o’simliklarning tinim holatlari va harakatlari

DOC 38.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425985540_60281.doc o’simliklarning tinim holatlari va harakatlari reja: 1. o’simliklarning o’sish jarayonlarining davriylik xususiyatlari. 2. o’simliklarning tinim davrlari (majburiy, fiziologik). 3. o’simliklardagi tinim davrlarini boshqarish usullari. 4. o’simliklarda sodir bo’ladigan harakat turlari. 5. tropizm, nutasion harakatlari va ularning ahamiyati. tayanch so’zlar: o’sishning davriyligi, faol va sekin o’sish, tinim davrlar, majburiy va fiziologik tinim, muddatlari, boshqarish usullari, harakatlar, tropizmlar, geotropizm, fototropizm, gidrotropizm, xemotropizm, niktinastik, nutasiya harakatlari. yuksak o’simliklarning o’sish jarayoni ma’lum davriylik xususiyatiga ega. eng faol o’sish, sekin o’sish va tinim davrlari ritmik ravishda navbatlashib turadi. bunday ritmik davriylik yil fasllarining almashib turishi bilan bog’liq. faqat doim nam va havo harorati kam o’zgaradigan tropik yerlarda o’simliklar butun yil davomida to’xtovsiz o’sa oladi. fasllar asosida iqlim sharoiti o’zgaradigan barcha yerlarda o’simliklar, kuzdan boshlab, asosan qishda o’sishdan to’xtaydi, barglarni to’kadi, hatto yosh novdalaridan ham ajraladi, ya’ni tinim holatiga o’tadi. tinim holatida barcha hayotiy jarayonlar to’la to’xtamaydi balki faol modda almashinuv jarayoni juda sekinlashadi. tinim …

moddalarning ximik o’zgarishlari ham yuz beradi. kuzda va qish boshlarida daraxtlarning novdalari va kurtaklarida to’plangan kraxmal zapaslari asta-sekin shakarga aylanadi. to’qimalarda suvning miqdori ham kamayadi. buning natijasida ularning sovuqqa chidamliligi oshadi. bahorga kelib, buning aksicha o’zgarishlar bo’ladi va faol o’sish boshlanadi. ko’pchilik o’simliklar tinimlik holatini maxsus organlari – ildiz tugunaklar, piyozboshlar, poyalar holatida o’tkazadilar. yozning jazirama issiqlarini ham shu holatda o’tkazishlari mumkin. urug’lar ham suvning miqdori kam bo’lganda o’zlarining tinchlik holatini saqlaydi. agar ular yetarli suv bilan ta’minlansa faol o’sish boshlanadi. fiziologik tinimlik- o’simlikning ichki sabablari asosida sodir bo’ladi. masalan, ichki murtak tashqi qobiq tufayli unmasligi mumkin. bunda murtakning fiziologik va morfologik to’la yetilmagani yoki boshqalar sabab bo’lishi mumkin. ma’lum darajada fitogormonlarning balansi (isk, sitokininlar, gibberellinlar va abk) orqali tinimlik boshqariladi. tinimlik holatida abk – ning miqdori ko’p. tinimlikdan chiqqanda esa gibberellin va sitokininlarning miqdori ko’payadi. yozgi kurtaklar ham ichki omillar ta’siri natijasida tinimlik holatida bo’ladi. yangi qazib olingan kartoshka …

yotib qolishi va yangidan yana o’sishi mumkin. bu ulardagi harakatlar natijasidandir. o’sish harakatlari bir necha xil bo’ladi: 1) tropizmlar, 2) nastik harakatlar, 3) nutasiya harakatlari va boshqalar. tropizmlar. tropizm harakatini o’simliklarga bir tomonlama ta’sir qiladigan tashqi sharoit omillari vujudga keltiradi. tropizm grekcha so’z bo’lib, («tropos») burilish ma’nosini bildiradi. tabiatda tropizm harakatlariga ko’plab misol keltirish mumkin. ularning asosiy sababi shundaki poya, ildiz va barg o’suvchi qismlarining bir tomonidagi hujayralar tezroq cho’ziladi va o’sadi. hujayralarning bunday tez o’sishiga fitogormonlar (isk, abk) sababchi bo’ladi. bu o’stiruvchi moddalar ishtirokida o’suvchi organning tezroq o’sgan tomoni tashqariga qarab qubbasimon bo’lib chiqadi, o’sish sekinlashgan tomoni ichiga qarab bukiladi va o’simlik organi o’sish sekinlashgan tomonga egiladi. tropizmlar musbat va manfiy bo’ladi. ta’sir etuvchi manbaga qarab yo’nalgan harakatga musbat, manbadan qochuvchi harakatga manfiy deyiladi. geotropizm – o’simliklarning yerning tortish kuchiga asosan o’sish harakatidir. ya’ni urug’ yerga qanday tushishidan qat’iy nazar uning poyasi yer o’stiga ildizi pastga qarab o’sadi. bunda …

belgilab qoysak, u holda ildizning qaysi joyi eng ko’p cho’zilsa shu joyning eng ko’p pastga tomon egilganligini ko’ramiz. to’la o’sgan joylarda esa xech qanday egilish bo’lmaydi. demak, egilish ko’payish xususiyatiga ega bo’lgan meristematik to’qimalarda sodir bo’ladi. boshoqli o’simliklarning poyasi yotib qolganda ildizga yaqinrok qismidan egilib, bo’tun gavdasi bilan qaytadan ko’tarilish qobiliyatiga ega. chunki boshoqli o’simliklarning bo’g’imlari o’sish qobiliyatini juda uzoq saqlaydi. shuning uchun ham ular gorizontal holatga tushishi bilan bo’g’imning pastki tomoni yuqorigi tomonidan tezroq o’sa boshlaydi, va poya yuqoriga ko’tariladi. ildizlarning esa aksincha yuqori tomoni pastiga nisbatan tezroq o’sa boshlaydi. ildizning geotropik sezgirligi uning eng uchidagi 1-2 mm joyida to’planadi. ch. darvin (1880) o’z tajribalarida uchi kesilgan ildiz gorizontal o’sib yerning tortish kuchini sezish qobiliyatini yo’qotganligini aniqlagan. o’simlik yerning tortish kuchining yo’nalishini qanday sezganligini aniqlash muhim ahamiyatga ega. keyingi yillarda bu jarayon mexanizmini o’rganish sohasida bir qancha ishlar qilindi. ayniqsa o’sish gormonlari haqidagi ta’limot bu masalani hal qilishda ancha …

keyingi yillarda ildizning geotropizm harakati statolitlarga bog’liq deb tushuntirilmoqda. sitoplazmadagi statolit kraxmali joylashgan tanachalarga – amiloplastlar deyiladi. statolitlarga ega bo’lgan hujayralarga statositlar deyiladi. ildizlarda statositlar vazifasini ildiz kinining markaziy hujayralari bajaradi. fototropizm deb o’simliklarning yorug’lik energiyasining yo’nalishiga qarab burilish qobiliyatiga aytiladi. yosh o’simliklar va ularning o’sish qismlari yorug’lik manbasi tomonga qarab buriladi. bunday harakat musbat fototropizm deyiladi. bunday fototropizmni uylarda o’stiriluvchi o’simliklarda yaqqol kuzatish mumkin. o’simlik o’stirilgan tuvaklar derazaga yaqinroq joyda saqlansa, o’simlik yorug’lik tushgan tomonga egiladi. yorug’lik manbaidan teskari tomonga qarab egilish manfiy fototropizm deyiladi. barg plastinkasining quyosh nurlariga perpendikulyar ravishda joylanish qobiliyatiga diafototropizm deyiladi. umuman dorzoventral tuzilishga ega bo’lgan organlar, ya’ni ustki va ostki tomonlari farq qiladigan (barglar) organlar diafototropizmga, radial tuzilishdagi o’q organlar esa – musbat yoki manfiy fototropizmga ega bo’ladilar. o’simliklarga muhitning namligi ta’sir qilishi natijasida sodir bo’lgan harakatga gidrotropizm deyiladi. bu harakat ko’proq ildizlarda bo’ladi. nam tuproq ichida notekis tarqalgan vaqtda ildizlar namliroq joylarga yo’naladi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’simliklarning tinim holatlari va harakatlari"

1425985540_60281.doc o’simliklarning tinim holatlari va harakatlari reja: 1. o’simliklarning o’sish jarayonlarining davriylik xususiyatlari. 2. o’simliklarning tinim davrlari (majburiy, fiziologik). 3. o’simliklardagi tinim davrlarini boshqarish usullari. 4. o’simliklarda sodir bo’ladigan harakat turlari. 5. tropizm, nutasion harakatlari va ularning ahamiyati. tayanch so’zlar: o’sishning davriyligi, faol va sekin o’sish, tinim davrlar, majburiy va fiziologik tinim, muddatlari, boshqarish usullari, harakatlar, tropizmlar, geotropizm, fototropizm, gidrotropizm, xemotropizm, niktinastik, nutasiya harakatlari. yuksak o’simliklarning o’sish jarayoni ma’lum davriylik xususiyatiga ega. eng faol o’sish, sekin o’sish va tinim davrlari ritmik ravishda navbatlashib turadi. bunday ritmik davriylik yil...

DOC format, 38.0 KB. To download "o’simliklarning tinim holatlari va harakatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’simliklarning tinim holatlari… DOC Free download Telegram