asosiy ekologik omillar va ularning

DOC 75,0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363785820_42619.doc asosiy ekologik omillar va ularning www.arxiv.uz reja: 1. a b i o t i k o m i l l a r 2. edafik-tuproq omillari 3. orografik- relef omillar 4. biotik omillar 5. antropogen omillar 6. tarixiy omillar muhit deganda - tirik organizmlarni o’rab olgan barcha biotik va abiotik omillarning yig’indisini tushunamiz. muhit quruqlik, havo, suv va yer ostidan iborat bo’ladi. bundan tashqari, yashash sharoiti degan tushuncha ham mavjud bo’lib, bularga tirik organizm uchun zarur bo’lgan yorug’lik, issiqlik, namlik, havo, suv kiradi. muhit ko’plab elementlardan tashkil topgan bo’lib, o’simliklar olamiga turlicha ta’sir ko’rsatgani uchun ham ekologik omillar deb yuritiladi. ekologik omillarni quyidagi turlarga bo’lib o’rganish maqsadga muvofiq bo’ladi a b i o t i k o m i l l a r abiotik omillarga iqlim, yorug’lik, issiqlik, namlik, havo oqimi, shamol, suv, edafik-tuproq, orografik-relef omillari kiradi. yorug’lik. quyoshdan taralayotgan yorug’lik nuri barcha organizmlar uchun u yoki bu darajada ta’sir …

salbiy ta’sir ko’rsatadi. tarqoq tushgan yorug’lik foydali bo’lib, o’simlik bunday yorug’likni to’liq o’zlashtiradi. sababi tarqoq, tushgan yorug’lik sariq-qizil nurlardan iborat bo’ladi. yer sharining har bir mintaqasida yorug’lik sharoiti o’ziga xos bo’ladi. cho’l, dasht, baland tog’ mintaqalari yorug’lik bilan kuchli ta’minlangan bo’lsa, aksincha g’orlar yorug’lik bilan kam ta’minlanadi. shuning uchun ham har bir hududning yorug’likka nisbatan moslashgan o’ziga xos o’simlik turlari mavjud bo’ladi. yorug’likka bo’lgan talabiga ko’ra o’simliklarni 3 ta guruhga bo’lish mumkin: a) yorug’ sevar o’simliklar –g ye l i o f i t l a r guruhi. bular yorug’lik yetarli bo’lgan sharoitda normal o’sib rivojlanadi. ushbu turlarning yorug’lik bilan taminlanishi 100 % ni tashkil etadi. bunday o’simliklar cho’l, dasht, o’tloq o’simliklari bo’lib bularga o’zbekiston florasidagi efemerlar, efemeroidlar, ko’p yillik yozgi o’tlar — yantoq (alhagi sparsifolia shap), isiriq (peganum harmala l-), oqquray (psoralea drupacea bge.), qo’ziquloq (phlomis thafsoilts bge), butalardan shilvilar (uchqat) (lonicera tatarika l.), qizilcha-efedra (epedra equisetina bge.), saksovul …

a isopetala juz.), marvaridgul (covalaria) kabi turlarni kiritish mumkin. soyada o’sadigan o’simliklar yorug’likda o’sadigan o’simliklardan morfologik, anatomik va fiziologik xususiyatlari bilan keskin farq qiladi; v) oraliq o’simliklar- (soyaga chidamli o’simliklar) yuqoridagi ikki guruppa oralig’ida uchraydigan o’simlik turlari bo’lib, bular ham yorug’likka, ham soyaga ancha bardoshlidir. bular odatda quyosh nuri bevosita tushadigan yerlarda yoki shunga yaqin joylashgan yerlarda ham yaxshi o’sib rivojlanadi. shu bilan birga quyosh kam tushadigan yerlarga ham tez moslashadi. bularga o’rtacha iqlim zonasidagi o’rmon va o’tloqlarda o’sadigan qo’ng’irbosh (roa bulbosa l.), oq co’xta (dactules glomerata l), apvug’on (cercis siliguastrum l), qoraqarag’ay (ricea schrenkiana f. et m.), shumrut (cheryomuxa) ( ) madaniy o’simliklardan qulupnay (fgagaria ananassa duch) kabi o’simlik turlari kiradi. yer sharining har xil geografik zonalarida kunning uzunligi turlicha bo’ladi. shimolda yorug’lik intensivligi kuchsiz bo’ladi. yoritilish muddati uzoq bo’ladi. janubda esa kun ancha qisqa bo’ladi. (ekvatorda esa 12 soatga teng). ammo yorug’lik intensivligi yuqori bo’ladi. shimolda yorug’lik intensivligi …

kunli o’simliklarning (kun uzunligi 12 saotdan kam bo’lgan sharoitdagi o’simliklar) rivojlanishi qisqa kun uzunlgida yaxshi o’tadi. qisqa kunli o’simliklar ham uzun kunda (yorug’lik 12 soatdan ko’p bo’lganda) gullamaydi, ba’zan juda kech gullaydi. g’o’za - (gossypium herbaceum l), tariq - (panicum milliaceum l.), bodring - (cucumis sativus l.), makkajo’xori-(zea mays l,), qovun (melo orientalis (s.kudr) nab), kungaboqar-(hellanthus annuus l.), mavrak - (salvia sclarea l. yoki s. deserta) qisqa kunli o’simliklardir. qisqa kunli o’simliklar uzoq kunli sharoitda kuchli morfologik o’zgarishlarga uchrashi mumkin. masalan, g i g a n t i z m- bo’yning haddan tashqari o’sib ketish hodisasi ro’y beradi. issiqlik. issiqlik o’simliklar uchun eng muhim ekologik omillardan biridir. o’simliklar uchun quyosh energiyasi faqat yorug’lik manbai bo’lib qolmasdan balki, issiqlik manbai ham hisoblanadi. shuning uchun ham ularda kechadigan barcha fiziologik jarayonlar issiqlik bilan bog’liqdir. birgina urug’ning unib chiqishi uchun issiqlik ikki xil ta’sir ko’rsatadi: a) foydali bo’lgan past issiqlik urug’larni tinim holatidan …

ticulata. blanco), apelsin (citrus sinensis. ose), limon (citrus limon burm) kabi o’simliklar issiq sevar o’simliklar bo’lib, yuqori darajali issiklikda yaxshi o’sib rivojlanadi. o’zbekiston cho’llarida o’suvchi kovul (capparis spinosa l), yantoq (alhagi sparsifolia shap) , saksovul (haloxylon aphyllum (minkw.) iijin ) kabi o’simliklar ham jazirama issiqda bemalol o’sib rivojlanadi. yuqori issiqqa ega bo’lgan sharoitda o’suvchi o’simlik turlari evolyutsiya jarayonida xujayrasi issiqlikka chidamli bo’lib borish bilan birga boshqa bir qancha moslanish xususiyatlariga ham ega bo’lib borgan. xususan, vegetativ organlari, bargining yuzasi qisqargan, poya va barglar qalin tuklar bilan qoplangan, o’zidan efir moylari ajratib chiqaradigan bez va tuklarga ega bo’lgan tinim davriga o’tishga moslashgandir. shunday bo’lsada o’ta kuchli issiqlik o’simlikning nobud bo’lishiga olib keladi. bunday hol issiqlik haddan tashqari uzoq muddat davom etganda yoki yuqori harorat qisqa muddat bo’lib o’tganda kuzatiladi. o’simliklarning yuqori issiqlikka chidamliligi o’suvchi kurtaklarning xazon qatlami va tuproq bilan muhofaza qilinganligi katta samara beradi. yuqoridagilardan kelib chiqib termofil o’simliklar guruhini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "asosiy ekologik omillar va ularning"

1363785820_42619.doc asosiy ekologik omillar va ularning www.arxiv.uz reja: 1. a b i o t i k o m i l l a r 2. edafik-tuproq omillari 3. orografik- relef omillar 4. biotik omillar 5. antropogen omillar 6. tarixiy omillar muhit deganda - tirik organizmlarni o’rab olgan barcha biotik va abiotik omillarning yig’indisini tushunamiz. muhit quruqlik, havo, suv va yer ostidan iborat bo’ladi. bundan tashqari, yashash sharoiti degan tushuncha ham mavjud bo’lib, bularga tirik organizm uchun zarur bo’lgan yorug’lik, issiqlik, namlik, havo, suv kiradi. muhit ko’plab elementlardan tashkil topgan bo’lib, o’simliklar olamiga turlicha ta’sir ko’rsatgani uchun ham ekologik omillar deb yuritiladi. ekologik omillarni quyidagi turlarga bo’lib o’rganish maqsadga muvofiq bo’ladi a b i o t i k o m i l …

DOC format, 75,0 KB. To download "asosiy ekologik omillar va ularning", click the Telegram button on the left.

Tags: asosiy ekologik omillar va ular… DOC Free download Telegram