, fiziologik va metabolitik jarayonlar o’zgaradi. yukrrida sanab utilgan stress reaktsiyalar istalgan stressorlar ta‘sirida sodir bo’lishi mumkin. ular xujayra tuzilmalarini ximoyalashga va nokulay uzgarishlardan saklashga qaratilgan (polevoy, 1989). o’z navbatida, nospetsifik uzgarishlar bilan bir katorda spetsifik uzgarishlar ham paydo bo’ladi (ular xakida keyingi ma‘lum bir omillarning ta‘sirini izoxlashda tuxtaymiz). stressorlar ta‘sirida umumiy oqsillar sintezining kuchsizla-nishi bilan bir katorda maxsus stress-oqsillarining sintezlanishi qizikarli sanaladi. masalan, makkajuxorida bunday oqsillar harorat 45°s bo’lganda xosil bo’ladi va ular issiklik shoki oqsillari deyiladi. bu oqsillarning hayotiyligi 20 soatgacha bo’lib, xujayralar chidamligini boshqaradi. bunday oqsillar tsitoplazmada ham - bo’lib, stress sharoitda faollashadi. ular yadro, yadrocha, membranalarda ximoya funktsiyalarini bajaradi. noqulay omillar ta‘sirida xujayrada uglevodlar va ayniqsa, prolin (aminokislota) miqdori ham ko’payadi va himoya reaktsiyalarida ishtirok etadi. o’simliklarga suv yetmaganvda xujayra tsitoplazmasida (arpa, shpinat, guza) prolin kontsentratsiyasi 100 martagacha ko’paygani aniqlangan. prolin oqsillarni denaturatsiyadan saqlaydi. …

jarayonlariga salbiy ta‘sir etadi va o’simlikning boshqa fiziologik jarayonlarida (fotosintez, nafas olish, ildiz orkali mineral elementlarning o’zlashtirilishi, o’simliklar tanasida moddalar transporti va boshqalar) ham namoyon bo’ladi. natijada o’simliklarning o’sishi va rivojlanishi sekinlashadi yoki tuxtab qoladi. qur’goqchilik uch xil, ya‘ni tuproq. qur’goqchiligi, atmosfera kurғoqchiligi va fiziologik qurғokchiliklar bo’ladi. tuproq, qurg’oqchiligi - asosan yozning urtalari va oxirida kuzatiladi. bu vaqtlarda xavoning issik va kuruk kelishi natijasida tuproqdagi suv yer yuzasidan va o’simliklardan tez buglanib, tuproqning qurib krlishi kuzatiladi. natijada tuproq qur’goqchiligi boshlanadi. atmosfyera qurgoqchiligi haroratning juda yukori bo’lib, xavoning niobiy namligi kam (10-20 foiz) bo’lishi bilan tavsiflanadi. bu vak.tda o’simlikda transpiratsiya jarayoni juda jadal bo’ladi. natijada o’simlikka suvning kelish tezligi bilan un-dan suvning burlanib chikishi urtasidagi moslanish buziladi va o’simlik suliy boshlaydi. issik. va quruq shamol (garmsel) esganda vujudga keladigan atmosfera qurғoqchiligi o’simliklar uchun yanada xavflirok- garmsel vaqtida tuproqda suvning bo’lishiga karamay, o’simlikning yer ustki organlaridagi suv ko’plab sarflanib, qurғoqchilikka chidamsiz o’simliklar …

tgacha buzilib olishi o’simlikda fiziologik jarayonlarning uzgarishiga xam sabab bo’ladi. suvsizlik natijasida protoplazmaning kolloid va kimyoviy xususiyatlari zararlanadi. oqsillar sintezi keskin pasayadi. chunki informatsion rnk iplarini uzuvchi adenozintrifosfataza faollashadi, polisomalar parchalana boshlaydi. o’simlikning sulishi me‘yoriy modda almashinuvining, xujayralarda osmotik xususiyatning buzilishi, turgor holatning yukolishi, yangi moddalar sintezining tuxtashi, gidroliz va parchalanish jarayon- larining kuchayishiga olib keladi. ko’pchilik hollarda namning yetishmasligi fotosintez jarayoniga salbiy ta‘sir etadi. fotosintez jadal-ligining pasayishiga kuyidagilar sabab bo’ladi: 1) ogizchalarning yopi-lishi natijasida so2 ning yetishmasligi; 2) xloroplastlar tuzilma-sining buzilishi; 3) xlorofill sintezining tuxtashi; 4) yoruғlikda fosforlanish jarayonida elektronlar transportining buzilishi; fotoqimyoviy reaktsiyalar va so2 o’zlashtirilishining buzilishi; assimilyator transportining tuxtashi va boshqalar. shuning uchun қurғoqchilik o’simliklarning o’sishiga salbiy ta‘sir etadi yoki tuxtatadi. ularning umumiy barg sathini kamaytiradi, bu esa o’simliklarda organik modda hosil bo’lishini susaytiradi va xosilni kamaytiradi. suvsizlik uzoq, muddatli bo’lganda, xatto o’simliklar nobud bo’ladi. so’lish yosh o’simliklarga, o’simliklarning yosh organlariga, ayniqsa, yosh generativ (guncha, gul) organlariga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklarning noqulay omillar ta‘siriga chidamliligi"

1363758037_42515.doc o’simliklarning nokulay omillar ta‘siriga chidamliligi www.arxiv.uz reja 1. tashqi ta‘sirlarni o’simlik hayotiga ta‘siri 2. o’simliklarning kurғaqchilikka va yuqorii harorat ta‘siriga chidamliligi 3. o’simliklarga yuqorii haroratning ta‘siri. 4. issiqlikka chidamliligi 5. sovuqqa va o’ta sovuqqo chidamlilik dastlabki hayotning paydo bo’lishidan boshlab organizmlarning tashqi mux.itni notsulay omillari ta‘siriga moslashuvi va chidamdiligi sodir bula boshladi. chunki nokulay omillar organizmlarning, jumladan, o’simliklar tanasida kechayotgan fiziologik va bioqimyoviy jarayonlarning jadalligiga ta‘sir etadi. ayniqsa, suv yetishmasligi, haroratning minimumdan past yoki maksimumdan yuqorii bo’lishi, xar xil tuzlarning to’plaishi natijasida tuproq eritmasi kontsentratsiyasin...

Формат DOC, 63,5 КБ. Чтобы скачать "o’simliklarning noqulay omillar ta‘siriga chidamliligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklarning noqulay omillar… DOC Бесплатная загрузка Telegram